Vakıf, gerçek veya tüzel kişilerin belirli ve devamlı bir amacı gerçekleştirmek üzere yeterli mal ve hakları özgülemesiyle tüzel kişilik kazanan mal topluluğudur. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesi uyarınca bir malvarlığının tamamı vakfedilebileceği gibi, mevcut ya da ileride elde edileceği kesinleşen her türlü gelir ve ekonomik değer taşıyan haklar da amaca tahsis edilebilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 101Kaynağı aç
Vakıf Kurma Yasağı ve Hukuki Sınırlar
Vakıf kurma serbestisi kanunun belirlediği temel ilkelerle sınırlandırılmıştır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 101. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince; Anayasa ile korunan Cumhuriyet niteliklerine, temel anayasal ilkelere, hukuka, ahlaka, millî bütünlük ve menfaatlere ters düşen ya da belirli bir ırk yahut cemaat mensubunu kayırma gayesi güden vakıfların kurulması hukuken mümkün değildir.
Vakıf Senedinin Zorunlu Unsurları ve Eksikliklerin Giderilmesi
Kuruluşun temel hukuki metni olan vakıf senedinde; vakfın adı, güttüğü amaç, bu amaca ayrılan mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim organlarının işleyiş düzeni ile yerleşim yerinin tereddüde yer bırakmayacak biçimde yer alması 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 106. maddesiyle zorunlu kılınmıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 106Kaynağı aç
Vakıf senedinde vakfın güttüğü amaç ve bu amaca özgülenen değerler yeterli düzeyde belirtilmişse, diğer usuli eksiklikler tüzel kişilik kazanma başvurusunun reddedilmesini gerektirmez. Kanunun 107. maddesine göre söz konusu noksanlıklar tescil kararı öncesinde mahkemece tamamlattırılabileceği gibi, tescilden sonra da denetim makamının talebiyle ve mümkünse kurucunun görüşü alınarak vakfın yerleşim yeri mahkemesince giderilir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 107Kaynağı aç
Resmi Bildirim Süreleri ve Malvarlığının Yetersiz Kalması
Resmi senet düzenlenerek kurulan vakıflarda işlemi gerçekleştiren noter, düzenlenen resmi senedi yedi gün içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne iletmekle yükümlüdür. Vakfın ölüme bağlı tasarruf yoluyla kurulduğu durumlarda ise vasiyetnameyi açan sulh hukuk hâkimi, belgeyi aynı şekilde yedi günlük süre içerisinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderir.
Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfa tahsis edilen mal ve hakların hedeflenen amacı gerçekleştirmeye yetmemesi halinde, vakfedenin aksine bir iradesi bulunmadıkça denetim makamının görüşü alınarak hâkim tarafından bu değerler benzer amacı taşıyan başka bir vakfa özgülenir.
Aile Vakfı Kurulması ve Şube Açma Esasları
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 372. maddesi gereğince, aile bireylerinin eğitim, öğretim, mesleki donanım ve desteklenmesi gibi ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kişiler hukuku ve miras hukuku ilkeleri çerçevesinde aile vakfı kurulabilir. Buna karşılık kanun koyucu, mal veya hakkın üçüncü kişilere devredilmesini engelleyerek yalnızca aynı soydan gelenlere kuşaktan kuşağa kalmasını sağlayacak şekilde özgülenmesini kesin biçimde yasaklamıştır.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 372Kaynağı aç
Yeni kurulan vakıflar, senetlerinde belirtilen hedefleri gerçekleştirebilmek amacıyla Vakıflar Genel Müdürlüğüne önceden beyanda bulunmak koşuluyla şube ve temsilcilik faaliyeti yürütebilirler.
Vakfa hangi tür malvarlığı değerleri tahsis edilebilir?
Bir malvarlığının bütünü vakfedilebileceği gibi, gerçekleşmiş ya da ileride gerçekleşmesi kesin olan her türlü gelir veya ekonomik değeri bulunan haklar vakfa tahsis edilebilir.
Vakıf senedindeki eksiklikler kuruluş talebinin reddedilmesine yol açar mı?
Vakfın amacı ile bu amaca ayrılan mal ve haklar yeterince belirlenmişse diğer eksiklikler talebin reddine neden olmaz; eksik unsurlar tescilden önce mahkemece, sonrasında ise denetim makamı başvurusuyla yerleşim yeri mahkemesince tamamlatılır.
Aile fertlerini desteklemek için vakıf kurulabilir mi?
Aile bireylerinin eğitim, donanım ve desteklenmesi amacıyla aile vakfı kurulabilir; ancak malvarlığının başkalarına geçmesini önleyecek şekilde nesilden nesle aktarılmak üzere tahsisi kanunen yasaktır.
Resmî senetten tüzel kişiliğe kuruluş sırası
Vakfın amacı, bu amaca ayrılacak malvarlığı ve yönetim düzeni belirlenerek noterde düzenleme şeklinde resmî senet hazırlanır; vakıf kurma iradesi ölüme bağlı tasarrufla da açıklanabilir. Ardından yetkili asliye hukuk mahkemesinden tescil istenir. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescille tüzel kişilik kazanır; noter senedinin tek başına düzenlenmesi kuruluşun tamamlandığı anlamına gelmez. Vakıflar Genel Müdürlüğünün kuruluş rehberi bu aşamaları ayrı ayrı açıklar.
Mahkeme dosyasında senet, tahsis edilen mal ve hakları gösteren belgeler, kurucuların bilgileri ve tüzel kişi kurucu varsa ilgili statü veya yetkili organ kararı hazırlanmalıdır. Temsilciyle kuruluşta noterlikçe düzenlenen temsil yetkisinde vakfın amacı ve özgülenen mal ve hakların belirlenmesi gerekir. Tescil sonrasında merkezi sicil ve ilan ile malvarlığının vakfa geçirilmesi işlemleri takip edilir.
Kuruluş malvarlığı için eski bir yılın parasal tutarıyla hareket edilmemelidir. Vakıflar Meclisinin ilgili yıl için belirlediği asgari değer ve amacın sürdürülebilmesi için yeterlilik ayrı hususlardır; güncel resmî duyuru ve mahkemenin değerlendirmesi esas alınır. Yönetim, temsil, harcama yetkisi ve karar usullerinin senette açık olması, kuruluş sonrasında amaç dışı kullanım ve yetki uyuşmazlıklarını azaltır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy