Türk Vatandaşlığının Kazanılmasında Temel Esaslar
Türk vatandaşlığı, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu'nun 9 uncu maddesi uyarınca doğumla veya sonradan olmak üzere iki ana yolla kazanılır. Doğumla kazanılan vatandaşlık kanun gereği kendiliğinden hüküm doğururken; sonradan kazanma yetkili makam kararı, evlat edinilme ya da seçme hakkının kullanılması ile gerçekleşir. Yetkili makam kararıyla vatandaşlığın kazanılmasında idarenin takdir yetkisi bulunmakta olup kanunda öngörülen şartların taşınması kişiye mutlak bir vatandaşlık hakkı sağlamaz.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 9Kaynağı aç
Doğumla Türk Vatandaşlığının Kazanılması
Soybağı esasına dayalı olarak Türk vatandaşlığının doğumla kazanılmasında doğum yeri değil, çocuğun ana veya babasının vatandaşlığı esas alınır (5901 sayılı Kanun m. 6). 5901 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi kapsamında Türkiye'de doğan ve yabancı ana ve babasından dolayı doğumla herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk, doğumdan itibaren Türk vatandaşı sayılır. Türkiye'de bulunmuş olan çocuk ise aksi kanıtlanmadığı sürece Türkiye'de doğmuş kabul edilir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 6Kaynağı aç
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 8Kaynağı aç
Genel Yoldan Vatandaşlık Başvurusu ve İkamet Şartları
Genel yolla Türk vatandaşlığı başvurusunda bulunmak isteyen yabancıların 5901 sayılı Kanun'un 11 inci maddesi uyarınca kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmaları ve başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye'de kesintisiz beş yıl ikamet etmeleri gerekir. Bununla birlikte Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışları ile teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeteri kadar Türkçe konuşabilmek, Türkiye'de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kimselerin geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak ile millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartları aranır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 11Kaynağı aç
İkamet süresi boyunca toplamda bir yılı (12 ay) aşmayan yurt dışı çıkışları ikametin kesintisizliğini bozmayıp süreden sayılabilmektedir. Diğer taraftan turistik ikamet izinleri, öğrenci ikamet izinleri, insani ikamet izinleri ile uluslararası koruma ve geçici koruma statüleri Türk vatandaşlığı kazanma hakkı sağlamaz.
İstisnai Yolla Türk Vatandaşlığının Kazanılması
5901 sayılı Kanun'un 12 nci maddesi uyarınca kamu düzeni ve millî güvenlik açısından engel bir durumu bulunmayan yabancılar, Cumhurbaşkanı kararı ile istisnai yoldan Türk vatandaşlığını elde edebilirler. Memlekete sanayi tesisi kazandıran veya bilim, teknoloji, iktisat, sosyal hayat, spor, kültür ve sanat sahalarında üstün hizmet sunan yahut sunacağı öngörülen ve haklarında bakanlıklarca gerekçeli teklif sunulan kişiler bu yolla vatandaşlığa kabul edilebilir. Bunun yanı sıra vatandaşlığa kabulü zorunlu görülen şahıslar ile göçmen statüsünde olanlar da istisnai usulden yararlanabilir. Kamu düzeni ile millî güvenlik yönünden engel teşkil eden hallerin varlığı durumunda başvurular Bakanlıkça geri çevrilir.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamında ikamet izni verilenler ile Turkuaz Kart hamili yabancılar, bunların yabancı eşleri ve kendileriyle eşlerinin erginliğe erişmemiş ya da bağımlı yabancı çocukları istisnai yolla vatandaşlığa kabul edilebilir. Yatırım yoluyla vatandaşlığa başvuran yabancının eşi ve reşit olmayan çocukları da bu imkândan faydalanır.
İstisnai yolla vatandaşlıkta gayrimenkul edinimi kapsamında en az 400.000 Amerikan Doları değerinde taşınmazın tapusuna üç yıl satılmama şerhi konulmalı, bedel Merkez Bankası'na bozdurularak döviz alım belgesi ibraz edilmeli ve 6458 sayılı Kanun'un 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca kısa dönem ikamet izni alınmalıdır. Gayrimenkul dışında bankada mevduat türünde en az 500.000 Amerikan Doları tutarın üç yıl çekilmemesi ve bu durumun Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından tespiti gibi yatırım türleri de bulunmaktadır.
Gayrimenkul yatırımı sürecinde devre mülkler, askeri ve güvenlik bölgeleri ile tarım arazileri için uygunluk belgesi verilemez. Daha önce 12 Ocak 2017 tarihinden sonra aynı uyruklu yabancıdan Türk vatandaşına devredilmiş taşınmazlar da uygunluk belgesi alamaz. Birden fazla taşınmazla başvurulması durumunda tüm taşınmazların tek bir sözleşmede yer alması zorunludur; ayrı satış vaatlerinin toplanması kabul edilmez.
Evlilik ve Evlat Edinilme Yoluyla Vatandaşlık
5901 sayılı Kanun'un 16 ncı maddesine göre bir Türk vatandaşı ile evlenmek kendiliğinden vatandaşlık sağlamaz. Türk vatandaşıyla asgari üç yıldan bu yana evliliği devam eden yabancılar vatandaşlık kazanmak amacıyla başvuruda bulunabilir. İlgilinin aile birliği içinde hayatını sürdürmesi, evlilik birliğine aykırı bir faaliyette yer almaması ve millî güvenlik ile kamu düzenine mani hali bulunmaması aranır. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin vefat etmesi halinde aile birliği içinde yaşama kriteri aranmaz. Evliliğin butlanla sakat olduğuna karar verilse dahi evlenirken iyiniyetli bulunan yabancılar kazanmış oldukları Türk vatandaşlığını korurlar.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 16Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 17 nci maddesi kapsamında, Türk vatandaşı tarafından evlat edinilmiş ve reşit olmamış kişiler, kamu düzeni ve millî güvenlik yönünden engel bir durumu bulunmadığı takdirde evlat edinme kararının tesis edildiği tarihten itibaren Türk vatandaşlığını elde edebilirler.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 17Kaynağı aç
Türk Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması ve Seçme Hakkı
5901 sayılı Kanun'un 13 üncü maddesi uyarınca çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ile ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedenlerden 21 inci maddede öngörülen süre içerisinde seçme hakkını kullanmayanlar, millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla Türkiye'de ikamet etme süresine bakılmaksızın Bakanlık kararıyla Türk vatandaşlığını yeniden kazanabilirler.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 13Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 14 üncü maddesi uyarınca, 29 uncu maddeye istinaden Türk vatandaşlığı kaybettirilenler Cumhurbaşkanı kararıyla, 34 üncü maddeye göre kaybedenler ise Bakanlık kararıyla vatandaşlığı yeniden kazanabilir. Bu kişilerin millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunmaması ve Türkiye'de üç yıl ikamet etmeleri şarttır.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 14Kaynağı aç
5901 sayılı Kanun'un 21 inci maddesi uyarınca ana veya babasına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybeden çocuklar, ergin olmalarından itibaren üç yıl içinde yazılı bildirimde bulunarak seçme hakkı yoluyla vatandaşlığı kazanabilirler.
Başvuru Yolu ve Ret Kararlarına Karşı İptal Davası
Sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasına ilişkin başvurular, 5901 sayılı Kanun'un 37 nci maddesi gereği yurt içinde ilgilinin ikamet ettiği yer valiliğine bağlı İl Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğüne, yurt dışında ise Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliklerine bizzat veya vekâletnamede özel yetki verilmek suretiyle yapılır. Posta aracılığıyla gönderilen müracaatlar işleme alınmaz.
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 37Kaynağı aç
Vatandaşlık başvurusunun millî güvenlik veya kamu düzeni gibi takdire dayalı gerekçelerle reddedilmesi hâlinde, ilgililer 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7 nci maddesi uyarınca ret kararının yazılı bildirim tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirler.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
Türk vatandaşı ile evlenmek doğrudan vatandaşlık hakkı verir mi?
Hayır, bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz; en az üç yıldan beri evli olan, evliliği devam eden ve kanuni şartları taşıyan yabancılar vatandaşlık kazanmak üzere başvuruda bulunabilir.
Turistik veya öğrenci ikamet izni Türk vatandaşlığı kazanma hakkı sağlar mı?
Hayır, turistik ikamet izinleri, öğrenci ikamet izinleri, insani ikamet izinleri ile uluslararası koruma ve geçici koruma statüleri Türk vatandaşlığı kazanma hakkı vermez.
Genel yolla vatandaşlık başvurusunda yurt dışına çıkış ikamet süresini keser mi?
Genel yolla başvuruda aranan ikamet süresi boyunca toplamda bir yılı (12 ay) aşmayan yurt dışı çıkışlarının kesintisizliği bozmayıp süreden sayılabildiği kabul edilmektedir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık başvurusuna eş ve çocuklar dahil edilebilir mi?
Evet, yatırım yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunan yabancının eşi ile ergin olmayan çocukları da bu haktan yararlanabilir.
Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı kaç gün içinde dava açılabilir?
Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı ret kararının yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy