Hukuki değerlendirmede bir eylemin şiddet olarak kabul edilmesinde anlık bir taşkınlıktan ziyade muhatap üzerinde korku, baskı, denetim veya çaresizlik yaratıp yaratmadığı ile kontrol kurmaya yönelik süreklilik unsuru esas alınır. Olay tekil bir vaka gibi sunulsa dahi arka plandaki süreklilik ve kontrol kurma amacı önem taşır. Bu kapsamda mağdurun güvenliğini temin etmek, failin mağdura yaklaşmasını veya onu rahatsız etmesini engellemek amacıyla koruyucu ve önleyici tedbir kararları tesis edilir.
Fiziksel Şiddet ve İspat Unsurları
Fiziksel şiddet yalnızca doğrudan darp fiilleriyle sınırlı olmayıp beden bütünlüğüne yönelen saldırıları ve güvenlik algısını kırmaya dönük gözdağı niteliğindeki tutumları da içerir. Bu çerçevede kapıya vurma, eşya kırma, yol kesme ve evden çıkmayı fiilen engelleme gibi eylemler her somut olayda ayrıca değerlendirilmek üzere şiddetin fiziksel boyutuna işaret edebilir. İspat sürecinde muayene bulgularını belgeleyen sağlık raporları sürecin seyrini etkilerken fotoğraf, kamera kaydı, komşu veya çevre tanıklığı ile acil hat başvuruları da değerlendirilir. Ayrıca salt yaralanma bulgusu değil; çalışamama, evden ayrılma zorunluluğu ve çocukların etkilenmesi gibi yaşam düzenine yansıyan olgular şiddetin ağırlığının belirlenmesinde gözetilir.
Psikolojik Şiddet ve İlişki Dinamikleri
Aşağılama, değersizleştirme, sürekli eleştirme, suçluluk hissettirme ve sosyal çevreden koparma gibi süreklilik arz eden davranışlar kişinin özsaygısını ve iradesini zedeler. Hukuki incelemede tekil bir tartışma ifadesi yerine davranış kalıplarının sürekliliği ile güç dengesi dikkate alınır. Psikolojik şiddet sıklıkla fiziksel saldırı öncesindeki baskı ve değersizleştirme diliyle birlikte ilerler. Yazışmalar, sesli iletiler, üçüncü kişilere yönelik küçük düşürücü paylaşımlar, tanık anlatımları ve kronolojik zaman çizelgesi bir araya geldiğinde psikolojik şiddetin örüntüsü ortaya konabilir.
Cinsel Şiddet ve Rıza Değerlendirmesi
Cinsel şiddet iddialarında hukuki değerlendirmenin merkezinde rıza yer alır. Mevcut bir evliliğin veya ilişkinin bulunması cinsel eylemler yönünden otomatik ve sınırsız bir kabul oluşturmaz; rıza her eylem yönünden bağımsız biçimde aranır. Zorlama, korkutma, tehdit, baskı uygulama, kişiyi istemediği davranışlara yöneltme veya ret iradesini yok sayma niteliğindeki fiiller cinsel şiddet kapsamındadır. Bedensel eylemlerin yanı sıra rızanın baskı altında sakatlanması, cinselliğin bir denetim veya ceza aracına dönüştürülmesi veya ifşa tehdidi gibi hususlar dosyanın ağırlığını artırır. Bu süreçte usulsüz elde edilen delillerin mahkemece değerlendirme dışı bırakılma riski bulunduğundan delillerin hukuka uygun toplanması esastır.
Maddi Denetim Biçimi Olarak Ekonomik Şiddet
Ekonomik şiddet, maddi olanakların bir denetim ve baskı aracı olarak kullanılması halidir. Kişinin çalışmasının engellenmesi, gelirine el konulması, borçlandırılması, hesap açmasının veya birikim yapmasının önüne geçilmesi ile gündelik ihtiyaçların keyfi biçimde karşılanması bu kapsamda ele alınır. İddiaların değerlendirilmesinde banka hareketleri, kredi sözleşmeleri, senetler, bordrolar, para transferi kayıtları, işten ayrılmaya zorlanma halindeki yazışmalar ve tanık anlatımları temel teşkil eder.
Dijital Şiddet, Flört Şiddeti ve Israrlı Takip
Dijital şiddet; sürekli mesaj gönderme, ısrarla arama, konum takibi, hesaplara izinsiz erişim, kişisel verileri yayma veya yaymakla tehdit etme, çevrimiçi hakaret ve karalama gibi fiilleri kapsar. Bu eylemler salt hakaret boyutuyla sınırlı kalmayıp gözetim ve ifşa tehditlerini de barındırabilir; cinsel şiddetle kesişen durumlarda ise özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması boyutu gündeme gelir. Ekran görüntülerinde tarih, saat, kullanıcı adı ve bağlantı adresi ile mümkünse mesajın platform içi bağlamının korunması ve orijinal formatın saklanması delil niteliği açısından önem taşır.
Duygusal ilişkilerde kıskançlık gerekçesiyle giyime karışılması, arkadaş çevresinin kısıtlanması, sürekli konum istenmesi, mesajlara derhal yanıt beklenmesi ve sosyal medya etkileşimlerinin denetlenmesi flört şiddeti görünümünde eşitlik zeminini bozar. Kişide korku ve endişe uyandıracak şekilde kasıtlı ve tekrarlanan biçimde izleme, arama, ortak çevreden bilgi toplama veya konuta/iş yerine yaklaşma fiilleri ısrarlı takibi meydana getirir. Mağdurun rahatsız edildiğini belirterek sınır koymasına rağmen fiillerin devam etmesi, kasıt ve süreklilik bakımından daha güçlü bir görünüm sunar.
Koruyucu ve önleyici tedbirler hangi amaçla tesis edilir?
Koruyucu ve önleyici tedbirler, mağdurun güvenliğini temin etmek ve failin mağdura yaklaşmasını veya onu rahatsız etmesini engellemek amacıyla tesis edilir.
Evlilik veya duygusal ilişki cinsel eylemlerde peşinen rıza oluşturur mu?
Evlilik veya duygusal ilişkinin bulunması cinsel eylemler bakımından otomatik ve sınırsız bir kabul anlamına gelmez; rıza iradesinin her fiil yönünden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Dijital şiddet delillerinde hangi unsurlar korunmalıdır?
Dijital delillerde ekran görüntüsünün tarih, saat, kullanıcı adı ve URL bağlantısı ile mümkünse platform içi bağlamı korunmalı, iletilerin orijinal formatları saklanmalıdır.
Israrlı takipte mağdurun uyarıda bulunması ne anlama gelir?
Mağdurun sınır koymasına rağmen davranışların sürdürülmesi, eylemin kasıt ve süreklilik unsurları taşıdığına dair hukuki değerlendirmede daha güçlü bir görünüm sunar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy