Genel Af Nedir ve Kamu Davası ile Cezalara Etkisi
Genel af, ceza muhakemesi ve infaz hukuku sisteminde kamu davasını düşüren ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerini bütün neticeleri ile birlikte ortadan kaldıran kanuni bir kurumdur. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesinin birinci fıkrası uyarınca genel af halinde kamu davası düşer ve hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar. Bu düzenleme yalnızca infazı sona erdirmekle sınırlı kalmayıp mahkûmiyete bağlanan tüm ceza hukuku neticelerini de bertaraf eder.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 65Kaynağı aç
hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.
(2) Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir
veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para
cezasına çevrilebilir.
(3) Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel
affa rağmen etkisini devam ettirir.
Dava zamanaşımı
Genel affın yürürlüğe girmesi halinde ceza soruşturmasında takipsizlik, kamu davası açılmışsa düşme, tutukluluk halinde tahliye kararı verilir; kesinleşen mahkûmiyetler tamamen ortadan kalkar ve affa uğrayan suçlar adli sicil kaydından silinir.
Genel Af ile Özel Af Arasındaki Hukuki Farklar
Özel af, genel aftan farklı olarak mahkûmiyet hükmünü veya suç niteliğini tamamen ortadan kaldırmaz. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesinin ikinci fıkrasına göre özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir, infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir veya adli para cezasına çevrilebilir.
Özel afta cezanın kanuni neticeleri bütünüyle kalkmaz. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları özel affa rağmen etkisini devam ettirir. Yargıtay 5. Ceza Dairesi'nin 2013/9472 Esas ve 2014/5927 Karar sayılı ilamında belirtildiği üzere, Cumhurbaşkanının Anayasa uyarınca kullandığı özel af yetkisi yalnızca cezanın infazıyla ilgili sonuç doğurur; mahkûmiyetin tekerrüre esas olmasına ve cezanın ertelenmesine engel teşkil etmesine mani olmaz.
Yargıtay 5. Ceza Dairesi, E. 2013/9472, K. 2014/5927Kaynağı aç
"İçtihat Metni"
Tebliğname No : 5 – 2012/84504
MAHKEMESİ : Ankara 14. Asliye Ceza Mahkemesi
TARİHİ : 21/09/2011
NUMARASI : 2008/199 Esas, 2011/557 Karar
SUÇ : Görevi yaptırmamak için direnme
Mahalli mahkemece verilen hükümler temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:
Sanıkların, suç tarihinde Ortadoğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi'nde düzenlenen sempozyum nedeniyle karşıt görüşlü öğrenciler arasında meydana gelen kavga olayına müdahale etmek üzere olay yerine gelen jandarmalara, görevlerini yapmalarını engellemek amacıyla taş ve sopalarla saldırıda bulundukları iddiasıyla açılan kamu davasında, sanıklardan bir kısmının olay yerinde bulunmadıklarını, bir kısmının ise orada bulunmakla birlikte olaya karışmadıklarını belirttikleri, kovuşturma aşamasında aldırılan 12/09/2011 tarihli bilirkişi raporunda 05/06/2006 tarihli teşhis tutanağında yer alan fotoğrafların baskı kalitesinin inceleme yapılması için yeterli olmadığı, olaya ait görüntülerin temin edilmesi halinde inceleme yapılabileceği yönünde görüş bildirildiği nazara alınarak, sanıklara ait fotoğraflar ile söz konusu teşhis tutanağına dayanak görüntülerin konusunda uzman bilirkişiye tevdii suretiyle karşılaştırma yapılmasından sonra hukuki durumlarının tayin ve takdiri gerektiği gözetilmeden, eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle yazılı şekilde mahkumiyet kararları verilmesi,
Kabule göre de;
Direnme fiilini saldırıda kullanmaya elverişli taş ve sopalarla birden fazla kamu görevlisine karşı işledikleri kabul edildiği halde sanıklar hakkında TCK'nın 265/4 ve 43/2. maddelerinin uygulanmaması,
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 03/06/2008 gün, 2008/149-163, 13/11/2007 gün, 2007/171-235 sayılı Kararlarında da belirtildiği üzere, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilip verilmeyeceğinin CMK'nın 231/5-6. maddesindeki şartlar gözetilmek suretiyle seçenek yaptırımlara çevirme ve erteleme gibi diğer kişiselleştirme nedenlerinden önce hakim tarafından değerlendirilmesinin zorunlu bulunduğu nazara alınarak, suç tarihi itibariyle sabıkasız olan sanıklar G.. A.., S.. S.., S.. Ö.., Ö.. Y.., C.. Y.., C.. Ş.. haklarında CMK'nın 231/6. maddesindeki objektif ve subjektif koşullar değerlendirilerek ve 22/07/2010 tarih 6008 sayılı Kanunun 7. maddesi ile CMK'nın 231. maddesinin 6. fıkrasına eklenen kabul etmemeleri halinde hükümlerin açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmeyeceğine ilişkin düzenleme doğrultusunda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını isteyip istemedikleri sorularak bu hususta bir karar verilmesi gerektiğinin nazara alınmaması,
Sanık C.. Ş..'in adli sicil kaydında yer alan Ankara 1. Devlet Güvenlik Mahkemesi'nin 05/06/1997 gün, 1995/86 Esas, 1997/110 Karar sayılı ilamı ile ilgili olarak Cumhurbaşkanı tarafından 1982 Anayasası'nın 104/2-b maddesi uyarınca kullanılan özel af yetkisinin sadece cezanın infazıyla ilgili sonuçlar doğuracağı anlaşılmakla, tekerrüre esas nitelikte üç aydan fazla hapis cezasına ilişkin söz konusu ilamın engel teşkil etmesine rağmen cezasının ertelenmesine karar verilmesi ve tekerrür hükümlerinin tatbik edilmemesi,
Kanuna aykırı, sanıklar ve müdafiilerinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükümlerin 5320 sayılı Kanunun 8/1. maddesi de gözetilerek CMUK'nın 321 ve 326/son maddeleri uyarınca BOZULMASINA, 29/05/2014 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin Af Yetkisi ve Kapsamın Belirlenmesi
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 87. maddesi uyarınca, genel af ve özel af ilanına karar verme yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Meclis bu yetkisini, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile kullanabilir. Yasa taslağının hazırlanıp milletvekillerinin onayına sunulması sürecinde af düzenlemesinin niteliği kanunla belirlenir.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 87Kaynağı aç
87 – (Değişik: 21/1/2017-6771/5 md.)
Türkiye Büyük Millet
Meclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve
kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve
savaş ilânına karar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun
bulmak, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı
ile genel ve özel af ilânına karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde
öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmektir.
B. Kanunların
teklif edilmesi ve görüşülmesi
Genel veya özel affın kapsamı; fiillerin hukuki niteliklerine, ilgili kanun maddelerine veya ceza sınırına göre belirlenebilmektedir.
Genel Affın Tekerrür, Erteleme ve Adli Sicil Kurumlarına Etkisi
Genel affa uğramış ceza tekerrüre esas alınmaz; seçenek yaptırıma çevirmeye, ertelemeye, kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına engel oluşturmaz.
Af Kapsamına Alınamayacak Suçlar ve Kanuni İstisnalar
Anayasa koyucu af yetkisinin sınırlarını temel haklar ve kamusal değerler bağlamında kesin biçimde çizmiştir. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 169. maddesi uyarınca, münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamayacağı gibi, ormanları yakmak, yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar da genel ve özel af kapsamına alınamaz.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 169Kaynağı aç
169 – Devlet, ormanların korunması ve
sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır.
Yanan ormanların yerinde yeni orman yetiştirilir, bu yerlerde başka çeşit tarım
ve hayvancılık yapılamaz. Bütün ormanların gözetimi Devlete aittir.
Devlet ormanlarının
mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve
işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında
irtifak hakkına konu olamaz.
Ormanlara zarar
verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilemez. Ormanların tahrip
edilmesine yol açan siyasi propaganda yapılamaz; münhasıran orman suçları için
genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak
amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz.
Orman olarak
muhafazasında bilim ve fen bakımından hiçbir yarar görülmeyen, aksine tarım
alanlarına dönüştürülmesinde kesin yarar olduğu tespit edilen yerler ile
31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından orman niteliğini tam olarak
kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi çeşitli tarım alanlarında
veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu tespit edilen araziler, şehir,
kasaba ve köy yapılarının toplu olarak bulunduğu yerler dışında, orman sınırlarında
daraltma yapılamaz.
B. Orman
köylüsünün korunması
Ortada bileşik bir suç bulunduğunda, af kanununda bu bileşik suç affa uğrayan suçlar arasında sayılmamışsa, bileşik suçu oluşturan alt suçlar af kapsamına girse dahi bileşik suçun affa uğradığı kabul edilmez.
Şarta Bağlı Af Düzenlemeleri ve Benzer Fiillerin Durumu
Kanunda affa tabi suçların hukuki nitelendirilmesi gösterilmişse, bu suçlarla aynı ismi taşıyan benzer fiiller, suçların kasıtlı ve taksirli halleri ile cezayı artıran ve hafifleten nitelikli haller af kapsamında kabul edilir.
Af düzenlemesi failin belirli yükümlülükleri yerine getirmesi şartına bağlanabilir. Bu çerçevede af; suçtan zarar görenin zararını tazmin, eski hale getirme veya aynen iade suretiyle giderme, belirlenen süre içerisinde teslim olma ya da müsadereye tabi eşyayı yetkili mercilere teslim etme gibi ön şartların yerine getirilmesi koşuluyla uygulanabilir.
Disiplin Cezaları ve Şahsi Hak Davalarının Durumu
Açık bir kanun hükmü bulunmadıkça genel affın disiplin cezalarının uygulanmasına engel teşkil etmeyeceği yönündeki yaklaşımın yanında, affın disiplin cezalarını da ortadan kaldıracağına dair farklı değerlendirmeler bulunmaktadır. Genel af, malların geri alınması ve uğranılan zararın tazmini amacıyla açılan şahsi hak davalarını etkilemez.
Yargı Paketleri Çerçevesinde Genel Af Tartışmaları
Meclis gündemine sunulacak yargı paketine ilişkin Adalet Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutuklularla ilgili bir genel affın gündemde yer almadığı, yürütülen çalışmaların yargı uygulamalarını ilgilendiren düzenlemeler üzerinde sürdürüldüğü bildirilmiştir.
Genel af çıktığında dava, ceza ve tutukluluk durumu ne olur?
Genel affın yürürlüğe girmesi halinde kamu davası düşer, ceza soruşturmasında takipsizlik, tutukluluk halinde ise tahliye kararı verilir. Kesinleşen mahkûmiyetler bütün neticeleri ile birlikte tamamen ortadan kalkar ve affa uğrayan suçlar adli sicil kaydından silinir.
Özel af cezaya bağlı hak yoksunluklarını kaldırır mı?
Hayır, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 65. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları özel affa rağmen hukuki etkisini sürdürür.
Orman suçları genel veya özel af kapsamına alınabilir mi?
Hayır, Anayasa'nın 169. maddesi gereğince münhasıran orman suçları için af çıkarılamaz; ormanları yakmak, yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz.
Genel af mağdurun açtığı tazminat davasını engeller mi?
Hayır, genel af yalnızca cezayı ve kamu davasını ortadan kaldırır; malların geri alınması ve zararın tazmini için açılan şahsi hak davalarını etkilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy