Türkiye Devleti yürütme teşkilatı, Anayasa değişiklikleriyle parlamenter sistemden geçilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi çerçevesinde yapılandırılmıştır. Gerçekleştirilen bu sistem değişikliğiyle başbakanlık makamı kaldırılarak yürütme yetkisi hem devletin hem de hükümetin başı olan Cumhurbaşkanına verilmiştir.
Cumhurbaşkanının Anayasal Konumu ve Görevleri
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 104. maddesine göre Cumhurbaşkanı, Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti'ni ve Türk Milletinin birliğini temsil eder; Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder. Yürütmenin başı olan Cumhurbaşkanı; kanunları yayımlar, kanunları tekrar görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderir ve kanunlar ile Meclis İçtüzüğünün tamamının veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.
2709 sayılı TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASASI m. 104Kaynağı aç
Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve bunların görevlerine son verir. Üst kademe kamu yöneticilerini atama, görevlerine son verme ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları düzenleme yetkisi de Anayasa uyarınca Cumhurbaşkanına aittir.
Milli güvenlik politikalarının belirlenmesi ve gerekli tedbirlerin alınması yürütme organının başı sıfatıyla Cumhurbaşkanı tarafından sağlanır. Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil eder ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına karar verir. Dış ilişkiler alanında ise yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyeti temsilcilerini gönderir, yabancı devlet temsilcilerini kabul eder ve milletlerarası andlaşmaları onaylayarak yayımlar. Ayrıca sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletme veya kaldırma yetkisini haizdir.
Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ve Düzenleyici İşlemler
Cumhurbaşkanı yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir ve kanunların uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler tesis edebilir. Çıkarılan kararnameler ve yönetmelikler, yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi Anayasa'nın 104. maddesinde anayasal sınırlara bağlanmıştır. Anayasa'da yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle siyasi hak ve ödevlerin bu yolla düzenlenmesi mümkün değildir. Anayasa koyucunun münhasıran kanunla düzenlenmesini emrettiği alanlarda veya kanunun açık hüküm kurduğu hallerde kararname tesis edilemez. Kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi arasında farklı hükümler bulunması halinde kanun esas alınır; yasama organının aynı konuda kanun ihdas etmesiyle birlikte kararname hükümsüz hale gelir.
Bakanlıklar Teşkilatı
Yürütme organının temel unsurlarından olan bakanlıklar, kamu hizmetlerinin yürütülmesinde görev alır. Bakanlar Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve yürütmenin etkin çalışmasını sağlar. Her bakanlık belirli bir alanda faaliyet gösterir ve teşkilat yapısı içerisindeki idari müdürlükler aracılığıyla görevlerini yerine getirir.
Cumhurbaşkanlığına Bağlı Ofisler ve Kuruluşlar
Cumhurbaşkanlığı bünyesinde stratejik ve kritik alanlarda faaliyet göstermek, politika geliştirmek ve bunların uygulanmasına yardımcı olmak üzere Dijital Dönüşüm Ofisi, İnsan Kaynakları Ofisi, Yatırım Ofisi ve Finans Ofisi kurulmuştur.
Devletin farklı alanlardaki işleyişini yürütmek amacıyla Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak çalışan kurumlar mevcuttur. Bu çerçevede Devlet Denetleme Kurulu, Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İletişim Başkanlığı ve Türkiye Varlık Fonu bağlı kuruluş statüsünde yer alır.
Belirli alanlarda bağımsız karar alma yetkisine sahip kılınmış düzenleyici ve denetleyici nitelikteki kuruluşlar da yürütme mekanizmasıyla koordine şekilde işlev görür. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı Genel Müdürlüğü, Yükseköğretim Kurulu, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulu bu kuruluşlar arasında sayılmaktadır.
Yerel Yönetimler ve İdari Yapı
Yerel yönetimler, halkın yerel ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu hizmetlerini yerelde sunmak amacıyla kurulan özerk idari birimlerdir. Belediyeler, il özel idareleri, birlikler ve muhtarlıklar yerel yönetim teşkilatını oluşturur. Belediyeler şehirlerde yerel hizmetleri yerine getirirken, il özel idareleri kırsal alanlarda ve ilçelerde hizmet sunar. Bu birimler merkezi yönetimin gözetiminde, kendi bütçeleriyle faaliyet gösterir ve halkın doğrudan seçtiği yerel yöneticiler tarafından idare edilir.
Yürütmenin Yargı ile İlişkisi
Kuvvetler ayrılığı çerçevesinde yürütme organı yargı bağımsızlığına saygı göstermek ve yargı süreçlerine müdahale etmemekle yükümlüdür. Yargı organı ise yürütme organının kararlarının hukuka uygun olup olmadığını denetler.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde yürütme yetkisi kime aittir?
Yürütme yetkisi Anayasa uyarınca başbakanlık makamının kaldırılmasıyla hem devletin hem de hükümetin başı olan Cumhurbaşkanına verilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hangi konularda çıkarılamaz?
Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri, siyasi haklar ve ödevler ile Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen veya kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz.
Bakanları ve üst kademe kamu yöneticilerini kim atar?
Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve üst kademe kamu yöneticileri Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevlerine yine Cumhurbaşkanınca son verilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy