Uzaktan çalışma, işçinin işverenin oluşturduğu iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayanan ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir. Bu tanım 4857 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesinde yer alır. Aynı hüküm, uzaktan çalışmanın usul ve esasları ile diğer bazı konuların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceğini düzenler. 38393 sayılı Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, 10 Mart 2021 tarihli ve 31419 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
Sözleşmenin yazılı içeriği
İş Kanunu’nun 14. maddesindeki dördüncü fıkraya göre yapılan iş sözleşmesinde işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri bulunur. Sözleşmede ayrıca ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işverenin sağladığı ekipman ile bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ve genel ile özel çalışma şartları yer alır.
Çalışma mekânının düzenlenmesi
Uzaktan Çalışma Yönetmeliği’nin 6. maddesine göre, gerekli olması halinde çalışmanın yapılacağı mekânla ilgili düzenlemeler işe başlanmadan önce tamamlanır. Bu düzenlemelerden doğan maliyetlerin karşılanma usulünü uzaktan çalışan ile işveren birlikte belirler.
38393 sayılı UZAKTAN ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ m. 6Kaynağı aç
Malzeme ve iş araçları
Yönetmeliğin 7. maddesinde, mal ve hizmet üretimi için gerekli malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanması esas kabul edilir. Bu esas, iş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa uygulanır. Malzeme ve iş araçlarının kullanım esasları ile bakım ve onarım koşulları uzaktan çalışana açık ve anlaşılır biçimde bildirilir.
38393 sayılı UZAKTAN ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ m. 7Kaynağı aç
İş araçlarını işveren sağlarsa, işçiye teslim edildikleri tarihteki bedellerini gösteren listeyi yazılı olarak işçiye verir. İşçinin imzaladığı nüsha, işveren tarafından işçi özlük dosyasında saklanır. Listenin iş sözleşmesinin içinde veya sözleşme tarihinde sözleşmeye ek olarak düzenlenmesi halinde ayrıca yazılı belge düzenlenmesi şartı aranmaz.
Doğrudan ilgili zorunlu giderler
Yönetmeliğin 8. maddesi, işin yerine getirilmesinden kaynaklanan ve mal veya hizmet üretimiyle doğrudan ilgili zorunlu giderlerin tespit edilmesi ile karşılanmasına ilişkin hususların iş sözleşmesinde belirtilmesini öngörür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 414. maddesi ise işvereni, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü harcama ile işçiyi işyeri dışında çalıştırdığında geçimi için zorunlu olan harcamaları ödemekle yükümlü tutar.
38393 sayılı UZAKTAN ÇALIŞMA YÖNETMELİĞİ m. 8Kaynağı aç
6098 sayılı TÜRK BORÇLAR KANUNU m. 414Kaynağı aç
Yazılı hizmet veya toplu iş sözleşmesinde, işçinin bizzat karşılayacağı harcamalar için günlük, haftalık ya da aylık götürü bir ödeme kararlaştırılabilir. Bu tutar, zorunlu harcamaları karşılamaya yetmeyecek düzeyde olamaz. Zorunlu harcamaların bir bölümünün veya tamamının işçi tarafından üstlenilmesini öngören anlaşma geçersizdir.
Farklı işlem yasağı ve güvenlik yükümlülüğü
İş Kanunu’nun 14. maddesine göre uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça yalnızca iş sözleşmesinin niteliği nedeniyle emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Esaslı neden bulunması, bu yasaktaki sınırla birlikte değerlendirilir.
İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hakkında çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek ve sağlık gözetimini sağlamakla yükümlüdür. Sağladığı ekipmana ilişkin gerekli iş güvenliği tedbirlerini almak da aynı yükümlülüğün kapsamındadır.
Kanunun yönetmeliğe bıraktığı konular
İş Kanunu’nun 14. maddesi; uzaktan çalışmanın usul ve esaslarının, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağının, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanmasının ve diğer hususların Bakanlık yönetmeliğiyle belirleneceğini düzenler. Yönetmeliğin 6. maddesi mekân düzenlemesini, 7. maddesi malzeme ve iş araçlarını, 8. maddesi ise doğrudan ilgili zorunlu giderleri kapsar.
Uzaktan çalışma ilişkisi nasıl kurulur?
Uzaktan çalışma, işçinin işverenin oluşturduğu iş organizasyonu kapsamında işini evinde veya teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında görmesi esasına dayanan ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir.
Uzaktan çalışma sözleşmesinde neler yer alır?
Sözleşmede işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödenmesi, sağlanan ekipman ile korunması, iletişim ve genel ile özel çalışma şartları yer alır.
İş araçlarını kim sağlar?
İş sözleşmesinde aksi kararlaştırılmamışsa malzeme ve iş araçlarının işveren tarafından sağlanması esastır. İşveren sağladığında teslim tarihindeki bedelleri gösteren listeyi yazılı olarak verir.
Zorunlu giderler işçiye bırakılabilir mi?
Zorunlu harcamaların kısmen veya tamamen işçi tarafından bizzat karşılanmasına ilişkin anlaşmalar geçersizdir. Yazılı hizmet veya toplu iş sözleşmesindeki götürü ödeme ancak günlük, haftalık veya aylık olabilir ve zorunlu harcamaları karşılayacak miktardan az olamaz.
Uzaktan çalışan farklı işleme tabi tutulabilir mi?
Esaslı neden olmadıkça uzaktan çalışan, yalnızca iş sözleşmesinin niteliği nedeniyle emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy