Avukat, mesleki çalışmasında bağımsızlığını korur ve bu bağımsızlığı zedeleyecek bir işi kabul etmekten kaçınır. Çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde, işine tam bir sadakatle yürütür. Mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınmak zorundadır; aynı özeni özel yaşantısında da gösterir.
Anlatım, uyuşmazlık ve mesleki sınır
Avukat yazarken ve konuşurken düşüncelerini olgun ve objektif biçimde açıklar. Mesleki çalışmasında hukukla ve yasalarla ilgisiz açıklamalardan kaçınır. İddia ve savunmanın hukuki yönüyle ilgilenir; taraflar arasındaki anlaşmazlığın doğurduğu düşmanlıkların dışında kalır.
Avukat yalnız adres değişikliğini, reklam niteliği taşımayacak bir ilanla duyurabilir. Kendisine iş sağlama niteliği taşıyan her davranıştan çekinir. Kanunen bulunduğu başka mevki ve olanaklarının mesleki çalışmalarına etkili olmamasına dikkat eder. Mesleki çalışma dışındaki kişisel anlaşmazlıklarda avukatlık sıfatının özelliklerinden yararlanamaz.
Avukat aynı dava için birbirine karşıt isteklerde bulunamaz. Türkiye Barolar Birliğince kabul edilen meslek dayanışması ve düzen gereklerine uygun davranmak zorundadır.
Baroya bildirim, görev ve belge
Uzunca bir süre bürosundan uzak kalmak zorunda olan avukat, işlerine bakacak ve müvekkillerini kabul edecek meslektaşının adını barosuna bildirir. Meslek kuruluşlarınca verilen görevleri, haklı sebepler dışında kabul etmek zorundadır.
Mesleki çalışması nedeniyle aleyhine dava açılan avukat, dava layihasının bir örneğini barosuna verir. Baronun hukuki anlaşmazlıklardaki arabuluculuk teklifini kabul etmek zorundadır. Kendisiyle ilgili her türlü belgeyi baroda görme hakkına sahiptir.
Yargı ilişkisi, duruşma ve işlemler
Hakim ve savcılarla ilişkide avukat, hizmetin özelliklerinden gelen ölçülere uyar; bu ilişkide karşılıklı saygı esastır. Daha önce hakim, savcı, hakem ya da başka resmî bir sıfatla incelediği işte görev alamaz.
Hakim ve savcı ile hısımlık ya da evlilikten gelen engelleri gösteren kanun hükmünde yazılı derece dışında kalan hısımlıklarda ve başkaca yakınlıklarda avukat, meslek onuruna en uygun biçimde takdirini kullanır.
Avukatlar ve stajyerler mahkemede mesleğe yaraşır bir kılıkla görev yapar. Duruşmalara Türkiye Barolar Birliğince şekli saptanmış cübbe ve temiz bir kıyafetle çıkılır. Erkek avukatlar, iklim ve mevsim koşulları elverdiği ölçüde kravat takar. Avukat kural olarak duruşmayı terk edemez. Kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde ayrılabilir; bu durumda derhal baroya bilgi verir.
Avukat, savunma için zorunlu olmadıkça davanın uzaması sonucunu doğuracak isteklerden kaçınır. Hakimin, savcıların ve diğer adalet görevlilerinin reddi veya şikâyeti konusunda ve genel olarak konuşma ve yazılarında, kanunun gerektirdiği gerekçeleri amacı aşmayacak biçimde açıklar. Ret veya şikâyet dileklerinin bir örneği de baroya verilir.
İleride tanık olarak dinlenecek kişilerden istisnai olarak bazı hususları öğrenmek zorunda kalan avukat, onları etkilemiş olma şüphesinden kaçınır. Tanıklara tavsiyede bulunamaz; nasıl tanıklık edecekleri veya hakim önünde nasıl hareket edecekleri konusunda talimat veremez.
Mahkeme kalemlerinde, icra dairelerinde ve her türlü mercide çalışan görevlilerle ilişkide avukat, meslek onuruna ve ağırbaşlılığa uygun tutumunu korur.
Meslektaşlar arasındaki davranış
Hiçbir avukat, bir meslektaşının mesleki tutum ve davranışları hakkındaki düşüncelerini kamuoyuna açıklayamaz. Bu yoldaki şikâyetlerin mercii yalnız barolardır. Özellikle hasım vekili meslektaşı hakkında küçük düşürücü nitelikte kişisel görüş ve düşüncelerini açıkça belirtemez.
Resmî veya özel bir kuruluşta bağımlı biçimde birlikte çalışan avukatlar, kadrolarındaki görev ayrımı ne olursa olsun adalet ve eşitlikten ayrılmamaya dikkat eder. İşlerin dağıtılması, denetlenmesi ve aralarındaki diğer iş ilişkileri de meslek dayanışmasına ve mesleğin onuruna aykırı olmamalıdır. Başka bir baronun bölgesinde ilk kez bir davaya giden avukat, o baronun başkanını nezaket amacıyla ziyaret etmeye gayret eder.
Bir meslektaşının ölümü veya başka nedenlerle baro başkanınca görevlendirilen avukat, kabul edilebilir bir neden göstermeksizin bu görevi reddedemez. Duruşmaya geç kaldığı için hakkında gıyap kararı alınan avukat hemen gelmişse, karşı taraf vekili olan avukat bu kararın kaldırılmasını veya düzeltilmesini istemek zorundadır.
Başka yerdeki duruşmasına mazereti nedeniyle gidemeyen avukat, karşı taraf avukatı başka bir yerden geliyorsa mazeretini önceden meslektaşına bildirir. Avukatlar arasında özeldir kaydı taşıyan yazışmalar, yazanın rızası alınmadan açıklanamaz.
Hasımla temas, kural olarak onun avukatı aracılığıyla kurulur. Hasmın avukatı yoksa ilişki zorunlu sınırın içinde tutulur ve her görüşmenin ardından müvekkile bilgi verilir. Mahkemeye sunulan layiha ile önemli belgelerden birer örnek, ayrıca istenmese bile karşı tarafın vekili olan meslektaşa iletilir; bu, davanın türüne ve usulüne bağlı değildir.
Staj, müvekkil ve çıkar çatışması
Yanına stajyer almayı kabul eden avukat, stajyerin iyi yetişmesi için gerekli dikkati ve ilgiyi gösterir ve olanaklarını hazırlar. Müvekkiline davanın sonucuna ilişkin hukuki görüşünü açıklayabilir; bunun bir teminat olmadığını özellikle belirtir.
Avukat, aynı davada birinin savunması diğerinin savunmasına zarar verebilecek durumdaki iki kişinin birden vekâletini kabul etmez. Bir anlaşmazlıkta taraflardan birine hukuki yardımda bulunan avukat, yararı çatışan diğer tarafın vekâletini alamaz ve ona hiçbir hukuki yardımda bulunamaz. Ortak büroda çalışan avukatlar da yararları çatışan kimseleri temsil etmemek kuralıyla bağlıdır.
Avukat meslek sırrıyla bağlıdır. Davayı almadığı kişilerin başvurusundan öğrendiklerini de sır sayar. Bu yükümlülük süresizdir; meslekten ayrılmak onu kaldırmaz.
Avukat kendisine teklif edilen işi gerekçe göstermeden reddedebilir. Takdirine esas olan nedenleri açıklamaya zorlanamaz. Zamanının ve yeteneklerinin erişemediği bir işi kabul etmez.
İkinci avukat, işi kabul etmeden önce ilk vekâlet verilen avukata yazıyla bilgi verir. Avukat, kesin olarak zorunlu bulunmadıkça müvekkili adına açıklama yapamaz. Açıklamalarda adalete etkili olma amacı güdülemez.
Avukat, baktığı davada görevini savsayarak ya da kötüye kullanarak müvekkilini zarara uğratıp kendisine bir yarar sağlayamaz. Müvekkil adına alınan para ve diğer değerler geciktirilmeden kendisine bildirilir ve teslim edilir. Müvekkile ait bir hesap varsa durum uygun sürelerde yazıyla bildirilir. Müvekkilin meslektaşlara yönelteceği sataşmaların önüne geçilmeye çalışılır; gerekirse vekillikten çekilebilir.
Avans, hapis hakkı ve baroya bilgi
Avukat, işle ilgili giderleri karşılamak üzere avans isteyebilir. Avans işin gereğini çok aşmamalı, avanstan yapılan harcamalar müvekkile zaman zaman bildirilmeli ve iş sonunda kalan para müvekkile geri verilmelidir. Avukat hapis hakkını alacağı ile oranlı olarak kullanabilir. Adli müzaheretle görülen işler, diğer işlere gösterilen özenle yürütülür.
Ücret davası açacak avukat önce baro yönetim kuruluna bilgi verir. Baro yönetim kurulunun bu konuda görüş bildirme yetkisi vardır.
Görevlerin birleşmemesi, geliştirme ve yürürlük
Barolar, gündeme ilişkin hükümlere uyma şartıyla Türkiye Barolar Birliği Genel Kuruluna yeni teklifler getirebilir. Yukarıda yazılı meslek kuralları, Türkiye Barolar Birliğinin 8-9 Ocak 1971 tarihli IV. Genel Kurul Toplantısında kabul edilmiştir. Bunların Türkiye Barolar Birliği Bülteninde yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girmesine karar verilmiştir.
Avukat teklif edilen işi gerekçesiz reddedebilir mi?
Evet. Avukat kendisine teklif edilen işi gerekçe göstermeden reddedebilir ve bu takdirin nedenlerini açıklamaya zorlanamaz.
Avukatlık sırrı meslekten ayrılınca sona erer mi?
Hayır. Avukatlık sırrının tutulması süresizdir ve meslekten ayrılmak bu yükümlülüğü kaldırmaz.
Avukat aynı davada karşıt isteklerde bulunabilir mi?
Hayır. Avukat aynı dava için birbirine karşıt isteklerde bulunamaz.
Duruşma her halde terk edilebilir mi?
Hayır. Avukat duruşmayı terk edemez. Yalnız kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde ayrılabilir ve bunu derhal baroya bildirir.
Hasımla her durumda doğrudan görüşülebilir mi?
Hayır. Avukat hasımla ancak onun avukatı aracılığıyla görüşür. Hasmının avukatı yoksa temas zorunlu sınırlarda kalır ve her temastan sonra müvekkile bilgi verilir.
Ücret davasından önce baroya bilgi verilir mi?
Evet. Ücret davası açacak avukat önce baro yönetim kuruluna bilgi verir. Kurulun bu konuda görüş bildirme yetkisi vardır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy