Anonim Şirketlerde Birleşme, Bölünme ve Tür Değiştirme

Anonim Şirketlerde Birleşme ve Birleşme Yöntemleri

Anonim şirketlerde birleşme, iki veya daha fazla ticaret şirketinin malvarlıklarını külli halefiyet esasına dayalı olarak tek bir çatı altında birleştirmesi ya da yeni bir şirket bünyesinde bir araya getirmesidir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 136'ncı maddesi uyarınca birleşme, bir şirketin diğerini devralması veya şirketlerin yeni bir şirket içinde bir araya gelmeleri yoluyla gerçekleştirilir. Birleşmeyle devralan şirket devrolunan şirketin malvarlığını bir bütün hâlinde devralır; devrolunan şirket infisah ederek sona erer ve unvanı ticaret sicilinden silinir. Devrolunan şirketin ortakları, belirlenen değişim oranına göre devralan şirketin paylarını kendiliğinden iktisap eder; birleşme sözleşmesinde Kanun'un 141'inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında ayrılma akçesi de kararlaştırılabilir.

Birleşmeye katılabilecek şirket türleri bakımından anonim şirketler, diğer anonim şirketler, limited şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler gibi sermaye şirketleriyle birleşebilir. Bunun yanında kanuni şartların varlığı halinde kooperatiflerle birleşme kurulması da mümkündür. Kollektif ve komandit şirketlerle birleşmede ise anonim şirketin devralan şirket konumunda bulunması şarttır.

Mali yapısı bozulan şirketler bakımından birleşme süreçlerine özgü bir koruma düzenlemesi mevcuttur. 6102 sayılı Kanun'un 139'uncu maddesine göre, zararlar sebebiyle sermaye ve kanuni yedek akçe toplamının yarısını yitiren ya da borca batıklık içine düşen bir ticaret şirketi, mevcut kaybı veya mali açığı telafi edebilecek düzeyde serbest özvarlığı bulunan başka bir şirket bünyesinde birleşmeye dahil olabilir. Bahse konu yeterliliğin sağlandığına ilişkin belgelerin, devralan şirketin merkezinin yer aldığı ticaret sicili müdürlüğüne ibrazı zorunludur.

Birleşme Prosedürü ve Genel Kurul Karar Nisapları

Birleşme işlemlerinde ortakların korunması amacıyla şeffaflık kuralları uygulanır. Genel kurul kararından önce birleşme sözleşmesi, hazırlanan birleşme raporları ve şirketlerin son üç yıla ait finansal tabloları pay sahiplerinin incelemesine sunulur.

İnceleme evresinin ardından birleşme sözleşmesi genel kurulun onayına sunulur. 6102 sayılı Kanun'un 151'inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, Kanun'un 421'inci maddesinin beşinci fıkrasının (b) bendi saklı kalmak üzere, anonim şirketlerde birleşme kararı esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunu temsil etmesi şartıyla genel kurulda mevcut bulunan oyların dörtte üçüyle alınır.

Birleşme sözleşmesinin içeriğine bağlı olarak kanunda özel nisaplar aranır. 6102 sayılı Kanun'un 151'inci maddesi kapsamında; devrolunan şirketin işletme konusunda değişiklik öngörülmüşse birleşme sözleşmesinin ayrıca şirket sözleşmesinin değiştirilmesi için gerekli nisapla onaylanması zorunludur. Birleşme sözleşmesinde ayrılma akçesi düzenlenmişse sermaye şirketlerinde mevcut oy haklarının yüzde doksanının olumlu oyu aranır. Anonim şirketin bir limited şirket tarafından devralınması durumunda ise devralma ile ek yükümlülük veya kişisel edim yükümlülükleri öngörülüyorsa yahut bunlar mevcut olup genişletiliyorsa bütün ortakların oybirliği gerekir.

Birleşme kararı ticaret siciline tescil edilmekle hukuki geçerlilik kazanır. Tescil işlemi kurucu nitelikte olup tescil anında devrolunan şirketin tüzel kişiliği sona erer ve bütün malvarlığı ile borçları başkaca bir işleme gerek kalmaksızın devralan şirkete intikal eder.

Tam ve Kısmi Bölünmenin Hukuki Esasları

Anonim şirketlerde bölünme, tam bölünme veya kısmi bölünme şeklinde gerçekleşir. 6102 sayılı Kanun'un 159'uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince tam bölünmede, şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılarak diğer şirketlere devrolunur. Bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap eder; tam bölünen şirket infisah ederek sona erer ve ticaret sicilinden unvanı silinir.

6102 sayılı Kanun'un 159'uncu maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen kısmi bölünmede ise şirketin malvarlığının bir veya birden fazla bölümü diğer şirketlere devredilir. Kısmi bölünmede ortaklar devralan şirketlerin pay ve haklarını iktisap edebileceği gibi, bölünen şirket devredilen malvarlığı karşılığında devralan şirketlerdeki payları elde ederek yavru şirketini oluşturabilir. Bu süreçte bölünen şirket tüzel kişiliğini ve hukuki varlığını sürdürür.

Bölünme neticesinde alacaklıların alacaklarının güvenceye alınması amacıyla sorumluluk kuralı öngörülmüştür. Bölünme planında aksi kararlaştırılmadıkça, bölünen şirketin borçlarından bölünen şirket ile bu borçları devralan şirketler müteselsilen sorumlu kalır; böylece alacaklılar haklarını bölünen şirketten veya borcu devralan şirketlerden talep edebilirler.

Anonim Şirketlerde Tür Değiştirme ve Sorumluluk

6102 sayılı Kanun'un 180'inci maddesi uyarınca bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır. Tür değiştirme, tasfiye veya sıfırdan yeni bir kuruluş işlemi olmayıp şirketin aynı tüzel kişilik kimliğiyle başka bir hukuki statüye geçmesidir.

Tür değiştirme sürecinde yönetim organı tarafından tür değiştirme planı ile işlemin amacını ve gerekçelerini içeren tür değiştirme raporu hazırlanır. Küçük şirketlerde tüm ortakların onay vermesi halinde tür değiştirme raporunun düzenlenmesinden vazgeçilmesi mümkündür.

Limited şirketin anonim şirkete dönüştürülmesi halinde, ortakların önceki limited şirketteki sorumlulukları tür değiştirmenin tescil edildiği tarihe kadar doğmuş borçlar için devam eder. Tür değiştirme tarihinden sonraki hukuki işlem ve borçlar için ise anonim şirketlere özgü sınırlı sorumluluk hükümleri tatbik olunur.

Alacaklıların Hakları ve Yönetim Organının Sorumluluğu

Yapısal değişiklik süreçlerinde alacaklılar, işlemin alacaklarını tehlikeye düşürdüğünü kanıtlamaları kaydıyla şirketten teminat gösterilmesini isteyebilirler. Alacaklıları koruma amacı taşıyan ilanları yapmayan ya da teminat yükümlülüğünü yerine getirmeyen yönetim kurulu üyeleri meydana gelen zararlardan ötürü şahsi malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilir.

Ticaret siciline tescil edilen yapısal değişiklik kararlarına karşı sonradan iptal davası açılması halinde mahkemeler, ticari hayatın sürekliliği ilkesi doğrultusunda süreci geriye yürütmek yerine çoğunlukla meydana gelen zararların tazmini yönünde karar vermektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy