Türk ve Norveç Hukukunda Çok Vatandaşlık Rejimi
Türk vatandaşlığının yanında yabancı bir devlet vatandaşlığına sahip olunması Türk hukuk düzeninde tanınan bir haktır. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, yabancı bir ülke vatandaşlığının iktisap edilmesinde önceden izin alma şartını yürürlükten kaldırmıştır. Yabancı bir devlet vatandaşlığının kazanılması kendiliğinden Türk vatandaşlığının kaybı sonucunu doğurmaz. Mülga 403 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu döneminde geçerli olan vatandaşlığı koruma başvurusu usulü yerine 5901 sayılı Kanun ile çok vatandaşlık esası getirilmiştir.
Norveç bakımından ise 1 Ocak 2020 tarihinden itibaren birden fazla vatandaşlığa açık bir rejim uygulanmaktadır. Bu düzenlemeyle birlikte Norveç vatandaşlığına başvuran şahısların önceki vatandaşlıklarını muhafaza edebilmek amacıyla ayrı bir bildirimde bulunma zorunluluğu kaldırılmış olup çifte vatandaşlık için müstakil bir başvuru formu da aranmamaktadır. Aynı doğrultuda, Norveç vatandaşı olan bir kişinin 1 Ocak 2020 tarihinden sonra başka bir ülke vatandaşlığını elde etmesi yalnızca bu sebeple Norveç vatandaşlığının otomatik kaybına yol açmaz.
Türk Nüfus Kütüğüne Çok Vatandaşlık Bildirimi ve Tescili
Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanan Türk vatandaşlarının aile kütüklerine bu durumun yansıtılması kanuni bir gerekliliktir. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca, gerekli belgeleri ibraz eden ve yapılan incelemede aynı kişi olduğu tespit edilen vatandaşların nüfus kayıtlarına çok vatandaşlığa sahip olduklarına dair açıklama işlenmektedir.
Türk nüfus kütüğüne çok vatandaşlık tescilinin gerçekleştirilebilmesi için ilgililerden VAT-12 başvuru formu, biyometrik fotoğraf, nüfus belgesi ve yabancı ülke vatandaşlığının hangi tarihte kazanıldığını tevsik eden usulüne uygun onaylanmış belgenin noter tasdikli Türkçe tercümesi talep edilir.
Norveç Vatandaşlığının Genel Yoldan Kazanılması
Genel başvuru yoluyla Norveç vatandaşlığının iktisabı için ilgilinin kimliğinin doğrulanmış olması, Norveç'te ikamet etmesi ve bu ikameti sürdürme amacını taşıması gerekir. Başvuru sahibinin çoğu durumda daimi oturum iznine sahip bulunması yahut bu statünün kanuni koşullarını taşıması aranır.
Yetişkinler yönünden ikamet koşulunda genel kural, son 11 yılın 8 yılında Norveç'te ikamet edilmiş olması ve bu süre zarfında her biri en az bir yıl geçerli oturum izinlerinin bulunmasıdır. Bu ikamet şartı, koruma statüsü altındaki kişiler bakımından son 10 yılın 7 yılına, yeterli gelire sahip başvuru sahipleri için son 10 yılın 6 yılına kadar inebilmektedir. Norveç vatandaşı olan bir kişiyle evli, kayıtlı partner veya birlikte yaşayan partner statüsündeki kişilerde ise son 10 yılda en az 5 yıl Norveç'te yaşanmış olması ve ortak yaşam ile ikamet süreleri toplamının asgari 7 yıla ulaşması gerekir.
İkamet koşullarının yanında 18 ila 67 yaş grubundaki kişilerin sözlü Norveççe sınavında asgari B1 düzeyinde yeterlilik göstermesi, vatandaşlık testini yahut Norveççe sosyal bilgiler testini başarıyla tamamlaması şarttır. Başvuran kişinin 15 yaşından büyük olması halinde güncel adli sicil kaydını sunması ve mahkûmiyet veya soruşturma işlemlerinden doğan bekleme süreleri açısından başvuruya engel bir durumunun bulunmaması aranır.
Türk Vatandaşlığının Genel Yoldan ve Evlilik Yoluyla Kazanılması
Yabancıların genel başvuru yoluyla Türk vatandaşlığına geçişi 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 11. maddesinde düzenlenen şartlara bağlıdır. Bu kapsamda adayın ergin olması, temyiz kudretini haiz bulunması, müracaattan geriye doğru beş seneyi Türkiye hudutlarında kesintisiz ikametle geçirmesi ve yerleşme iradesini somut tutumlarıyla ortaya koyması aranır. Ayrıca toplum sağlığını tehdit eden tehlikeli bir hastalığa yakalanmamış olmak, ahlaklı ve güven veren bir yaşam sürmek, topluma uyumu sağlayacak seviyede Türkçe bilmek, geçim imkânı sunan bir gelir yahut meslek icra etmek ile millî güvenlik ve kamu düzeni açısından herhangi bir sakınca taşımamak gerekmektedir.
Bir Türk vatandaşı ile evlenen yabancılar doğrudan vatandaşlık elde edememekle birlikte, en az 3 yıldan beri süren ve devam eden evlilik halinde Türk vatandaşlığı başvurusunda bulunabilir. Evliliğe dayalı başvurularda Türkiye'de ikamet etme şartı aranmamaktadır. Başvurunun kabulü için eşlerin aile birliği içinde fiilen yaşaması, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyetlerde bulunmaması ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel hallerin bulunmaması aranır. Başvurular Türkiye sınırları içinde valiliklere, yurt dışında ise Türk dış temsilciliklerine yöneltilir.
Doğumla Vatandaşlık Esasları ve 22 Yaş Kuralı
Türk hukukunda doğumla vatandaşlığın kazanılmasında soybağı esası geçerlidir. Doğum anında anne veya babadan yalnızca birinin Türk vatandaşı olması, diğer eş yabancı dahi olsa çocuğun doğumla Türk vatandaşlığını kazanması için yeterlidir. Norveç hukukunda ise 1 Eylül 2006 tarihi ve sonrasında doğan çocuklar bakımından, doğum anında anne veya babadan birinin Norveç vatandaşı olması durumunda çocuk doğum anıyla birlikte Norveç vatandaşlığını iktisap eder.
Türk vatandaşı bir baba ile yabancı bir anneden evlilik dışı dünyaya gelen çocuklar bakımından soybağının kurulması özellik arz eder. Çocuk ile baba arasındaki soybağının tanıma işlemi veya hâkim hükmüyle tescil edilmesiyle birlikte çocuk Türk vatandaşlığını kazanır.
Doğumla çifte vatandaşlık hakkını kazanan bireyler yönünden Norveç mevzuatı yaş ve ikamete bağlı bir sınırlama getirmektedir. Doğumla Norveç vatandaşlığı bulunan şahsın 22 yaşına kadar Norveç'te en az 2 yıl veya diğer Nordik ülkelerinde toplam en az 7 yıl ikamet etmemiş olması halinde, Norveç vatandaşlığını muhafaza edebilmek için koruma başvurusu yapması zorunludur.
Vatandaşlığın Yeniden Kazanılması ve Mavi Kart Düzenlemesi
Norveç vatandaşı iken 1 Ocak 2020 tarihinden önce başka bir devlet vatandaşlığını iktisap etmesi sebebiyle Norveç vatandaşlığını yitirmiş olan kişiler, mevzuatta öngörülen belirli şartların mevcudiyeti halinde basit bildirim yoluyla Norveç vatandaşlığını geri alabilirler.
Basit bildirim imkânı mutlak bir hak olmayıp belirli istisnalarla sınırlandırılmıştır. Norveç vatandaşlığını 22 yaşına kadar ülkede yeterli süre ikamet etmemiş olması sebebiyle kaybedenler basit bildirim mekanizmasından yararlanamaz. Doğumla Norveç vatandaşı olan kişiler yönünden 22 yaşına kadar Norveç'te toplam altı ay kalmış olma koşulu aranabileceği gibi, 15 yaşın üzerindeki başvuru sahipleri bakımından adli sicil mahkûmiyetleri veya isnat edilen suçlar bildirim yolunun kapatılmasına yol açabilmektedir.
Çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybeden doğumla Türk vatandaşları ile bunların üçüncü dereceye kadar olan altsoyları için Mavi Kart rejimi düzenlenmiştir. Mavi Kart hamilleri, seçme ve seçilme hakkı, askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu hizmetlerinde görev alma yasağı dışındaki alanlarda, Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük bölümünden yararlanmaya devam eder.
Mavi Kart düzenleme işlemleri başvuru sahibinin ikamet adresine göre yürütülür. Belgelerin tanzimi yurt içinde ilçe nüfus müdürlükleri, yurt dışında ise Türk dış temsilcilikleri aracılığıyla gerçekleştirilir.
Yabancı bir ülke vatandaşlığına geçildiğinde Türk vatandaşlığı kendiliğinden sona erer mi?
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu uyarınca yabancı bir ülke vatandaşlığının kazanılması önceden izin alma şartına tabi olmadığı gibi Türk vatandaşlığının kendiliğinden kaybı sonucunu doğurmaz.
Norveç çifte vatandaşlık başvurusunda ayrı bir izin talep etmekte midir?
Norveç 1 Ocak 2020 tarihinden bu yana çoklu vatandaşlığı tanımakta olup Norveç vatandaşlığına başvuranların önceki vatandaşlıklarını korumak için ayrı bir bildirimde bulunması veya özel bir form doldurması gerekmemektedir.
22 yaşını dolduran çifte vatandaşların Norveç vatandaşlığını koruması için hangi ikamet şartı aranır?
Doğumla çifte vatandaşlık kazanan kişinin 22 yaşına kadar Norveç'te en az 2 yıl veya Nordik ülkelerinde toplam 7 yıl ikamet etmemiş olması halinde vatandaşlığını korumak adına başvuru yapması şarttır.
Mavi Kart sahipleri Türkiye'de hangi haklardan muaf tutulmuştur?
Mavi Kart hamilleri seçme ve seçilme hakkından, askerlik hizmetinden ve kamu hukuku rejimine tabi asli ve sürekli kamu görevlerinde çalışma hakkından muaf olup Türk vatandaşlarına tanınan hakların büyük bölümünden yararlanırlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy