Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda görevli mahkeme, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesinin birinci fıkrasına göre tüketici mahkemesidir.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 73Kaynağı aç
Görevin kapsamı
Tüketici işlemi, tüketicinin ticari veya mesleki amaçla hareket eden gerçek ya da tüzel kişiyle kurduğu sözleşme ve hukuki işlemdir. Bu işlemden doğan uyuşmazlık, tüketici mahkemesinin görevine girer.
Görev kurulmuş sözleşmeyle sınırlı değildir. Ticari veya mesleki amaçla hareket eden kişinin, sözleşme imzalanmadan önce, sözleşmenin kurulması sırasında veya sözleşme kurulduktan sonra tüketiciye yönelik uygulamalarından doğan uyuşmazlığa da tüketici mahkemesi bakar.
Hakem heyeti kararının etkisi
Tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar. Kararlar, İcra ve İflas Kanunu’nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre yerine getirilir. Kararın bağlayıcı olması, Kanunda öngörülen itirazın kullanılmasını engellemez.
6502 sayılı TÜKETİCİNİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN m. 70Kaynağı aç
6502 sayılı Kanun’un 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre taraflar, karara tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. İtiraz, tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerdeki veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine yapılır.
İtiraz, tüketici hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Talep edilmesi şartıyla hâkim, kararın icrasını tedbir yoluyla durdurabilir.
İtiraz edilen karar esas yönünden kanuna uygun olup kanunun olaya uygulanmasında hata edilmişse veya kanuna uymayan husus yeniden yargılamayı gerektirmiyorsa tüketici mahkemesi evrak üzerinde kararı değiştirerek ya da düzelterek onama kararı verebilir. Kimliğe ve ticari unvana ilişkin yanlışlıklar ile yazı, hesap ve diğer açık ifade yanlışlıkları hakkında da aynı hüküm uygulanır.
Karar usule ve kanuna uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçe doğru bulunmazsa gerekçe değiştirilerek veya düzeltilerek onanır. Uyuşmazlığın esası hakem heyetinde görülmüş olsa bile ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz veya delil tespiti tüketici mahkemesinden istenir.
İtiraz dilekçesinde bulunacak unsurlar Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da düzenlenmediğinden Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri kıyasen uygulanır. İtiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 70. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kesindir.
Yetkili mahkeme
Genel yetki kuralında davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. 6502 sayılı Kanun’un 73. maddesinin beşinci fıkrası ayrıca, tüketici davalarının tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabileceğini düzenler. Bu hüküm, tüketicinin yerleşim yerini tek yetkili yer yapmaz.
Uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıyorsa yetkili mahkemeyi tüketicinin seçme imkânı vardır. Görev ve yetki koşulları bulunduğunda dava, yetkili tüketici mahkemesine verilecek dilekçeyle açılır.
Yargılamanın yürütülmesi
Tüketici mahkemelerinde görülecek davalar, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Altıncı Kısım hükümlerine göre yürütülür ve basit yargılama usulüne tabidir. İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı, davacı için dava dilekçesinin verilmesiyle, davalı için cevap dilekçesinin sunulmasıyla başlar.
Tüketici mahkemesi, mümkün olan hâllerde duruşma yapmadan dosya üzerinden karar verebilir. Duruşma yapılırsa mahkeme ilk duruşmada tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları belirler; tarafları sulhe veya arabuluculuğa yönlendirir.
Görevli mahkemenin davaya bakması kamu düzenine ilişkindir. Tüketici mahkemesi görevsizlik kararı verirse görevli mahkemeyi gösterir ve dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesine karar verir. Kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurulmazsa dava açılmamış sayılır.
Tüketicileri genel olarak ilgilendiren davalar
Tüketici örgütleri, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile Bakanlık, belirli koşullarda tüketici mahkemesinde dava açabilir. Bu imkân, haksız ticari uygulama ve ticari reklam hükümlerinin dışında kalır. Durumun tüketicileri genel olarak ilgilendirmesi ve Kanuna aykırı bir durumun ortaya çıkma tehlikesinin bulunması gerekir. Amaç, tehlikenin önlenmesi veya durdurulması için ihtiyati tedbir istenmesi ya da hukuka aykırı durumun tespiti, önlenmesi veya durdurulması olabilir.
Genel olarak tüketicileri ilgilendiren davalarda davacı, kararın yayımlanmasını talep edebilir. Mahkeme talebi kabul ederse karar, masrafları davalıdan alınmak üzere ülke düzeyinde yayımlanan gazetelerin en az üçünde derhâl ilan edilir.
Tüketici mahkemesince verilen kesinleşmiş kararlar Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden Bakanlığa iletilir. Hakem heyeti kararına itiraz sonucu verilen karar, kararı veren mahkeme tarafından ilgili tüketici hakem heyetine gönderilir.
Kanun yolunda ayrım
Hakem heyeti kararına itiraz üzerine verilen kararın kesin olması, tüketici mahkemesinin bütün kararlarını aynı sonuca bağlamaz. Tüketici mahkemesinin kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle istinaf başvurusu yapılabilir ve dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. Hakem heyeti kararına itiraz sonucunda verilen kararda ise 70. maddenin beşinci fıkrasındaki kesinlik hükmü uygulanır.
Sık sorulan sorular
Tüketici davasında hangi mahkeme görevlidir?
Tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara ilişkin davalarda görevli mahkeme tüketici mahkemesidir.
Hakem heyeti kararına ne kadar sürede itiraz edilir?
Kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde, hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
İtiraz icrayı durdurur mu?
İtiraz, hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Talep edilmesi şartıyla hâkim, icrayı tedbir yoluyla durdurabilir.
İtiraz üzerine verilen karar kesin midir?
Tüketici hakem heyeti kararına yapılan itiraz üzerine tüketici mahkemesinin vereceği karar kesindir.
Tüketici kendi yerleşim yerinde dava açabilir mi?
Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde de açılabilir. Bu yer, tek yetkili mahkeme olarak düzenlenmemiştir.
Tüketici mahkemesinde hangi usul uygulanır?
Davalar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Altıncı Kısım hükümlerine göre ve basit yargılama usulüyle yürütülür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy