Kanun Hükmünde Kararname kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişilerin Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilmesi, öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmiş olmasına ve bu süreçten lehe sonuç alınamamasına ya da aleyhe verilen kararın bozulmasına bağlıdır. Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuru, yargı sisteminde başvurulabilecek son hukuki himaye yoludur.
OHAL Kapsamındaki İdari Başvuru Yolu ve Komisyon Yapısı
Olağanüstü hal döneminde terör örgütlerine veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunan yapılara üyelik, mensubiyet, aidiyet, iltisak veya irtibat gerekçesiyle doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleriyle tesis edilen işlemlere karşı yapılacak başvuruları değerlendirmek üzere 7075 sayılı Kanun m. 1/1 uyarınca Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur. Anılan Kanunun 1. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yedi üyeden oluşan Komisyonun toplantı ve karar yeter sayısı dörttür ve üye oylamalarında çekimser oy kullanılması yasaklanmıştır.
7075 sayılı OLAĞANÜSTÜ HAL İŞLEMLERİ İNCELEME KOMİSYONU KURULMASI HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 1Kaynağı aç
İdari Yargı Süreci ve Kanun Yollarının Tüketilmesi Zorunluluğu
Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararlarına karşı 7075 sayılı Kanun m. 11/1 uyarınca Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabilir; bu davalarda Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet yöneltilemez. 667 sayılı KHK ve 6749 sayılı Kanun kapsamında meslekten çıkarılmalarına karar verilenler ise anılan Kanunun 11. maddesinin ikinci fıkrası gereğince kararın kesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştaya dava açabilir. İdare mahkemesinde açılan iptal davasında yürütmenin durdurulması talep edilebilir; yürütmenin durdurulması talebinin reddedilmesi halinde bu karara karşı Bölge İdare Mahkemesine itiraz yoluna başvurulabilir.
7075 sayılı OLAĞANÜSTÜ HAL İŞLEMLERİ İNCELEME KOMİSYONU KURULMASI HAKKINDA KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN m. 11Kaynağı aç
İdare mahkemesince ilk derece yargılaması sonucunda kurulan hükümlere karşı taraflarca istinaf kanun yoluna başvurulabilir ve istinaf incelemesi Bölge İdare Mahkemesi tarafından gerçekleştirilir. Mevzuattaki koşulların varlığı halinde Bölge İdare Mahkemesi de kesin karar verebilirken, kesin karar verilmeyen dosyalarda temyiz incelemesi Danıştay nezdinde tamamlanır. Bölge İdare Mahkemesi veya Danıştay tarafından verilen kesin kararlarla birlikte olağan idari yargı yolları sona erdirilmiş olur.
Bireysel Başvurunun Anayasal Sınırları ve Kapsamı
Anayasa m. 148/3 hükmü ile 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 45/1 uyarınca herkes, Anayasa ile güvence altına alınmış temel hak ve hürriyetlerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile Türkiye'nin taraf olduğu ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir. Bu başvuru yolunun açılabilmesi için, 6216 sayılı Kanun m. 45/2 uyarınca ihlale sebebiyet verdiği ileri sürülen işlem, eylem veya ihmale karşı kanunda düzenlenmiş idari ve yargısal kanun yollarının eksiksiz biçimde tüketilmiş olması gerekmektedir.
6216 sayılı ANAYASA MAHKEMESİNİN KURULUŞU VE YARGILAMA USULLERİ HAKKINDA KANUN m. 45Kaynağı aç
Bireysel başvuru denetimi her türlü kamu işlemine karşı işletilememektedir. 6216 sayılı Kanun m. 45/3 gereğince, yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuruda bulunulamaz. Aynı hüküm uyarınca, Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasa'nın açıkça yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusunu oluşturamaz.
Başvuru Usulü ve Zorunlu Şekil Şartları
Bireysel başvuru formuna başvurucunun nüfus cüzdanı fotokopisi mutlaka eklenmelidir; nüfus cüzdanı fotokopisi gönderilmeyen başvurular sırf bu nedenle reddedilmektedir. Başvuru formu ekleri ile birlikte doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne verilebileceği gibi Cumhuriyet Başsavcılıkları veya ilgili mahkemeler aracılığıyla da gönderilebilir. Yurt dışında yaşayan kişilerin yapacağı bireysel başvurular konsolosluklar ve temsilcilikler aracılığıyla yapılabilir; başvurunun posta, kargo, e-posta veya başka bir yolla yapılması ise mümkün değildir.
İdare mahkemesinde açılan davada yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
İdare mahkemesinde açılan iptal davasında ihraç işleminin etkisini dava sonuçlanmadan durdurmak amacıyla yürütmenin durdurulması talep edilebilir; talebin reddi halinde Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir.
Anayasa Mahkemesi'ne posta veya e-posta yoluyla bireysel başvuru yapılabilir mi?
Anayasa Mahkemesi'ne posta, kargo veya e-posta aracılığıyla başvuru yapılması mümkün değildir; başvurunun doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne, yetkili mahkemelere, Cumhuriyet Başsavcılıklarına veya yurt dışı temsilciliklerine yapılması gerekir.
Bireysel başvuru formuna kimlik fotokopisi eklenmezse başvuru ne olur?
Bireysel başvuru formuna nüfus cüzdanı fotokopisinin eklenmesi gerekmekte olup, nüfus cüzdanı fotokopisi gönderilmeyen başvurular sırf bu nedenle reddedilmektedir.
Yasama işlemleri ve KHK'lar aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılabilir mi?
6216 sayılı Kanun m. 45/3 uyarınca yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılamaz; bireysel başvuru öncesinde kanunda öngörülen idari ve yargısal yolların tüketilmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy