Almanya'da 27 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme ile çifte vatandaşlığa genel olarak izin verilmiş olup yabancı ülke vatandaşları Alman vatandaşlığını alırken kendi vatandaşlıklarını koruyabilmektedir. Önceki uygulamada sadece istisnai durumlarda ikinci vatandaşlığa müsaade edilirken, yeni düzenleme ile diğer ülke vatandaşları için de mevcut vatandaşlıklarını terk etmeksizin Alman vatandaşlığına geçiş yolu açılmıştır. Türk vatandaşları bakımından 1999 yılından itibaren istisnai olarak tanınan bu imkân, 2024 reformunun ardından tüm yabancılar için genel bir uygulama haline getirilmiştir.
Doğum Yoluyla Çifte Vatandaşlık ve Seçim Zorunluluğu
Almanya'da doğan bir çocuğun ebeveynlerinden biri Alman vatandaşı olmasa dahi, doğum anında ilgili ebeveynin 8 yıldır Almanya'da yasal olarak yaşaması ve süresiz oturumunun bulunması halinde çocuk hem Alman hem de ebeveyninin vatandaşı olduğu ülkenin vatandaşlığını doğumla birlikte kazanabilmektedir. Bu çerçevede, çocukların 18 ile 23 yaşları arasında vatandaşlıklardan birini tercih etmelerini öngören seçim zorunluluğu kaldırılmıştır.
İkamet Süreleri ve Vatandaşlığa Başvuru Koşulları
Yetişkin yabancıların başvuru yoluyla vatandaşlık kazanmasında temel ikamet süresi en az 5 yıl olarak uygulanmaktadır. Başvuruda B1 seviyesinde Almanca dil bilgisi, geçimini sosyal yardım almadan temin edebilmek, sabıka kaydının bulunmaması ve Alman anayasal düzenine bağlılık beyanı şartları aranmaktadır. Yasal düzenleme gereğince başvuru sahiplerinin önceki vatandaşlıklarından çıkması zorunlu tutulmamaktadır.
Yüksek vasıflı çalışanlar, akademisyenler ve girişimciler gibi hızlı entegrasyon gösteren kişiler için yasal ikamet süresi 3 yıla inebilmektedir. Bu hızlandırılmış süreçte ilgililerden C1 düzeyinde Almanca bilgisi talep edilmekte; bu gruptaki kişiler de önceki vatandaşlıklarından ayrılmaksızın Alman vatandaşlığına kabul edilebilmektedir.
Evlilik ve Boşanmanın Vatandaşlık ile Oturum Statüsüne Etkisi
Bir Alman vatandaşıyla evli bulunan ve en az 2 yıllık evlilik ile 3 yıllık ikamet şartını sağlayan yabancılar çifte vatandaşlık başvurusunda bulunabilmektedir. Evlilik yoluyla elde edilen vatandaşlık statüsü kural olarak boşanma gerçekleşse dahi geri alınmaz. Buna karşılık birlikteliğin bir hayat ortaklığı amacı taşımadığı, yanıltma veya hile bulunduğu tespit edilirse StAG m. 35 kapsamında iptal ve geri alma süreci yürütülebilir. Vatandaşlığın kazanılmasını takiben kısa süre içinde evliliğin sonlandırılmış olması, tek başına muvazaa veya hile göstergesi olarak kabul edilmemektedir.
Boşanma aşamasında henüz vatandaşlık kazanmamış yabancı eşin Alman vatandaşı partnerinden doğan oturum hakkı kişisel bir hakka dönüşmüşse iptal edilmez. Oturumun kişisel hakka dönüşmediği hallerde ise vatandaş olmayan eşin Almanya'da kalabilmesi evliliğin en az 3 yıl sürmüş olmasına ve dil ile istihdam gibi entegrasyon ölçütlerinin karşılanmasına bağlıdır.
Boşanma Sonrası Velayet ve Çocuğun Yerleşim Yeri
Alman Medeni Kanunu m. 1626 ve devamı maddelerine göre boşanma sonrası ortak velayetin devamı tarafların karşılıklı uyumuna bağlı kılınmıştır. Uyum sağlanamadığı hallerde mahkeme çocuğun üstün yararını gözeterek velayet hakkını tek bir ebeveyne bırakmaktadır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 336 uyarınca evlilik sürdükçe velayet birlikte kullanılır; ortak hayata son verilmesi veya ayrılık halinde hâkim velayeti eşlerden birine verebilir, boşanmada ise velayet mahkemece çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 336Kaynağı aç
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 182 uyarınca velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur ve mahkeme kararında bu düzenlemenin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Çocuğun daimi ikametgâhının başka bir ülkeye taşınması durumunda ise ebeveyn tek başına velayet hakkına sahip olsa dahi diğer tarafın rızası veya mahkemenin açık izni aranmaktadır. Velayet hakkı bulunmayan tarafın rıza ya da mahkeme izni olmaksızın çocuğu geçici olarak dahi ülke dışına çıkarması hukuka aykırılık teşkil eder.
4721 sayılı TÜRK MEDENİ KANUNU m. 182Kaynağı aç
Alman vatandaşlığı alınırken önceki vatandaşlıktan çıkılması gerekir mi?
Hayır, 27 Haziran 2024 tarihinde yürürlüğe giren yasa ile yabancı ülke vatandaşlarının Alman vatandaşlığına geçerken kendi vatandaşlıklarından feragat etme zorunluluğu ortadan kalkmıştır.
Almanya'da doğan çocuk çifte vatandaşlık hakkı kazanabilir mi?
Ebeveynlerden en az birinin doğum anında 8 yıldır Almanya'da yasal olarak yaşaması ve süresiz oturumunun bulunması şartıyla çocuk çifte vatandaşlık kazanabilmekte ve 18-23 yaş arası seçim zorunluluğu aranmamaktadır.
Evlilik yoluyla vatandaşlık kazanan eşin boşanması halinde vatandaşlık iptal edilir mi?
Kural olarak sonraki boşanma vatandaşlığın geri alınmasına yol açmaz; ancak evliliğin hayat ortaklığı niyeti taşımadığı, sahte olduğu veya gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğu tespit edilirse iptal süreci işletilebilir.
Velayeti alan ebeveyn çocuğun daimi ikametgâhını serbestçe yurt dışına taşıyabilir mi?
Hayır, tek başına velayet hakkına sahip olunsa dahi çocuğun daimi ikametgâhının başka bir ülkeye taşınabilmesi için diğer ebeveynin rızası veya mahkemeden açık izin alınması gerekmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy