Türk Vatandaşlığından Çıkma Şartları ve Başvuru Usulü

Türk vatandaşlığından izin almak suretiyle çıkmak, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 25. maddesinde belirtilen yasal koşulların gerçekleşmesine ve yetkili makamın iznine bağlıdır. Kanun uyarınca ilgilinin yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olması ya da kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtilerin bulunması şartı aranmaktadır.

Vatandaşlıktan Çıkma İzninin Kanuni Şartları

5901 sayılı Kanun'un 25. maddesi uyarınca Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere, maddede sayılan şartları taşımaları halinde İçişleri Bakanlığınca çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir. Bu şartlar; ilgilinin ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması, yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olması veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtilerin bulunması, herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olunmaması ve kişi hakkında herhangi bir mali ve cezai tahdidin bulunmamasıdır.

Kanunda aranan şartların tamamı gerçekleşmiş olsa dahi, çıkma izni vermeye yetkili makam olan İçişleri Bakanlığı izin verip vermeme hususunda takdir yetkisine sahiptir. Bu doğrultuda gerekli şartların şahısta birleşmesi, Bakanlık açısından izin belgesi veya çıkma belgesi düzenlenmesini kendiliğinden zorunlu kılmaz.

Ehliyet Durumu ve Kısıtlıların Çıkma Başvurusu

Çıkma talebinde bulunan kişinin erginlik ve sezginlik hali Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre belirlenir. 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar. Bunun yanında aynı Kanun'un 12. maddesi gereğince on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Ayırt etme gücü bulunmayanlar ile küçükler vatandaşlıktan çıkma talebinde bulunamaz.

4721 sayılı Kanun'un 463. maddesinin ikinci bendi uyarınca, vesayet altındaki kişinin vatandaşlığa girmesi veya çıkması hallerinde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının da izni aranmaktadır. Kamu vesayetinde vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir. Vesayet dairelerinin izni alınsa dahi Türk vatandaşlığından çıkma talebinin kabul edilebilmesi için 5901 sayılı Kanun'un 25. maddesindeki kanuni şartların yerine getirilmesi gerekir.

Başvuru Makamları ve İnceleme Usulü

Vatandaşlığın kazanılması yahut kaybı talepleri, 5901 sayılı Kanun'un 37. maddesi çerçevesinde yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere bizzat başvurularak yahut bu hakkın kullanımına ilişkin özel vekâletname sunulması suretiyle iletilir. Yurt içindeki iş ve işlemler valilik bünyesinde yer alan il nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri kanalıyla yürütülmektedir.

Çıkma izni talebinde bulunan kişi hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü, Kaçakçılık İstihbarat Harekât ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığı ve Millî Savunma Bakanlığından arşiv araştırması yaptırılır. Bu araştırma ve soruşturma neticesinde herhangi bir suç veya askerlik hizmeti sebebiyle aranan kişilerden olduğu veya hakkında mali ya da cezai sınırlama bulunduğu tespit edilen kişilere çıkma izni verilmez.

Çıkma İzin Belgesi ve Çıkma Belgesinin Hukuki Sonuçları

5901 sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca İçişleri Bakanlığınca çıkma belgesi veya çıkma izin belgesi düzenlenir; bu belgeler aynı anda birlikte verilmez. Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmak üzere çıkma izni isteyenlerden talepleri uygun görülenlere Bakanlıkça Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesi verilir. Bu kapsamda henüz yabancı devlet vatandaşlığını kazanmamış olmakla birlikte teminat belgesi gibi kazanacağına dair inandırıcı belirtilere sahip olanlara da izin belgesi verilebilir.

Çıkma izin belgesi, karar tarihinden başlayarak iki yıllık süre boyunca geçerlilik taşır. Belgeyi alan kişinin bu süre zarfında yurt içinde ikamet ediyorsa yer valiliğine, yurt dışında bulunuyorsa dış temsilciliklere yabancı devlet vatandaşlığını edindiğine dair bilgi ve belgeleri sunması gerekir. Tanınan süre içinde yabancı ülke vatandaşlığının kazanılamaması durumunda çıkma izin belgesi kendiliğinden hükümsüz kalır ve ilgilinin Türk vatandaşlığı devam eder.

Önceden yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyenlere ya da verilen izin sonucunda bu vatandaşlığı elde ettiğini tevsik edenlere Türk vatandaşlığından çıkma belgesi verilir. 5901 sayılı Kanun'un 27. maddesi gereğince Türk vatandaşlığı, çıkma belgesinin ilgiliye imza karşılığı teslimi ile kaybedilir. Türk vatandaşlığını kaybeden kişilerin nüfus aile kütüklerindeki kayıtları kapatılır ve bu kişiler kayıp tarihinden itibaren yabancı muamelesine tabi tutulurlar.

Vatandaşlığın Kaybının Eş ve Çocuklara Tesiri

5901 sayılı Kanun'un 27. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, eşlerden birinin çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmesi diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez. Aynı fıkra hükmüne göre Türk vatandaşlığını kaybeden ana ya da babanın talebinin bulunması ve diğer ebeveynin de muvafakat etmesi halinde çocuklar da kendileri ile birlikte Türk vatandaşlığını kaybederler. Diğer ebeveynin muvafakat vermemesi durumunda ise hâkim kararına göre işlem yapılır.

5901 sayılı Kanun'un 27. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, vatandaşlığın kaybı çocukları vatansız bırakacaksa ana ya da babaya bağlı kayıp hükümleri tatbik olunmaz. Çocuğun ana veya babayla birlikte Türk vatandaşlığından ayrılabilmesi için vatandaşlığı kaybeden ebeveynin talebi ve diğer ebeveynin muvafakati aranmakta; rıza verilmediğinde işlem hâkim kararıyla belirlenmektedir. Bu şartlar gerçekleşmedikçe ebeveynin vatandaşlıktan çıkması çocuğun vatandaşlık durumunu etkilemez.

Mavi Kart Kapsamı ve Tanınan Haklar

Türk vatandaşlığını doğumla kazanıp sonradan izin alarak ayrılan kişiler ile bunların üçüncü dereceye kadarki altsoyları, 5901 sayılı Kanun'un 28. maddesinde sayılan istisnai haller haricinde Türk vatandaşlarına tanınan yasal haklardan yararlanmayı sürdürürler. Bu hakların uygulanmasında kamu düzeni ile millî güvenliğe dair hükümler saklı tutulmuştur. İlgililerin talebi üzerine, anılan haklardan yararlanabileceklerini gösteren Mavi Kart tanzim edilir ve mevzuatın tanıdığı hakların kullanılabilmesi bakımından bu belgenin ibraz edilmesi yeterli görülür.

Mavi Kart rejimine tabi olanların askerlik hizmetini yerine getirme mecburiyeti bulunmadığı gibi; seçme, seçilme ile vergiden muaf olarak taşıt ya da ev eşyası ithal etme hakları da mevcut değildir. İstihdam rejimi bakımından ise bu statüdekiler bir kadroya bağlı ve kamu hukuku kurallarına tabi asli ve sürekli memuriyet kadrolarında görev alamazlar. Buna karşılık kamu bünyesinde işçi, geçici görevli veya sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilmeleri mümkündür.

Vatandaşlıktan çıkan kişilerin sosyal güvenlik alanındaki kazanılmış hakları korunmakta olup söz konusu hakların kullanılmasında ilgili kanun hükümleri tatbik edilir. Bununla birlikte, 5901 sayılı Kanun'un 28. maddesinde düzenlenen hakların tamamından altsoyun istifade edebilmesi, üstsoyu ile arasındaki soy bağını resmi olarak belgelemesine bağlıdır. Ayrıca Cumhurbaşkanı gerekli görmesi durumunda, bu haklardan üçüncü dereceden itibaren hangi basamağa kadar olan altsoyların yararlanabileceğini belirleme yetkisine sahiptir.

Mavi Kartın fiilen ibraz edilemediği durumlarda, Kimlik Paylaşımı Sistemi üzerinden temin edilecek Mavi Kartlılar Kütüğü kayıt örneği ile yabancı yetkili makamlarca düzenlenmiş kimlik belgesi üzerinden işlem tesis edilir. Şayet ilgilinin kimlik bilgilerinde bir değişiklik meydana gelmişse, yetkili yabancı idareden alınan güncel ve eski bilgileri içeren evrakın usulünce onaylanmış Türkçe çevirisinin sunulması zorunludur. Ayrıca Bakanlıkça bu kapsamdaki kişilere kimlik numarası tahsis edilmekte olup resmi işlemlerde Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası aranan alanlarda bu numara esas alınır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy