Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılabilmesi ya da vücuttan kan, saç, tükürük ve tırnak gibi biyolojik örnekler alınabilmesi kural olarak hâkim veya mahkeme kararıyla mümkündür. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 75/1 uyarınca, bu karar Cumhuriyet savcısı veya mağdurun istemiyle ya da re'sen verilebilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilmekte; ancak verilen karar yirmi dört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulmaktadır. Savcılık kararının onaylanmaması durumunda karar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller ceza yargılamasında kullanılamaz.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 75Kaynağı aç
(1) Bir suça ilişkin delil elde etmek için şüpheli veya sanık üzerinde iç
beden muayenesi yapılabilmesine ya da vücuttan kan veya benzeri biyolojik
örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; Cumhuriyet
savcısı veya mağdurun istemiyle ya da re'sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde
sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir.
Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin
onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir.
Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
(2) İç beden muayenesi yapılabilmesi
veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler alınabilmesi için
müdahalenin, kişinin sağlığına zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.
(3) İç beden muayenesi veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler
alınması, ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından
yapılabilir.
(4) Cinsel organlar veya anüs
bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır.
(5) Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda,
kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik
örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz.
(6) Bu madde gereğince alınacak hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz
edilebilir.
(7) Özel kanunlardaki alkol muayenesine ve kan örneği alınmasına ilişkin
hükümler saklıdır.
Diğer kişilerin beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması[8]
Cezanın Üst Sınırına Bağlı Biyolojik Örnek Alma Yasağı
Beden muayenesi ve biyolojik örnek alma işlemlerinin uygulanabilmesi isnat edilen suçun ceza miktarı ile sınırlandırılmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 75/5 uyarınca, kanunda öngörülen hapis cezasının üst sınırı iki yılın altında kalan suçlarda şüpheli veya sanığa iç beden incelemesi uygulanamayacağı gibi, kişiden kan benzeri biyolojik materyaller ile saç, tükürük ve tırnak numuneleri de temin edilemez.
Biyolojik Örnek Alınmasında Mağdurun Rızası
Ceza muhakemesinde mağdurun vücudundan biyolojik örnek alınması işlemleri şüpheli ve sanıktan farklı bir usule tabi kılınmıştır. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 76/2 uyarınca, mağdurun rızasının varlığı hâlinde biyolojik örnek alma işlemleri için hâkim veya savcı kararı alınmasına gerek bulunmamaktadır. Bu rıza istisnası yalnızca mağdur sıfatını taşıyan kişiler bakımından geçerlidir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 76Kaynağı aç
(1) Bir suça ilişkin delil elde etmek amacıyla, mağdurun vücudu üzerinde
dış veya iç beden muayenesi yapılabilmesine veya vücudundan kan veya benzeri
biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine;
sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahî bir müdahalede bulunmamak koşuluyla;
Cumhuriyet savcısının istemiyle ya da re'sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde
sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir.
Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin
onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir.
Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
(2) Mağdurun rızasının varlığı halinde, bu işlemlerin yapılabilmesi için
birinci fıkra hükmüne göre karar alınmasına gerek yoktur.
(3) Çocuğun soy bağının
araştırılmasına gerek duyulması halinde; bu araştırmanın yapılabilmesi
için birinci fıkra hükmüne göre karar alınması gerekir.
(4) Tanıklıktan çekinme sebepleri ile muayeneden veya vücuttan örnek
alınmasından kaçınılabilir. Çocuk ve akıl hastasının çekinmesi konusunda kanunî
temsilcisi karar verir. Çocuk veya akıl hastasının, tanıklığın hukukî anlam ve sonuçlarını
algılayabilecek durumda olması hâlinde, görüşü de alınır. Kanunî temsilci de
şüpheli veya sanık ise bu konuda hâkim tarafından
karar verilir. Ancak, bu hâlde elde edilen deliller davanın ileri aşamalarında
şüpheli veya sanık olmayan kanunî temsilcinin izni olmadıkça kullanılamaz.
(5) Bu madde gereğince verilen hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz
edilebilir.
Kadının muayenesi
Örnek Vermeyi Reddetmenin Yargılamaya Etkisi
Kişinin fiilen örnek vermeyi reddetmesi tutanağa bağlanır ve bu durum dosyada şüpheyi artıran bir olgu olarak yer alır. Söz konusu ret, özellikle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 191 kapsamındaki denetimli serbestlik, tedavi ve izleme süreçlerinde ilgilinin aleyhine değerlendirilmesine yol açabilir.
Saç Örneği İncelemesinin Kapsamı ve Ölçülülük Sınırı
Saç örneği alma işlemi mevzuat yönünden kan veya idrar gibi diğer biyolojik örneklerle aynı usul kurallarına tabidir. Bununla birlikte saç analizi sadece güncel durumu değil, haftalar veya aylar öncesine uzanan bir zaman dilimini ortaya koyabilme özelliği taşımaktadır. Geçmiş yaşam verilerini yansıtması sebebiyle saç örneği incelemeleri savunma makamlarınca ölçülülük ve orantılılık ilkeleri kapsamında değerlendirilmektedir.
Teknik Tespit Bulunmadığında Mahkûmiyet Durumu
Uyuşturucu madde kullanma iddiasına dayanan ceza muhakemesinde somut uyuşturucu madde ele geçirilmemişse, kan, idrar veya benzeri teknik bir tespit bulunmuyorsa ve iddia yalnızca soyut beyanlara dayanıyorsa 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 191 kapsamında kişi hakkında mahkûmiyet hükmü kurulamaz.
Uyuşturucu şüphesinde biyolojik örnek alınması için savcı kararı yeterli midir?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı biyolojik örnek alınmasına karar verebilir; ancak bu kararın yirmi dört saat içinde hâkim veya mahkeme onayına sunulması zorunludur ve onaylanmayan kararla elde edilen deliller kullanılamaz.
Teknik test yapılmadan yalnızca itirafla uyuşturucu kullanmaktan ceza verilir mi?
Somut madde ele geçirilmediği, kan veya idrar gibi teknik bir tespitin bulunmadığı ve isnadın yalnızca soyut beyanlara dayandığı hâllerde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 191 kapsamında mahkûmiyet kurulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy