Türk hukukunda davaların takibinde kural olarak avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır; dava ehliyeti bulunan taraflar haklarını aramak üzere davalarını bizzat takip edebilirler. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 71. maddesi uyarınca dava ehliyetine sahip herkes davasını kendisi açabileceği gibi tayin ettiği vekili aracılığıyla da yürütebilir. Benzer şekilde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrasında da dava açmaya yeteneği olan herkesin kendi davasına ait evrakı düzenleyebileceği, davasını bizzat açabileceği ve işini takip edebileceği hükme bağlanmıştır.
1136 sayılı AVUKATLIK KANUNU m. 35Kaynağı aç
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 71Kaynağı aç
Yargı Organlarında Temsil Yetkisi ve Avukatın Tekeli
Dava açma ve takip ehliyeti bizzat kullanılmadığında, yargılama sürecinde tarafların kendilerini temsil ettirmek amacıyla bir yakınlarına vekalet vermeleri mümkün değildir. Mahkeme ve dava süreçlerinde vekaleten temsil yetkisi sadece avukatlar tarafından kullanılabilir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin birinci fıkrası uyarınca kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz diğer organlar huzurunda hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek ve bu işlere ait evrakı düzenlemek yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre baroda yazılı avukatlar resmi dairelerdeki bütün diğer işleri de takip etme yetkisine sahiptir.
Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu ve Yaptırımı
Bireyler bakımından avukatla temsil zorunluluğu öngörülmemişken bazı tüzel yapılar için kanuni istisna getirilmiştir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk Ticaret Kanunu'nun 272. maddesinde düzenlenen esas sermaye tutarının en az beş katı büyüklüğünde sermayesi olan anonim ortaklıklar ile ortak sayısı yüz veya daha yukarı olan yapı kooperatifleri bünyelerinde sözleşmeli avukat tayin etmekle yükümlüdür.
Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğuna riayet etmeyen kuruluşlar hakkında idari yaptırım tatbik edilir. 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 35. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu hükme aykırı davranan kuruluşlara, sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için Cumhuriyet savcısı tarafından sanayi sektöründe çalışan 16 yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası verilir.
Yurtdışında Bulunan Kişilerin Vekalet ve İşlem Süreçleri
Yurtdışında ikamet eden kişilerin dava açma, davaya cevap verme ya da idareye başvuruda bulunma işlemleri için bizzat Türkiye'de bulunmaları şart değildir; bu işlemler tayin edilen vekil aracılığıyla yürütülebilir. Kişi, yaşadığı bölgedeki noterlik veya konsolosluk aracılığıyla Türkiye'deki bir avukatı vekil tayin edebilir. Yabancı noterlik kanalıyla vekaletname düzenlenmesi durumunda belge için apostil alınması gerekir. Ayrıca günümüzde yabancı noter işlemleri akabinde elektronik ortam üzerinden de apostil alınabilmektedir.
Vekaletnamenin Türk Konsolosluğu nezdinde düzenlenmesi halinde ise posta veya kargo gönderimine gerek kalmamaktadır. Konsolosluklar ile Türkiye Noterler Birliği bilişim sistemleri arasındaki entegrasyon sayesinde, konsoloslukta yapılan işlemin ardından vekaletname örneği eş zamanlı şekilde Türkiye'deki noterliklerden temin edilebilmektedir.
Dava açarken avukat tutmak zorunlu mudur?
Hayır, Türk hukukunda davanın tarafları için avukat tutma zorunluluğu bulunmamaktadır; dava ehliyeti olan kişiler davalarını bizzat açabilir, kendi evrakını düzenleyebilir ve işlerini takip edebilir.
Mahkemede davayı takip etmesi için bir akrabaya vekalet verilebilir mi?
Hayır, davanın tarafları yargılama sürecinde kendilerini temsil ettirmek için yakınlarına vekalet veremez; mahkemelerde ve yargı yetkisine sahip organlar huzurunda hakları dava ve savunma yetkisi yalnızca baroda kayıtlı avukatlara aittir.
Hangi şirketler sözleşmeli avukat bulundurmak zorundadır?
Türk Ticaret Kanunu'nun 272. maddesinde öngörülen esas sermaye tutarının en az beş katı sermayesi bulunan anonim ortaklıklar ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatiflerinin sözleşmeli avukat tayin etmesi kanunen zorunludur.
Yurtdışından Türkiye'deki bir avukata nasıl vekaletname verilir?
Yurtdışında yaşayan kişiler konsolosluk veya yabancı noterlik aracılığıyla vekil tayin edebilir; yabancı noter işleminde fiziki veya elektronik apostil gerekirken, konsolosluk üzerinden yapılan işlemlerde entegrasyon sayesinde vekaletname örneği Türkiye'deki noterliklerden eş zamanlı alınabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy