Geri Gönderme Merkezinden Çıkış, İtiraz ve Başvuru Süreleri

Geri gönderme merkezinden çıkış ile sınır dışı etme kararının iptali, mevzuat çerçevesinde birbirinden bağımsız iki ayrı idari ve yargısal süreç üzerinden yürütülür. Yabancının idari gözetim altına alınması ve sınır dışı edilmesi kararları valilik tarafından tesis edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilen kişiler için değerlendirme ve karar süresi kanunen en fazla kırk sekiz saattir. İdari gözetim kararı verilen yabancılar ise yakalamayı yapan kolluk birimi tarafından en geç kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezine sevk edilir. Merkezden serbest bırakılma talebi idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılacak itiraz ile ileri sürülürken, sınır dışı edilmenin engellenmesi idare mahkemesinde açılacak iptal davasının konusunu oluşturur.

İdari Gözetim Süresi, Aylık Değerlendirme ve Bildirim Usulü

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı aşamaz. Sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması ya da ülkesiyle ilgili doğru bilgi ve belgeleri vermemesi nedeniyle sonuçlandırılamaması durumunda, bu süre en fazla altı ay daha uzatılabilir.

İdari gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak incelenir. İdare gerek gördüğü takdirde bu inceleme için otuz günlük sürenin dolmasını beklemek zorunda değildir. İdari gözetimin devamında zaruret kalmadığı belirlendiğinde idari gözetim derhâl sonlandırılarak yabancı hakkında gözetim yerine alternatif yükümlülükler kararlaştırılır.

Valilikçe alınan idari gözetim kararı, gözetim süresinin uzatılması ve düzenli aylık değerlendirme neticeleri, hukuki gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. İdari gözetim altına alınan kişinin bir vekili bulunmuyorsa, kararın sonucu ile birlikte itiraz usulleri ve süreleri hakkında kendisine veya kanuni temsilcisine bilgilendirme yapılır.

Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz Usulü ve İnceleme Esasları

İdari gözetim altına alınan yabancı bizzat, yasal temsilcisi ya da avukatı vasıtasıyla idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Bu itiraz herhangi bir hak düşürücü süre şartına bağlanmamış olup tedbir devam ettiği müddetçe her zaman yapılabilir. Yetkili yargı mercii, idari gözetim kararını tesis eden valiliğin yahut yabancının tutulduğu geri gönderme merkezinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğidir. Başvuru dilekçesinin idareye teslim edilmesi durumunda, dilekçe derhâl yetkili sulh ceza hâkimine ulaştırılır.

Sulh ceza hâkimliğine itiraz başvurusunda bulunulması, idarenin yabancı hakkında tatbik ettiği idari gözetim tedbirini veya idari yükümlülükleri kendiliğinden durdurmaz. İtirazı inceleyen sulh ceza hâkimi dosya üzerindeki incelemesini kanunen beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkimi tarafından verilen karar kesin niteliktedir.

İdari gözetim altına alınan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı ya da değiştiği iddiasıyla sulh ceza hâkimine yeniden başvuruda bulunabilir.

İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretini karşılama imkânından yoksun olan yabancılara, talepte bulunmaları halinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümleri dairesinde avukatlık hizmeti sağlanır.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler ve Hukuki Rejim

Hakkında idari gözetim kararı alınabilecek şartlar bulunmasına rağmen bu tedbir uygulanmayan veya idari gözetimi sonlandırılan yabancılara idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilebilir. 6458 sayılı Kanun'un 57/A maddesi uyarınca bu tedbirler; belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme yükümlülüklerinden oluşur.

İdari gözetime alternatif yükümlülüklerden bir veya birkaçı birlikte uygulanabilir ve bu tedbirlerin toplam süresi yirmi dört ayı geçemez. İdari gözetim altına alınabilecek nitelikte olup da gözetim altına alınmayan yabancılar hakkında alternatif tedbirlerden bir ya da birkaçının belirlenmesi zorunludur. Kendisine getirilen alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar hakkında ise idari gözetim kararı alınabilir.

Elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir; bu başvuru idari yükümlülüğü durdurmaz ve hâkim incelemeyi beş gün içinde kesin olarak sonuçlandırır. Alternatif tedbirlere tabi tutulan yabancıların kararın tebliğinden itibaren sulh ceza hâkimliğine başvurabileceği ve hâkimliğin itirazı beş günde karara bağlayacağı yönünde görüşler de bulunmaktadır.

Sınır Dışı Etme Kararına Karşı İdare Mahkemesinde İptal Davası

Sınır dışı etme kararına karşı, kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. İdare mahkemesine başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da durum hakkında bilgi verir. Davanın sınır dışı kararını veren yer idare mahkemesinde açılacağı ve süresi dışında yapılan başvuruların mahkemece reddedileceği kabul edilmektedir.

6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, yabancının açık rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi boyunca veya yargı yoluna başvurulması halinde yargılama kesin olarak sonuçlanana kadar yabancı sınır dışı edilemez. Buna karşılık kamu düzeni, kamu güvenliği veya terör bağlantılı nedenlerle sınır dışı kararı verilen hallerde davanın sınır dışı işlemini kendiliğinden durdurmayabileceği ve idare mahkemesinden ayrıca yürütmenin durdurulması kararı alınmasının gerekeceği yönünde de görüşler bulunmaktadır.

İdare mahkemesi sınır dışı etme kararına karşı yapılan başvuruları dosyanın tekemmülünden veya duruşma ya da ara karar yapılması gereken hallerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde karara bağlar. Mahkemenin sınır dışı kararının iptaline ilişkin verdiği kararlar kesin olup istinaf ve temyiz kanun yollarına kapalıdır.

Hakkında Sınır Dışı Etme Kararı Alınamayacak Haller

6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi uyarınca, genel sınır dışı sebepleri kapsamında bulunsalar dahi belirli nitelikteki yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınamaz. Bu doğrultuda, sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye uğrayacağı hususunda ciddi emare bulunan kişiler hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilmez.

Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler, hayati tehlike arz eden hastalıklarının tedavisi devam ederken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar, insan ticareti mağduru destek sürecinden yararlananlar ile psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurlarından tedavileri tamamlanmayanlar hakkında da sınır dışı etme kararı alınmaz. 55. madde kapsamındaki bu değerlendirmeler her kişi için ayrı ayrı yapılır. Ayrıca lohusalık durumunun ve tedavisi devam eden ağır şiddet mağduriyetinin de sınır dışı edilmeyi engelleyen haller arasında yer aldığı belirtilmektedir.

Geri Gönderme Merkezinde İletişim, Sağlık ve Savunma Hakları

Geri gönderme merkezlerinde yabancı tarafından bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz olarak sağlanır. Yabancıya; yakınlarına, notere, yasal temsilcisine, avukatına ve telefon hizmetlerine erişim imkânı tanınır. İdari gözetim altındaki yabancı; ziyaretçileri, vatandaşı olduğu ülkenin konsolosluk yetkilileri ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği personeli ile görüşme hakkına sahiptir.

İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir; bu inceleme neticesinde elde edilen veriler uyruk tespiti haricinde başka bir amaçla kullanılamaz. Geri gönderme merkezlerinde yabancıların avukatına ve yasal temsilcisine erişimi güvence altına alınmış olup, merkezlerde kişisel cep telefonu kullanımının yasak olduğu ve avukatın işlem dosyasını inceleme hakkının idari izne bağlı olmaksızın tanındığı da ifade edilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy