Uyuşturucu Madde Suçlarında Ceza ve Artırım

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 188, uyuşturucu veya uyarıcı maddeye yönelik ruhsatsız ya da ruhsata aykırı imal, ithal ve ihracı hapis ve adli para cezasına bağlar. Ülke içindeki satma, nakletme ve bulundurma gibi fiiller ayrı bir alt sınıra tabidir. Çocuk, belirli maddeler, belirli yerler, birlikte hareket ve örgüt faaliyeti cezayı artırabilir; izne veya reçeteye bağlı etkili maddelerde ise ceza yarısına kadar indirilebilir.

İmal, ithal ve ihraç

Birinci fıkra, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ruhsat olmaksızın ya da mevcut ruhsata aykırı biçimde üretilmesini, ülkeye sokulmasını ve ülkeden çıkarılmasını aynı ceza çerçevesine alır. Hapis yirmi yıldan başlar ve otuz yılı geçemez. Buna ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezası eklenir.

Bu üç fiil, maddeye ilişkin sınır ötesi veya üretim aşamasındaki hareketleri ülke içindeki dolaşımdan ayırır. Fiilin ruhsatın hiç bulunmamasına ya da verilen ruhsatın sınırının aşılmasına dayanması, birinci fıkranın uygulanması bakımından aynı sonucu doğurur.

Yurt dışında infaz edilen kısmın mahsubu

İhraç edilen maddenin gittiği ülkede ithal olarak değerlendirilmesi halinde, o ülkede verilen ve fiilen infaz edilen ceza, Türkiye'de ihraca bağlı olarak hükmedilecek cezadan düşülür. Mahsup, yabancı ülkede hükmedilen cezanın tamamına değil, yalnızca infaz edilmiş bölümüne ilişkindir.

Ülke içindeki dolaşım ve bulundurma

Üçüncü fıkra, maddenin ülke içinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak satılmasını, satışa sunulmasını, başkasına verilmesini, sevkini, naklini, depolanmasını, satın alınmasını, kabul edilmesini ve bulundurulmasını kapsar. Bu fiillerde hapis on yıldan aşağı olamaz; ayrıca bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörülür.

Fıkradaki hareketler tek bir örnek fiile indirgenmez. Satış gerçekleşmese de satışa arz, maddenin elde tutulması veya bir yerden başka yere götürülmesi de aynı ceza aralığı içindedir. Üst hapis sınırı bu fıkrada sayı olarak gösterilmemiş, yalnızca on yıldan az olmama şartı konulmuştur.

Çocuğa verme veya satma

Maddenin verildiği ya da satıldığı kişi çocuksa, bu maddeyi veren veya satan kişi hakkında hapis on beş yıldan az olamaz. Alt sınırın yükselmesi, fıkrada çocukla kurulan verme ve satma ilişkisine bağlanmıştır.

Bu on beş yıllık sınır, fıkrada açıkça veren ve satan kişi için yazılmıştır. Nakletme, depolama veya bulundurma gibi diğer hareketler, yalnızca çocukla kurulan bir verme ya da satma ilişkisi bulunmadıkça bu özel alt sınıra kendiliğinden taşınamaz.

Madde türü ve yer nedeniyle artırım

Dördüncü fıkranın (a) bendi eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve türevleri, sentetik katinon ve türevleri, sentetik opioid ve türevleri ile amfetamin ve türevlerini sayar. Aynı fıkranın sonuç hükmü, verilecek cezanın yarı oranında artırılmasını düzenler.

Yer koşulu üçüncü fıkradaki fiillere özgüdür. Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu kullanılan bina ve tesislerin belirlenen sınırına iki yüz metreden yakın umumi ya da umuma açık yerde işlenen bu fiillerde ceza yarı oranında artar. Artırım, üçüncü fıkradaki fiilin bu mesafe içindeki umumi veya umuma açık bir yerde işlenmesine bağlıdır.

Madde türü ve yer, dördüncü fıkrada aynı sonuç cümlesiyle düzenlenmiş iki ayrı benttir. Bir bentteki şart, diğer bentte ayrıca aranan şartın yerine geçmez; her artırım kendi bendinde yazılı koşula bağlı kalır.

Birlikte işleme ve örgüt faaliyeti

Beşinci fıkra, önceki fıkralardaki suçlar bakımından iki farklı artırım öngörür. Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi cezayı yarı oranında artırır. Suçun, suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti içinde işlenmesi ise cezayı bir kat artırır.

Birlikte hareket ile örgüt faaliyeti aynı ağırlıkta değildir. Üç kişilik birlikte işleme yarı artırım için yeterlidir; bir kat artırım ise ayrıca teşkil edilmiş örgütün faaliyet çerçevesini gerektirir.

İzne veya reçeteye bağlı etkili maddeler

Üretimi resmi makamın iznine bağlı olan ya da satışı yetkili tabipçe düzenlenen reçeteye bağlı bulunan ve uyuşturucu veya uyarıcı etki doğuran her madde bakımından önceki fıkralar uygulanır. Bu nitelik, maddenin m. 188 kapsamı dışında bırakılması sonucunu doğurmaz.

Bu maddeler yönünden verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir. İndirim zorunlu değildir; yargıç, indirip indirmemekte ve indirim yapılacaksa yarısı içinde hangi ölçüde uygulayacağında fıkranın verdiği takdir çerçevesinde kalır.

Üretimde kullanılan izne bağlı maddeler

Yedinci fıkra, kendisi uyuşturucu etkisi doğurmayan; buna karşılık uyuşturucu veya uyarıcı maddenin üretiminde kullanılan ve ithali ya da imali resmi izne bağlı maddeyi ele alır. Bu madde üzerinde ithal, imal, satış, satın alma, sevk, nakil, depolama veya ihraç hareketlerini gerçekleştiren kişi sekiz yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezası alır. Hapisle birlikte bin günden yirmibin güne kadar adli para cezası da verilir.

Yedinci fıkranın uygulanması, maddenin kendisinin uyuşturucu etkisi doğurmamasına ve resmi izin şartının ithal veya imal bakımından bulunmasına bağlıdır. Bu nedenle birinci ve üçüncü fıkralardaki etkili madde rejimiyle aynı ceza aralığına sahip değildir.

Sayılan meslek ve faaliyetlerde artırım

Maddedeki suçları tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren kişi ya da kimyacılık veya ecza ticaretiyle uğraşan kişi işlerse ceza yarı oranında artar.

Artırım, fıkrada tek tek sayılan meslek ve faaliyetlere bağlıdır. Sayım kapalıdır; listede yer almayan bir meslek için bu yarı oran artırım kendiliğinden uygulanamaz.

Sık sorulan sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy