Ticaret şirketleri bünyesinde işlenen suçlarda ceza sorumluluğu şahsidir ve kusur ilkesine dayanır. Şirket tüzel kişiliği adına hareket edilse dahi suç teşkil eden fiili bizzat işleyen ve kusuru bulunan gerçek kişi cezalandırılır; somut fiile katılımı, ihmali veya talimatı belirlenen gerçek kişiler kendi eylemlerinden ve kusurlarından dolayı sorumlu tutulur.
Şirket Türlerine Göre Temsil Yetkisinin Kapsamı
Anonim şirketlerde şirketi temsil yetkisi kural olarak yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu, karar almak suretiyle temsil yetkisini murahhas üyeye veya genel müdüre devredebilir.
Limited şirketlerde şirketi temsil yetkisi müdür veya müdürler kuruluna verilmiştir. Temsil yetkisi, ticaret siciline tescil ve ilan edilmesiyle üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder.
Fiilî Yönetim, Sicil Kaydı ve Ortakların Durumu
Cezai sorumluluğun değerlendirilmesinde tek başına ticaret sicilindeki yetki kaydı yeterli kabul edilmeyebilir. Fiilî yönetimi elinde bulunduran, karar alan, talimat veren ve uygulamayı kontrol eden kişilerin eylemleri de incelenir. Bununla birlikte kanunda yetkili organ veya sıfata özellikle işaret edilen kimi suç tiplerinde, imza yetkilisi olmak başlı başına sorumluluğun gündeme gelmesine yol açabilir.
Salt ortak olmak cezai sorumluluk yüklenmesi için yeterli değildir. Şirket ortağı aynı zamanda müdür veya fiilî yönetici konumunda değilse ve somut fiille bağlantısı da ortaya konulamıyorsa, yalnızca ortaklık sıfatından ötürü ceza sorumluluğu yüklenemez. Şirketi fiilen yöneten ve kararları alan ortaklar ise fiilî yönetici sıfatıyla sorumlu tutulabilir.
Yönetim kurulu üyesi olmak denetim ve gözetim ödevi yüklediğinden, bariz hukuka aykırılıkları görmezden gelen ve riskleri bilmesine rağmen önlem almayan pasif üyeler açısından ihmali davranışla suç işleme ihtimali tamamen dışlanamaz.
Karşılıksız Çek ve Vergi Kaçakçılığı Fiillerinde Sorumluluk
Şirket adına düzenlenen çeklerin karşılıksız kalması durumunda, çekten doğan ceza sorumluluğunun muhatabı çoğu zaman çeki bizzat imzalayan kişidir. Keşide anında şirketi temsile yetkili olan kişi de cezai sorumluluğu taşır.
Vergi kaçakçılığı suçunda çoğu durumda şirketi temsile yetkili ve mali işlerden sorumlu yönetici ile fiilî sürece katılan muhasebe veya mali işler sorumlusu sorumlu tutulmaktadır. İncelemede fatura düzenleme süreçlerine fiilî katılım, talimat verme ve şirketi fiilen yönetme durumu göz önünde bulundurulur.
Şirket ortağı olmak ceza sorumluluğu doğurur mu?
Salt şirket ortağı olmak ceza sorumluluğu için yeterli değildir; ceza sorumluluğu için ortağın müdür veya fiilî yönetici sıfatı taşıması ya da somut fiille bağlantısının ortaya konulması gerekir.
Karşılıksız şirket çekinde cezai sorumluluk kime aittir?
Karşılıksız şirket çekinde cezai sorumluluğun muhatabı çoğu zaman çeki bizzat imzalayan kişi olup, keşide anında şirketi temsile yetkili olan kişi cezai sorumluluğu taşır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy