Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 25 kapsamında vatandaşlıktan çıkabilmek adına erginlik ve ayırt etme gücünü taşımak, başka bir devletin tabiiyetini iktisap etmiş ya da iktisap edeceğine dair ikna edici emareler göstermek, askerlik veya herhangi bir suç isnadıyla aranır durumda olmamak ve üzerinde mali veya cezai tahdit taşımamak gerekir. Sayılan niteliklerin hepsinin bir arada bulunması şart olup bu koşullardan birinin dahi eksik kalması durumunda çıkma talebi karşılanamaz.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 25Kaynağı aç
Başvuru Usulü ve İdari İnceleme
Türk vatandaşlığından çıkmak isteyen kişinin bizzat başvuruda bulunması zorunludur. Başvuru yurt içinde İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüklerine, yurt dışında ise Türkiye dış temsilciliklerine yapılır. Kanunda öngörülen koşulların sağlanmış olması kişiye mutlak bir vatandaşlıktan çıkma hakkı bahşetmez. Vatandaşlıktan çıkma yetkili makam kararına bağlı olup Bakanlık izin verme konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bununla birlikte idare keyfi hareket edemez ve gerekçeli işlem tesis etmekle yükümlüdür. Bakanlığın çıkma talebini reddetmesi halinde idareye karşı iptal davası açılabilir.
Çıkma İzin Belgesi ve Çıkma Belgesi Süreci
Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmak üzere Türk vatandaşlığından çıkma talebi uygun görülen kişilere Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 26 gereğince Bakanlıkça karar tarihinden itibaren 2 yıl geçerli Türk Vatandaşlığından Çıkma İzin Belgesi verilir. Bu süre zarfında ikametin bulunduğu valiliğe veya yurt dışındaysa dış temsilciliklere başka bir devlet vatandaşlığının kazanıldığını gösteren bilgi ve belgelerin sunulması gerekir. Aksi takdirde Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesi geçersiz kalır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 26Kaynağı aç
Çıkma izin belgesinin alınmış olması Türk vatandaşlığının doğrudan kaybedildiği sonucunu doğurmaz. Yabancı devlet vatandaşlığının kazanılmasının ardından başvuru makamına durum belgelenmeli ve imza karşılığında Türk Vatandaşlığından Çıkma Belgesi teslim alınmalıdır; vatandaşlıktan çıkma işlemi bu teslim anında tamamlanır. Çıkma izni sonucunda veya önceden yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyen kişilere ise doğrudan Türk vatandaşlığından çıkma belgesi verilir.
Karar tarihinden itibaren iki yıl içinde ilgiliye teslim edilemeyen çıkma izin ve çıkma belgeleri, kararın ve belgelerin iptal edilmesi amacıyla müracaat makamınca Bakanlığa iade edilir. Ayrıca çıkmasına izin verilen kişinin kanunda aranan şartlardan birini kaybettiğinin müracaat makamlarınca tespiti durumunda belgeler teslim edilmez ve iptal için Bakanlığa gönderilir.
Vatandaşlığın Kaybı ve Tanınan Haklar
Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 27 uyarınca şartları taşıyan kişiye imza karşılığında Türk vatandaşlığından çıkma belgesi verilmesiyle vatandaşlık kaybedilir. Bu belgenin teslimi ile beraber kişinin nüfus aile kütüklerindeki kaydı kapatılır ve kayıp tarihinden itibaren yabancı muamelesine tabi tutulur.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 27Kaynağı aç
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ile üçüncü dereceye kadar altsoyları, Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 28 çerçevesinde belirli istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmayı sürdürür. Seçme ve seçilme hakkı, askerlik yükümlülüğü, muafen araç veya ev eşyası ithali ile kadrolu şekilde asli ve sürekli kamu hizmeti görevlerinde bulunma bu istisnalar arasındadır. Ancak bu kişilerin kamu kurumlarında işçi, geçici veya sözleşmeli personel statüsünde çalışmaları mümkündür. Bahse konu hakların kullanılabilmesi için ilgililerin mavi kart ibraz etmesi zorunludur.
5901 sayılı Kanun m. 28/2 çerçevesinde, izinle vatandaşlığı kaybeden kişilerin sosyal güvenlik alanındaki müktesep hakları muhafaza edilir. Bu doğrultuda emekli aylığı almaya hak kazandıktan sonra vatandaşlıktan ayrılmak, bağlanan aylığın kesilmesine veya kaybına yol açmaz.
Eş ve Çocukların Vatandaşlık Durumu
Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 27/2 hükmü gereğince, eşlerden birinin çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybetmesi diğer eşin vatandaşlığına tesir etmez.
Türk vatandaşlığını kaybeden ana veya babanın talebi bulunması ve diğer ebeveynin de muvafakat etmesi halinde çocuklar da kendileriyle birlikte vatandaşlığı kaybeder. Diğer eş muvafakat vermezse ortak çocukların vatandaşlık durumu hâkim kararına göre tayin edilir. Ancak vatandaşlığın kaybı çocukları vatansız bırakacaksa bu kurallar uygulanmaz ve çocukların çıkmasına izin verilmez. Diğer ebeveynin yabancı olması durumunda ise Türk vatandaşlığından çıkan ebeveynin talebi çocuğun da vatandaşlıktan çıkması için tek başına yeterlidir.
Çıkma izin belgesi verilince vatandaşlık doğrudan sona erer mi?
Hayır, çıkma izin belgesinin alınmasıyla vatandaşlık doğrudan kaybedilmez; yabancı devlet vatandaşlığının kazanıldığı belgelenip çıkma belgesi imza karşılığı teslim alınınca çıkma tamamlanır.
Türk vatandaşlığından çıkma izin belgesinin geçerlilik süresi nedir?
Türk Vatandaşlığından Çıkma İzin Belgesi karar tarihinden itibaren 2 yıl geçerlidir ve bu sürede yabancı vatandaşlığın kazanıldığı belgelenmezse geçersiz hale gelir.
Vatandaşlıktan çıkmak emekli maaşının kesilmesine sebep olur mu?
Hayır, sosyal güvenliğe dair kazanılmış haklar kanunen korunduğundan hak kazanılmış emekli aylığı vatandaşlıktan çıkma sebebiyle kaybedilmez.
Çıkma talebinin reddedilmesi halinde dava açılabilir mi?
Evet, Bakanlığın gerekçeli işlem tesis etme yükümlülüğü bulunduğundan, izin talebinin reddi halinde idareye karşı iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy