Ev hanımlarının emeklilik hakkı kazanabilmesi, yürürlükteki mevzuatta prim ödeme esasına dayanmaktadır. Yalnızca evli kalınan süre veya ev hanımlığı yapılan yıllar emekli aylığı bağlanması sonucunu doğurmaz. Çalışma hayatında fiilen yer almayan ya da ay içinde 30 günden az çalışan kadınlar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında isteğe bağlı sigortalı olarak prim ödeyebilmektedir. Düzenli ödenen bu primler, kural olarak 4/b (Bağ-Kur) sigortalılık statüsünde değerlendirilmektedir.
İsteğe Bağlı Sigortanın Niteliği ve Kapsamı
5510 sayılı Kanun'un 50. maddesinin birinci fıkrası uyarınca isteğe bağlı sigorta; kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tâbi olmalarını sağlayan sigortadır. Bu kapsamda prim ödenmesi, ilgililerin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinden yararlanmasını mümkün kılar.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 50Kaynağı aç
5510 sayılı Kanun'un 51. maddesinin beşinci fıkrası gereğince isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, aynı maddenin üçüncü fıkrası hükmü saklı kalmak üzere, 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi sayılır. İsteğe bağlı sigortalı olanlar, bakmakla yükümlü olunan kişi olsalar dahi genel sağlık sigortalısı kabul edilir ve bu primi ödemekle yükümlüdür; yabancı ülke vatandaşlarından ise Türkiye'de yerleşik olma hali bir yılı doldurmadıkça genel sağlık sigortası primi alınmaz.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 51Kaynağı aç
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 52Kaynağı aç
İsteğe Bağlı Sigortalı Olma Koşulları
5510 sayılı Kanun'un 50. maddesinin ikinci fıkrasına göre isteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye'de ikamet edenler ile Türkiye'de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarından; Kanuna tâbi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamak, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak, 18 yaşını doldurmuş bulunmak ve Kuruma talep dilekçesiyle başvurmak şartları aranır.
İsteğe bağlı sigortalı olarak prim ödenen tarihlerde zorunlu sigortalılığı gerektirecek çalışması tespit edilenlerin bu süreleri iptal edilir ve primleri iade edilir. Ay içerisinde 30 günden az çalışan veya Kanunun 80. maddesi uyarınca prim ödeme gün sayısı ay içindeki toplam çalışma saatinin günlük normal çalışma saatine bölünmesi suretiyle hesaplanan sigortalıların aynı ayda isteğe bağlı sigortaya prim ödemeleri halinde ise primi ödenen süreler zorunlu sigortalılık gün sayısına otuz günü geçmemek üzere eklenir ve Kanunun 4/a bendi kapsamında sigortalılık süresi kabul edilir.
Başvuru Yeri, İstenen Belgeler ve Tescilin Başlaması
İsteğe bağlı sigortalılık işlemleri ikamet edilen bölgedeki Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlükleri ya da e-Devlet sistemi üzerinden başlatılabilmektedir. Başvuru için nüfus cüzdanı fotokopisi, isteğe bağlı sigortalılık başvuru formu, bir adet vesikalık fotoğraf ve prim ödemesine ilişkin banka dekontu Kuruma sunulur.
5510 sayılı Kanun'un 51. maddesinin birinci fıkrası uyarınca isteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar. Tescil sonrasında prim tahakkuku oluşur ve ödemeler bu çerçevede izlenir.
Prim Oranları ve Kazanç Sınırları
5510 sayılı Kanun'un 52. maddesinin birinci fıkrasına göre isteğe bağlı sigorta primi, Kanunun 82. maddesine göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında sigortalı tarafından belirlenen prime esas aylık kazancın yüzde 33'üdür. Bu oranın yüzde 21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, yüzde 12'si ise genel sağlık sigortası primidir. 51. maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen kısmi çalışanlar için ise alt ve üst sınır arasında belirlenen günlük kazanç ve gün sayısı üzerinden prim alınır.
Kanunun 82. maddesinin birinci fıkrası uyarınca günlük kazancın alt sınırı asgari ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 9 katıdır.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 82Kaynağı aç
Prim Ödeme Süresi, Gecikme ve Sigortalılığın Sona Ermesi
Ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte primi ödenmeyen süreler sigortalılık süresinden sayılmaz. 5510 sayılı Kanun'un 52. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince bu 12 aylık süreden sonra ödenen primler Kurumca iade edilir. İsteğe bağlı sigortalıların zorunlu sigortalılık sebebiyle prim borcunun bulunması halinde ise ödenen primler öncelikle zorunlu sigortalılık borçlarına mahsup edilir.
5510 sayılı Kanun'un 51. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca isteğe bağlı sigortalılık; sona erdirme talebinde bulunanların primi ödenmiş son günü izleyen günden, aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmaları koşuluyla talep tarihinden, sigortalının vefatı durumunda ise ölüm tarihinden itibaren sona erer.
Yaşlılık Aylığına Hak Kazanma Şartları
5510 sayılı Kanun'un 28. maddesinin ikinci fıkrasına göre ilk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılan kadınlara kadın ise 58 yaşını doldurmuş olmaları ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır; 4/a bendi kapsamındakiler için ise prim gün sayısı şartı 7200 gün olarak uygulanır. 58 yaş haddi prim gününün tamamlandığı tarihe göre kademeli olarak artmakta olup 1 Ocak 2036 ile 31 Aralık 2037 arasında 59, 2038-2039 arasında 60, 2040-2041 arasında 61, 2042-2043 arasında 62, 2044-2045 arasında 63, 2046-2047 arasında 64 ve 1 Ocak 2048 tarihinden itibaren 65 olarak tatbik edilir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 28Kaynağı aç
Kanunun 28. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca sigortalılar, yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmek ve adlarına en az 5400 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler. Ayrıca 28. maddenin sekizinci fıkrası gereğince, sürekli bakıma muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalıların Kanunun yürürlük tarihinden sonraki prim günlerinin dörtte biri toplam prim günlerine eklenir ve bu süreler emeklilik yaş hadlerinden indirilir.
Kanunun 28. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca, 4/b bendi kapsamındaki sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için yazılı talep tarihi itibarıyla genel sağlık sigortası dahil kendi sigortalılığı sebebiyle Kuruma prim ve prime ilişkin hiçbir borcunun bulunmaması yasal zorunluluktur.
Geçmiş Sürelerin Durumu ve Borçlanma İmkânları
Sosyal güvenlik mevzuatında, yalnızca ev hanımı olarak geçirilen geçmiş dönemler için geriye dönük prim satın alınarak toptan ödeme yapılması ve doğrudan emekli olunması mümkün değildir. Toplu prim ödemesi doğum veya yurt dışı gibi kanunda açıkça düzenlenen borçlanma halleri ile sınırlıdır. 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca tespit edilen sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlanılması halinde sigortalılık başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 41Kaynağı aç
5510 sayılı Kanun'un 41. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca sigortalı kadınlar, doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartlarıyla üç defaya mahsus borçlanma yapabilir. Bu kapsamda her doğum için azami 720 gün olmak üzere en fazla üç çocuk için toplam 2160 güne kadar borçlanma imkânı tanınmakta olup prim belirlenecek günlük kazancın yüzde 32'si üzerinden hesaplanır; bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranır.
Türkiye'de eksik primi bulunan veya başlangıcı olmayan kadınlar, 18 yaşını doldurduktan sonra yurt dışında geçirdikleri süreleri borçlanabilmektedir. Bu borçlanmada yurt dışında bizzat çalışma şartı aranmaksızın ev hanımı olarak geçen sürelerin de değerlendirilmesi mümkündür; bazı aktarımlarda bu hakkın kapsamı sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerle irtibatlandırılmaktadır.
Yurt dışı borçlanma başvurularında noter onaylı ve yeminli tercüman çevirili ikametgâh belgesi, Türk temsilciliklerince düzenlenen ikametgâh belgesi ile yurt dışına giriş ve çıkış tarihlerini gösteren pasaport sayfalarının Kuruma sunulması istenir.
Ev Hizmetleri ve Kısmi Süreli Çalışmalar
5510 sayılı Kanun'un Ek 9. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, ev hizmetlerinde bir veya birden fazla gerçek kişi tarafından çalıştırılan ve ay içindeki çalışma saati süresine göre hesaplanan çalışma gün sayısı 10 gün ve daha fazla olan sigortalılar ile konut kapıcılığı işyerlerinde çalıştırılan sigortalılar hakkında Kanunun 4/a bendi kapsamındaki hükümler tatbik edilir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. Ek 9Kaynağı aç
Kanunun Ek 9. maddesinin ikinci fıkrasına göre çalışma gün sayısı 10 günden az olanlar için çalıştıranlarca günlük kazanç alt sınırının yüzde 2'si oranında iş kazası ve meslek hastalığı primi ödenir. Bu fıkra kapsamındakiler, primin ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katının yüzde 33,5'i oranında malullük, yaşlılık, ölüm ve genel sağlık sigortası primi ödeyebilir; bu sürede ödenmeyen primin ödenme hakkı düşer.
Yasalaşmamış Teklifler ve Yürürlük Durumu
25 yıllık evlilik süresi veya 15 yıl sigortalılık üzerinden emeklilik sağlanması ya da isteğe bağlı sigorta primlerinin üçte birinin devlet tarafından karşılanması gibi hususlar kamuoyuna yansıyan kanun teklifi niteliğindedir. Bu tasarılar Resmî Gazete'de yayımlanarak kanunlaşmamıştır.
Tekliflerde bahsi geçen 50 yaş kriteri, 1995 öncesi evlilik koşulu, gelir vergisine tabi olmama veya başvuru anında SGK ve Bağ-Kur kaydının bulunmaması gibi kriterler yürürlükte kazanılmış bir hak tesis etmemektedir. İdari ve yargısal süreçlerde yalnızca yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri tatbik edilmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Yalnızca 25 yıl evli kalmış olmak emeklilik hakkı verir mi?
Hayır. Yürürlükteki mevzuatta sırf 25 yıl evli kalmış olmak veya ev hanımlığı yapmak emeklilik sağlamamaktadır. Bu yöndeki düzenleme henüz yasalaşmamış bir kanun teklifidir; emeklilik ancak kanuni prim koşullarının yerine getirilmesiyle kazanılır.
Ev hanımları isteğe bağlı sigorta primini hangi oranda öder?
5510 sayılı Kanun'un 52. maddesinin birinci fıkrası uyarınca prime esas aylık kazancın yüzde 33'ü oranında ödenir. Bu primin yüzde 21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, yüzde 12'si ise genel sağlık sigortası primidir.
Geçmiş ev hanımlığı yılları toplu prim ödenerek borçlanılabilir mi?
Hayır. Türkiye'de yalnızca ev hanımı olarak geçen süreler için geriye dönük toplu prim yatırılması kanunen mümkün değildir. Toplu prim ödemesi sadece doğum, yurt dışı ve kanunda belirtilen diğer borçlanma hallerinde yapılabilir.
Yurt dışında geçen ev hanımlığı süreleri emekliliğe dahil edilebilir mi?
Evet. 18 yaşını doldurduktan sonra yurt dışında ev hanımı olarak geçirilen süreler, bizzat fiilen çalışma şartı aranmaksızın ilgili belgeler sunularak borçlanma yoluyla hizmete saydırılabilmektedir.
Doğum borçlanması ile en fazla kaç gün prim kazanılabilir?
Sigortalı kadının doğumdan sonraki iki yıllık süreyi aşmamak, çocuğun yaşaması ve bu dönemde uzun vadeli kollar açısından sigortalı sayılmaması koşuluyla en fazla üç çocuk için toplam 2160 güne kadar borçlanma hakkı bulunmaktadır.
İsteğe bağlı prim borçları ne zamana kadar ödenebilir?
Ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde gecikme cezası ve zammıyla ödenmeyen prim süreleri sigortalılıktan sayılmaz. Bu 12 aylık süreden sonra Kuruma yatırılan primler ilgililere iade edilir.
İsteğe bağlı sigorta primlerinde devlet desteği bulunmakta mıdır?
Yürürlükte bulunan mevzuatta isteğe bağlı sigortalı ev hanımları için genel veya özel bir prim desteği yer almamaktadır. Primlerin üçte birinin devletçe karşılanması yönündeki tasarılar henüz kanunlaşmamıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy