Marka, bir teşebbüsün mal ve hizmetlerini diğer teşebbüslerin mal ve hizmetlerinden ayırt edilmesini sağlayan işarettir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, tescile elverişli işaretlerin kapsamını sicilde gösterilebilir olma ölçütüyle sınırlar.
Bireysel, ortak ve garanti markası
Bireysel marka, bir gerçek veya tüzel kişiye ait markalar ile elbirliği ya da paylı mülkiyete konu markalardan oluşur. Ortak marka ise gruptaki işletmelerin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerin mal veya hizmetlerinden ayırt eden işarettir.
Garanti markasının, marka hakkı sahibine ekonomik açıdan bağlı işletmeler tarafından kullanılması yasaktır. Garanti markası hakkı sahibinin kendisinin de bu markayı kullanması yasaktır. Hak sahibinin görev ve yetkisi, markanın tescil edilen teknik şartnameye uygun kullanılmasını sağlamaktır.
Başvuru, sınıflandırma ve yayımlama
Her başvuruyla yalnızca bir markanın tescili talep edilebilir. Başvuruya konu mal veya hizmetler, Markaların Tescili Amacıyla Mal ve Hizmetlerin Uluslararası Sınıflandırılmasına İlişkin Nice Anlaşmasına göre sınıflandırılır.
Şekli uygunluk ve mutlak ret incelemesini geçen başvuru bültende yayımlanır ve iki ay boyunca üçüncü kişilerin itirazlarına açık biçimde askıda kalır. Bu sürede itiraz gelmemesi veya yapılan itirazların reddedilmesi halinde marka tescil edilir.
Mutlak ve nispi ret ile noter onaylı rıza
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 5, mutlak ret nedenlerini düzenler. Sicilde gösterilebilir olmayan veya ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler ile dini işaretler ve maddede öngörülen diğer haller mutlak ret nedenidir.
Kanun’un 6. maddesinde öngörülen nispi ret nedenlerinin varlığı halinde marka başvurusu, hak sahibinin itirazı üzerine reddedilir.
6769 sayılı Kanun m. 5/3 uyarınca önceki marka sahibinin noter onaylı rızasının sonraki tarihli marka başvurusu ile sunulması halinde, sonraki başvuru benzerlik sebebiyle reddedilemez. Bu düzenleme, teşebbüslerin bireysel markaları birlikte kullanma iradesini tanır ve korur.
Koruma süresi ve yenileme
6769 sayılı Kanun m. 23 uyarınca tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır. Bu süre, onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 23Kaynağı aç
Yenileme talebinin marka sahibi tarafından, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması ve aynı süre içinde yenileme ücretinin ödendiğine ilişkin bilginin Kuruma sunulması gerekir. Bu süre içinde talep yapılmaz veya ücretin ödendiği bilgisi sunulmazsa, yenileme talebi koruma süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde ek ücret ödenmesi şartıyla da yapılabilir.
Marka, tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerin bir kısmı için de yenilenebilir. Ortak markanın yenilenmesi için gruba dâhil işletmelerden birinin talebi yeterlidir. Yenileme, önceki koruma süresinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren hüküm ifade eder; sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır.
Marka hakkından vazgeçmenin sınırı
Sicile kayıtlı hak ve lisans sahiplerinin izni olmadıkça marka hakkından vazgeçilemez. Marka üzerinde üçüncü kişilerce hak sahipliği iddia edilmiş ve bu konuda alınan tedbir kararı sicile kaydedilmişse, vazgeçme bakımından bu kişilerin izni de gerekir.
Tecavüz sayılan fiiller ve hukukî sonuçlar
Marka sahibinin izni olmaksızın markayı, marka sahibine tanınan haklar kapsamında kullanmak tecavüz sayılır. Markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak markayı taklit etmek de aynı kapsamdadır. Tecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak, başka biçimde ticaret alanına çıkarmak, ithal veya ihraç etmek, ticari amaçla elde bulundurmak ya da bu ürüne dair sözleşme yapmak için öneride bulunmak tecavüzdür. Lisans yoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek veya üçüncü kişilere devretmek de marka hakkına tecavüz sayılır.
Menfaati olan kişi, faaliyetlerinin tecavüz teşkil edip etmediği konusunda hak sahibine bildirimde bulunabilir. Bildirimin yapılması dava şartı değildir. Talebin tebliğinden itibaren bir ay içinde cevap verilmemesi veya verilen cevabın menfaat sahibi tarafından kabul edilmemesi hâlinde, menfaat sahibi fiillerinin tecavüz teşkil etmediğine karar verilmesi talebiyle dava açabilir.
Yoksun kalınan kazanç, zarar gören hak sahibinin seçimine bağlı olarak üç yöntemden biriyle hesaplanır: tecavüz edenin rekabeti olmasaydı hak sahibinin elde edebileceği muhtemel gelir, tecavüz edenin elde ettiği net kazanç veya hakkın lisans sözleşmesiyle hukuka uygun kullanılması hâlinde ödenmesi gereken lisans bedeli.
Cezai sorumluluk ve şikâyet
6769 sayılı Kanun m. 30/1 uyarınca başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan, ithal ya da ihraç eden, ticari amaçla satın alan, bulunduran, nakleden veya depolayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 30Kaynağı aç
Marka koruması olduğunu belirten işareti mal veya ambalaj üzerinden yetkisi olmadan kaldıran kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Yetkisi olmadığı hâlde başkasına ait marka hakkı üzerinde devretmek, lisans veya rehin vermek suretiyle tasarrufta bulunan kişi ise iki yıldan dört yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.
Bu suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ayrıca bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur. Cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye’de tescilli olması şarttır. Soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır.
Başkasının hak sahibi olduğu marka taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirir ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.
Sessiz kalma ve hükümsüzlük
Marka sahibi, sonraki tarihli bir markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde bu duruma birbirini izleyen beş yıl boyunca sessiz kalmışsa, sonraki tarihli marka tescili kötüniyetli olmadıkça markasını hükümsüzlük gerekçesi olarak ileri süremez. Hükümsüzlük kararı, korumanın hiç doğmamış sayılması sonucunu doğurur.
İptal sebepleri ve inceleme
6769 sayılı Kanun m. 26 kapsamında, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan markanın Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmaması iptal sebebidir. Marka sahibinin fiillerinin veya gerekli önlemleri almamasının sonucu olarak markanın tescilli olduğu mal veya hizmetler için yaygın bir ad hâline gelmesi de iptal sebebidir. Marka sahibi tarafından veya onun izniyle gerçekleştirilen kullanım sonucunda markanın, tescilli mal veya hizmetlerin özellikle niteliği, kalitesi veya coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltması ve 32 nci maddeye aykırı kullanım da iptal gerekçesidir. Garanti ve ortak markaların teknik şartnameye aykırı kullanılması hâlinde de iptal kararı verilir.
6769 sayılı SINAİ MÜLKİYET KANUNU m. 26Kaynağı aç
Beş yıllık sürenin dolması ile iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarih arasında markanın tescilli mal veya hizmetler bakımından ciddi biçimde kullanılmış olması hâlinde, kullanılmamaya dayanan iptal talepleri reddedilir. İptal talebinde bulunulacağı düşünülerek kullanım gerçekleşmişse, talebin Kuruma sunulmasından önceki üç ay içinde gerçekleşen kullanım dikkate alınmaz.
İptal hâlleri markanın tescil edildiği mal veya hizmetlerin bir kısmına ilişkinse, yalnızca o mal veya hizmet yönünden kısmi iptale karar verilir. Marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez. İptal incelemesi sırasında hak sahibi değişirse, sicilde hak sahibi olarak görünen kişiye karşı işlemlere devam edilir.
İptal talebi, iptali istenen markanın sahibine tebliğ edilir. Marka sahibi bir ay içinde talebe ilişkin delillerini ve cevaplarını Kuruma sunar. Bu bir aylık süre içinde talep edilmesi hâlinde Kurum bir aya kadar ek süre verir. Kurum, gerekli görürse ek bilgi ve belge isteyebilir; iddia, savunma ve deliller çerçevesinde dosya üzerinden karar verir.
Marka koruması ne zaman başlar ve ne kadar sürer?
Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve süre onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir.
Yenileme talebi hangi sürede yapılır?
Talep, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılır ve aynı süre içinde yenileme ücretinin ödendiği bilgisi Kuruma sunulur; bu yapılmazsa bitimden itibaren altı ay içinde ek ücret şartıyla talep edilebilir.
Benzer sonraki marka için noter onaylı rıza ne sonuç doğurur?
Önceki marka sahibinin noter onaylı rızası sonraki başvuru ile sunulursa, sonraki başvuru benzerlik sebebiyle reddedilemez.
Taklit malı satan kişi hangi hâlde cezadan kurtulur?
Malı nereden temin ettiğini bildirip üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz.
Menfi tespit için bildirim zorunlu mudur?
Bildirim dava şartı değildir; bildirim yapılmışsa tebliğden itibaren bir ay içinde cevap verilmemesi veya cevabın kabul edilmemesi hâlinde dava açılabilir.
Beş yıl sessiz kalmak hükümsüzlüğü nasıl etkiler?
Sonraki markanın kullanıldığını bildiği veya bilmesi gerektiği hâlde birbirini izleyen beş yıl sessiz kalan marka sahibi, sonraki tescil kötüniyetli olmadıkça hükümsüzlük gerekçesi ileri süremez.
Kullanılmayan marka hangi sürede iptale konu olur?
Tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı sebep olmadan Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmama, iptal sebeplerindendir; belirli süre içindeki ciddi kullanım bu talebin reddine yol açabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy