Uyuşturucu Ticareti ve Kişisel Kullanım Ayrımı
Uyuşturucu veya uyarıcı madde ticareti kastına ilişkin delillerin kuşkulu, zayıf veya yoruma muhtaç kaldığı durumlarda ceza muhakemesinde şüpheden sanık yararlanır ilkesi geçerlidir. Delil durumu bir bütün olarak eylemin kullanım mı yoksa ticaret mi olduğu hususunda ikna edici bir üstünlük sağlamıyorsa, mevcut kuşku sanık lehine yorumlanarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesi yerine 191. maddesi hükümleri uygulanır veya sanık hakkında beraat değerlendirmesi yapılır.
Miktar, Madde Cinsi ve Kullanım Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi
Uyuşturucu maddenin miktarı, kişisel kullanım ile ticaret kastı arasındaki ayrımda tek başına belirleyici bir ölçüt değildir. Suça konu maddenin eroin, kokain, esrar veya sentetik kannabinoid gibi niteliği ve cinsi, kullanıcının içim alışkanlıkları, maddenin ele geçirildiği zaman, yer ve dosyadaki delil ortamı birlikte değerlendirilerek failin kastı tayin edilir.
Bulundurma Şekli ve Ambalajlama Biçiminin Rolü
Kişisel kullanım amacıyla bulundurulan uyuşturucu madde çoğunlukla failin kendi tüketimine uygun biçimde tek parça veya birkaç parça halinde tutulur. Buna karşılık ticaret amacıyla bulundurulan maddeler, alıcılara ayrı ayrı verilebilmesi amacıyla satışa hazır biçimde önceden fişeklenmiş ve parçalı ambalajlara ayrılmış halde saklanır.
Kovuşturma Aşamasında Kullanım Hükümlerinin Uygulanması ve HAGB
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinde düzenlenen uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile 190. maddesinde düzenlenen uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçlarından dolayı yapılan kovuşturma evresinde, işlenen fiilin münhasıran 191. madde kapsamına girdiğinin anlaşılması halinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 191Kaynağı aç
(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden
veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan
beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004
tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar
aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar
verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında
kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal
ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır.
(Ek cümle:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine de
bildirilir.
(3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi zarfında
şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet
savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha
uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi
hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir.
Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp
kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma
sevkine karar verir.
(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında;
a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine
uygun davranmamakta ısrar etmesi,
b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul
etmesi veya bulundurması,
c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması,
hâlinde, hakkında kamu davası açılır.
(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya
uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu
veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve
ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.
(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci
fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci
fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.
(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen
yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde,
hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.
(8) Bu Kanunun;
a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve
ticareti,
b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde
kullanılmasını kolaylaştırma,
suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde
kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri
çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
(9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza Muhakemesi
Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci maddesi
veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi
hükümleri uygulanır.
(10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki fiillerin;
okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve
sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı,
tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz
metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde
verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Etkin pişmanlık
Denetimli Serbestlik Süreci ve Tedavi Yükümlülükleri
Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma kapsamında belirlenen denetimli serbestlik süresi, denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararıyla altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında tedbir uygulanan kişi gerek görülmesi halinde bu süre zarfında tedaviye tabi tutulabilir. Ayrıca Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi içinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılıp kullanılmadığını tespit etmek amacıyla şüphelinin yılda en az iki defa ilgili kuruma sevkine karar verir.
Uyuşturucu İmal ve Ticareti Suçunda Nitelikli Unsurlar
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 5. fıkrası uyarınca, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarının üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır. Bahse konu suçların suç işlemek amacıyla teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise verilecek ceza bir kat artırılarak hüküm kurulur.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla
kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından
ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda
hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye'de uyuşturucu veya uyarıcı madde
ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.
(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri
ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden,
başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden,
bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne
kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle: 18/6/2014 – 6545/66
md.) Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin
çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş
yıldan az olamaz.[79]
(4) (Değişik: 27/3/2015-6638/11
md.) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin
eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve
türevleri, sentetik katinon ve türevleri,
sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin
ve türevleri olması,[80]
b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane
gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler
ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle
belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma
açık yerlerde işlenmesi,
hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) (Değişik: 18/6/2014 – 6545/66 md.) Yukarıdaki fıkralarda
gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi
hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün
faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen
reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü
madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 29/6/2005
– 5377/22 md.) Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki
doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve
ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden,
imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden
kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar
adlî para cezası ile cezalandırılır.[81][82]
(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner,
sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık
hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından
işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Uyuşturucu ticareti delilleri kuşkulu kalırsa hangi madde uygulanır?
Ticaret kastına dair deliller kuşkulu, zayıf ve yoruma muhtaç kaldığında şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesi yerine 191. maddesi uygulanır veya beraat değerlendirmesi yapılır.
Ticaret davasında eylemin yalnızca kullanım olduğu anlaşılırsa ne karar verilir?
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 188 veya 190. maddelerinden açılan davada fiilin münhasıran 191. madde kapsamına girdiğinin anlaşılması halinde, sanık hakkında 191. madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.
Uyuşturucu madde miktarı ticaret suçuna esas almak için tek başına yeterli midir?
Miktar tek başına belirleyici bir ölçüt olmayıp; maddenin cinsi, kullanıcının içim alışkanlıkları ile maddenin ele geçirildiği ortam, yer ve zaman koşulları birlikte değerlendirilir.
Kişisel kullanım ile ticaret arasındaki ambalaj farkı nedir?
Kişisel kullanım maddeleri çoğunlukla tek ya da birkaç parça halinde bulundurulurken, ticaret amaçlı maddeler alıcılara dağıtılmak üzere önceden fişeklenmiş ve ayrı ambalajlara bölünmüş halde saklanır.
Denetimli serbestlik süresi savcılık tarafından uzatılabilir mi?
Denetimli serbestlik süresi müdürlüğün teklifi veya resen savcılık kararıyla altışar aylık dönemler halinde en fazla iki yıl uzatılabilir; ayrıca savcı madde kullanımını denetlemek için şüpheliyi yılda en az iki defa sağlık kurumuna sevk eder.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy