Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 5. ve 9. maddeleri uyarınca doğumla veya sonradan yetkili makam kararı, evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması suretiyle kazanılır. Kanunun 10. maddesi gereğince, kanunda belirtilen başvuru koşullarını taşımak kişiye vatandaşlığın kazanılmasında mutlak bir hak sağlamaz ve kazanım yetkili makam kararına bağlıdır. Sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasında uygulanacak temel ilke ve esaslar ise ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Bakanlık tarafından belirlenir.
Danıştay 10. Daire, E. 2016/13633, K. 2020/4350Kaynağı aç
Danıştay 10. Daire, E. 2019/12088, K. 2022/3430Kaynağı aç
Danıştay 10. Daire, E. 2021/3093, K. 2022/289Kaynağı aç
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 10Kaynağı aç
Genel Yoldan Vatandaşlık Başvurusunda Aranan Şartlar
Genel başvuru yoluyla Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancılarda 5901 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca belirli şartlar aranır. Başvuru sahibinin kendi millî kanununa veya vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip bulunması, başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olması ve Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmesi gerekir. Ayrıca genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığının bulunmaması, iyi ahlak sahibi olması, yeteri kadar Türkçe konuşabilmesi, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olması ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması şarttır. Kasten yaralama, tehdit ve hakaret gibi suçlardan işlem yapılması veya ceza alınması idari incelemede olumsuz değerlendirilebilmektedir.
Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığının Kazanılması ve Koşulları
Bir Türk vatandaşı ile evlenmek 5901 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Bu başvurularda yabancının aile birliği içinde yaşaması, evlilik birliği ile bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmaması ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin olmaması aranır. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evliliğin sona ermesi durumunda aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz. Evlenmenin butlanına karar verilmesi halinde ise evlenmede iyiniyetli olan yabancılar Türk vatandaşlığını korur.
Danıştay 10. Daire, E. 2017/145, K. 2021/5759Kaynağı aç
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 16Kaynağı aç
Güvenlik Soruşturması, Arşiv Araştırması ve Engel Haller
Vatandaşlık başvurusunda bulunan yabancı hakkında yerleşim yerinin bulunduğu güvenlik birimlerince soruşturma, Millî İstihbarat Teşkilatı ile Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından ise arşiv araştırması yapılır. İlgili komisyon gerekli gördüğü takdirde kamu görevlileri aracılığıyla da tahkikat yaptırabilir. Yapılan soruşturma ve araştırmalar kural olarak bir yıl geçerlidir; ancak gerekli görülen hallerde bu süre beklenmeksizin inceleme yeniden yaptırılabilir. Evlenme yoluyla yapılan başvurularda il emniyet müdürlüğü; aile birliği içinde yaşanıp yaşanmadığını, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak şekilde fuhuş yapmak veya fuhuşa aracılık etmek gibi davranışların bulunup bulunmadığını, millî güvenlik ve kamu düzenine engel teşkil eden durumları araştırarak kanaatini soruşturma formuna yansıtır. Evliliğin vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığına dair açık bir kanaate varılamaması halinde, Türk vatandaşı eşin yakınlarının da ifadelerine başvurularak kanaat oluşuncaya kadar periyodik soruşturmaya devam edilir.
2010139 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNUNUN UYGULANMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK m. 72Kaynağı aç
Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik'in 72. maddesinde vatandaşlığa engel oluşturan haller düzenlenmiştir. Anayasa ile kurulu devlet düzenini yıkma yolunda faaliyette bulunduğu, bu faaliyetlerde bulunanlarla iş birliği yaptığı veya maddi destek sağladığı belirlenenler ile devletin bölünmez bütünlüğüne karşı terör suçları kapsamındaki faaliyetlere katılan, isyan, casusluk, vatana ihanet suçlarına karışan, silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı, insan kaçakçılığı veya insan ticareti yapan ya da bunlarla ilişkisi tespit edilenler vatandaşlığı kazanamaz. Ayrıca taksirli suçlar ayrık tutulmak üzere; cezası ertelenmiş, zamanaşımı gerçekleşmiş, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya dönüştürülmüş ya da affa uğramış bulunsa dahi, altı ayı aşan hapis cezasına mahkûmiyeti bulunan yabancılar Türk vatandaşlığını kazanamaz.
Yargı Kararlarında İdarenin Takdir Yetkisi ve İptal Sebepleri
Danıştay 10. Dairesinin 2021/3093 Esas ve 2022/289 Karar sayılı ilamında, millî güvenlik ve kamu düzeni engelinin devletin varlığına ve kamu düzeninin işleyişine yönelik suçlar kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Somut olayda işlendiği sabit görülen imar kirliliğine neden olma suçunun niteliği gereği Türk vatandaşı olmaya engel teşkil edecek mahiyette bulunmadığı belirtilerek, ertelenmiş 10 ay hapis cezası sebebiyle başvurunun reddedilmesi işleminde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Evlilik yoluyla yapılan başvurularda aile birliği içinde yaşama şartının somut verilerle ortaya konulması gerekmektedir. Danıştay 10. Dairesinin 2017/145 Esas ve 2021/5759 Karar sayılı ilamına yansıyan olayda, mülakat sırasında eşlerin sorulan sorulara çelişkili yanıtlar vermesi ve Türk vatandaşı eşin müşterek evi terk ettiğinin tespit edilmesi üzerine aile birliği içinde yaşama şartının sağlanamadığı gerekçesiyle tesis edilen ret işlemi hukuka uygun bulunmuştur. Danıştay 10. Dairesinin 2016/13633 Esas ve 2020/4350 Karar sayılı ilamında ise, evlilik sürerken Türk vatandaşı eşin cezaevinde bulunması, tarafların aynı çatı altında birlikte yaşamaması ve eşin evlilik devam ederken başka bir kadından çocuğunun bulunması karşısında, idarenin takdir yetkisi çerçevesinde tesis ettiği ret işleminde hukuka aykırılık görülmemiştir.
Vatandaşlık isteminde bulunan yabancının mevzuattaki asgari şartları taşıyıp taşımadığı araştırıldıktan sonra talebin kabulü konusunda idarenin takdir yetkisi mevcuttur. Danıştay 10. Dairesinin 2019/12088 Esas ve 2022/3430 Karar sayılı ilamında, kanunda öngörülen şartlar sağlansa dahi idarenin takdir yetkisine işaret edilmiştir. Başvurucunun izinsiz çalışma durumunun saptanması ve eşi hakkında fuhuşa teşvik veya aracılık etme suçlarından Asliye Ceza Mahkemesinde açılan davada beraat kararı verilmiş olsa bile bu fiillere ilişkin adli kayıtların bulunması dikkate alınarak tesis edilen ret kararı hukuka uygun bulunmuştur.
İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Dava Açma Süresi
Vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin kararlara karşı açılacak davalarda görevli yargı yeri idare mahkemeleridir. İşlemin İçişleri Bakanlığı tarafından tesis edildiği durumlarda davanın İçişleri Bakanlığı hasım gösterilerek Ankara İdare Mahkemesinde açılması gündeme gelebilmektedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde genel dava açma süresi altmış gündür. Ret kararına karşı açılacak iptal davasında da süre, işlemin ilgilisine tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren altmış gün olarak uygulanmaktadır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Vatandaşlık başvurusu posta yoluyla yapılabilir mi?
Posta aracılığıyla yapılan vatandaşlık başvuruları kabul edilmemektedir. Başvurunun Türkiye'de ikamet edilen yerin valiliğine (İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğüne) bizzat veya vekaletnameyle, yurt dışında ise dış temsilciliklere bizzat ya da bu hakkın kullanılmasına ilişkin özel yetki içeren vekaletname ile yapılması gerekmektedir.
Vatandaşlık başvurusunun reddi kararına karşı dava açma süresi ne kadardır?
Dava açma süresi, vatandaşlığa kabul talebinin reddine ilişkin idari işlemin tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür. Dava genel hükümler dairesinde idare mahkemesinde açılır.
Kanuni başvuru şartlarını taşımak kişiye vatandaşlık hakkı verir mi?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca aranan kanuni şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Şartlar sağlansa dahi kazanım yetkili makam kararı ile gerçekleşir.
Evlilik yoluyla vatandaşlıkta eşlerin ayrı yaşaması başvuruyu nasıl etkiler?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 16. maddesi gereğince başvuru sahibinde aile birliği içinde yaşama şartı aranır. Yargı kararlarında, mülakatlardaki çelişkili beyanlar, müşterek konutun terk edilmesi veya fiilen birlikte yaşanmaması gibi unsurlar somut olaydaki diğer olgularla birlikte değerlendirilerek aile birliği şartının gerçekleşmediği gerekçesiyle ret işlemi tesis edilebilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

