Vakıf Nasıl Kurulur? Vakıf Kurma Şartları ve Usulü

Vakfın Tanımı ve Kuruluş İçin Gerekli Kişi Sayısı

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesi gereğince vakıf, malvarlığı veya ekonomik değeri olan hakların belirli ve devamlı bir gayeye tahsis edilmesiyle meydana gelen tüzel kişiliğe haiz bağımsız mal topluluğudur. Kanuni düzenlemede vakfın faaliyete geçmesi için asgari bir üye veya kurucu sayısı şartı öngörülmemiştir; bu doğrultuda tek bir gerçek veya tüzel kişinin irade beyanıyla vakıf tesis edilmesi mümkündür.

Vakıf Kurma Yolları ve İrade Açıklaması

Türk Medeni Kanunu'nun 102. maddesinin ilk fıkrası uyarınca vakıf kurma iradesi ya noterde düzenlenecek resmî bir senetle ya da ölüme bağlı tasarruf yoluyla ortaya konur. Hukuki varlığın tamamlanması ve tüzel kişiliğin kazanılması ise yerleşim yerindeki mahkeme nezdinde tutulan sicile yapılacak tescil işlemine bağlıdır. Noter nezdinde tanzim edilen resmî senedin bir nüshası, düzenleme tarihini izleyen yedi gün içerisinde noterlikçe Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne iletilir.

Vakfedenin resmî senet tanzimini bir temsilci aracılığıyla yapması Türk Medeni Kanunu'nun 102. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir. Temsilci vasıtasıyla işlem yapılabilmesi, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmiş olmasına ve bu belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların belirlenmiş bulunmasına bağlıdır.

Mahkemeye Tescil Başvurusu ve Koruma Tedbirleri

Türk Medeni Kanunu'nun 102. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre tescil süreci, resmî senet düzenlenmiş ise vakfeden tarafından; vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce re'sen mahkemeye yapılan başvuruyla yürütülür. Başvurulan mahkeme, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri re'sen alır.

Vakıf Senedinin Unsurları ve Eksikliklerin Giderilmesi

Türk Medeni Kanunu'nun 106. maddesi doğrultusunda vakıf senedinde vakfın adı, gayesi, özgülenen mal ve haklar, idari ve teşkilat yapısı ile yerleşim yerinin tereddüde yer bırakmayacak açıklıkta yer alması emredilmiştir.

Vakıf senedinde güdülen amaç ile bu amaca tahsis kılınan malvarlığı unsurları yeterli kesinlikte gösterilmişse, diğer biçimsel ve idari eksiklikler tescil talebinin reddedilmesine yol açmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 107. maddesi uyarınca bu tür noksanlıklar tescil hükmü kurulmadan önce mahkeme tarafından tamamlatılabileceği gibi; kuruluşun ardından denetim makamının talebi ve mümkünse kurucunun görüşü alınarak yerleşim yeri mahkemesince giderilir.

Vakfa Tahsis Edilebilecek Malvarlığı ve Mülkiyetin İntikali

Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesinin ikinci fıkrasına göre bir malvarlığının tamamı veya mevcut yahut ileride doğması kesinleşen her türlü geliri ya da iktisadi değeri bulunan haklar bir amaca özgülenebilir.

Tahsis edilen malların mülkiyeti ile haklar, Türk Medeni Kanunu'nun 105. maddesinin birinci fıkrası uyarınca vakfın tescille tüzel kişilik kazanmasıyla vakfa geçer. Tescile karar veren mahkeme, vakfedilen taşınmazın vakıf tüzel kişiliği adına tescil edilmesini tapu idaresine bildirir.

Ölüme Bağlı Tasarruf Yoluyla Vakıf Kurulması

Kişiler, Türk Medeni Kanunu'nun 526. maddesi gereğince terekenin tasarruf edilebilir sınırları dahilindeki malvarlığının tamamını veya bir kısmını özgülemek suretiyle vakıf kurma iradesi açıklayabilir. Vasiyetname yoluyla vakıf kurulabilmesi için tasarrufta bulunan kişinin temyiz kudretine sahip olması ve on beş yaşını tamamlamış bulunması aranır.

Mirasbırakanın borçları söz konusu olduğunda, Türk Medeni Kanunu'nun 105. maddesinin son fıkrası gereğince ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfın sorumluluğu özgülenen mal ve haklarla sınırlıdır. Bununla birlikte, tahsis edilen mal ve hakların hedeflenen gayeyi gerçekleştirmeye yetmediği anlaşılırsa ve mirasbırakan aksine bir irade ortaya koymamışsa, Türk Medeni Kanunu'nun 107. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca denetim makamının görüşü doğrultusunda hâkim tarafından söz konusu değerler benzer amaçlı başka bir vakfa özgülenir.

Kuruluş Yasakları ve Dağıtılma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Cumhuriyetin Anayasa ile teminat altına alınan niteliklerine, temel anayasal ilkelere, hukuka, ahlaka, millî birliğe ve ulusal menfaatlere tezat teşkil eden veya belirli bir ırkı yahut zümreyi desteklemeye yönelen amaçlarla vakıf kurulamaz. Diğer yandan, aynı maddenin üçüncü fıkrasında yer alan üyelik sınırlaması Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.

Güdülen gayenin ifasının imkânsızlaşması ve bu durumun düzeltilmesinin hukuken kabil olmaması hâlinde vakıf kendiliğinden sona ererek mahkeme kararıyla sicilden terkin edilir. Faaliyet veya amacın yasaklandığının sonradan anlaşılması durumunda ise, amacın tadil edilmesi imkânsızsa Türk Medeni Kanunu'nun 116. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Cumhuriyet savcısının ya da denetim makamının talebiyle duruşma yapılarak vakıf mahkemece dağıtılır.

Aile Vakfı Düzenlemesi ve Nesil Kısıtlaması Sınırı

Türk Medeni Kanunu'nun 372. maddesi kapsamında aile mensuplarının tahsil, barınma, yetiştirilme ve desteklenmesi gayesiyle aile vakıfları vücuda getirilebilir. Buna mukabil, aile mallarının ya da haklarının üçüncü şahıslara intikalini önleyecek tarzda sadece aynı kandan gelen soydan nesiller boyu devredilmesini öngören tahsisler hukuken geçersizdir ve vakıf formu altında dahi hayata geçirilemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy