Senette neyin teminatı olduğu belirtilmeden yalnızca teminat kaydı bulunması, kambiyo senedinin mücerretlik niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Buna karşılık senet asıl borç ilişkisine atıf yapıyor veya ödemeyi şarta bağlıyorsa mücerretlik kalkar ve bu senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılamaz. Senedin lehtarda kalması ile ciro edilmiş olması, borçlunun temel ilişkiye dayanan savunmasını da farklı şartlara bağlar.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2142, K. 2021/1181Kaynağı aç
Yalnızca teminat kaydının etkisi
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.10.2021 tarihli, 2017/2142 esas ve 2021/1181 karar sayılı kararına göre, kambiyo senedinde teminat kaydı bulunmakla birlikte neyin teminatı olduğu belirtilmemişse bu kayıt senedin mücerretlik niteliğini ortadan kaldırmaz. İncelenen bonolarda da yalnızca teminat kaydı bulunduğu kabul edilmiş ve bu kaydın ciroya engel oluşturmadığı sonucuna varılmıştır. Bu sonuç, kaydın başka içerik taşıdığı olayları kapsamaz.
Asıl borca atıf ve ödeme şartı
Senet üzerinde asıl borç ilişkisine atıf yapan veya ödemeyi şarta bağlayan kayıtlar varsa senedin mücerretlik niteliği ortadan kalkar. Böyle bir senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılamaz. Hukuk Genel Kurulu bu ilkeyi gerekçesinde açıklamış, incelenen bonolarda ise bu nitelikte bir atıf veya şart bulunduğu sonucuna varmamıştır.
Teminatın bedelsizlikle ilişkisi
Kural olarak kambiyo senedinin teminat olarak verilmesi senedi doğrudan bedelsiz hâle getirmez. Senet, teminat altına alınan borç yerine getirilip teminat ihtiyacı ortadan kalkınca bedelsiz hâle gelir. Teminat edilen husus gerçekleşinceye kadar geçici bedelsizlik, gerçekleşince kesin bedelsizlik söz konusudur. Bu husus gerçekleşmezse senetteki bedelsizlik ortadan kalkar.
Senet lehtarın elindeyse
Senet ciro görmemiş ve lehtarın elindeyse borçlu, teminatı talep etme şartlarının oluşmadığını, başka deyişle riskin gerçekleşmediğini kişisel def'i olarak ileri sürebilir. Alacaklının, senedin teminatını oluşturduğu borç miktarını aşan bir talepte bulunduğunu da aynı şekilde ileri sürebilir. Bu olanak senedin lehtarda bulunması şartına bağlıdır.
Ciro edilen senette def'i
Senet ciro edilmişse, hamilin bunun teminat senedi olduğunu bilmesi ve borçlunun zararına hareket etmesi hâlinde aynı def'i hamile karşı da ileri sürülebilir. Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 599. maddesinin birinci fıkrasına göre, poliçeden kendisine başvurulan kişi, keşideci veya önceki hamillerden biriyle arasındaki doğrudan ilişkiye dayanan def'ileri hamile karşı ileri süremez. İstisna, hamilin poliçeyi edinirken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş olmasıdır.
6762 sayılı TÜRK TİCARET KANUNUNUN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN HÜKÜMLERİ m. 599Kaynağı aç
Mülga 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 690. maddesi, bononun mahiyetine aykırı düşmedikçe poliçenin cirosuna ilişkin 593 ila 602. maddelerin bonolar hakkında da geçerli olduğunu düzenler. Bu atıf kapsamında 599. maddedeki def'i düzenlemesi, bono veya emre yazılı senedin mahiyetine aykırı düşmedikçe bonolar hakkında da uygulanır.
6762 sayılı TÜRK TİCARET KANUNUNUN YÜRÜRLÜKTEN KALDIRILAN HÜKÜMLERİ m. 690Kaynağı aç
Mülga 6762 sayılı Kanun'un 599. maddesinin ikinci fıkrası, alacağın temliki yoluyla yapılan devirlere ait hükümleri saklı tutar. Hukuk Genel Kurulunun onama gerekçesi bu fıkraya değil, birinci fıkradaki istisnanın incelenen şirket yönünden uygulanamamasına dayanır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 687. maddesinin birinci fıkrası da poliçe için aynı sınırı koyar. Poliçeden kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan def'ileri başvuran hamile karşı ileri süremez; ancak hamil poliçeyi edinirken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse istisna uygulanır. İkinci fıkra, alacağın temliki yoluyla yapılan devirlere ilişkin hükümleri saklı tutar. Hüküm metni poliçe için yazılmıştır. Hukuk Genel Kurulu, 1 Temmuz 2012'de yürürlüğe giren bu maddede aynı hükmün sadeleştirildiğini belirtmiş, uyuşmazlıkta ise mülga 599. maddenin birinci fıkrasını uygulamıştır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 687Kaynağı aç
Kötü niyetin ispatı
Hukuk Genel Kuruluna göre borçlunun zararına bile bile hareket ve kötü niyet yazılı bir ispat şekline bağlanmamıştır. Bu nedenle tanık dâhil her türlü delille ispat edilebilir.
Direnmenin onandığı somut sonuç
İncelenen uyuşmazlıkta Hukuk Genel Kurulu, teminat kaydı içeren bonoları ciroyla devralan takip alacaklısı şirket yönünden direnme kararını uygun bulmuştur. Gerekçe, kaydın ciroya engel olmaması, bu hamilin kötü niyetinin kanıtlanamaması ve mülga 6762 sayılı Kanun'un 599. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesindeki istisnanın bu şirket hakkında uygulanamamasıdır. Davacı vekilinin temyiz itirazları reddedilerek direnme kararı oy birliğiyle onanmıştır. Sonuç, o bonolar ve o hamil hakkındadır; bütün teminat senetleri için genel bir kabul veya ret hükmü değildir.
Bozma gerekçesinde, bonoların bedel kısmındaki teminat kaydı nedeniyle yetkili hamilin bunu bildiği veya bilmesi gerektiği ve mülga 599. maddenin birinci fıkrasının son cümlesindeki istisna uyarınca şirket hakkındaki davanın da kısmen kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Hukuk Genel Kurulu bu değerlendirmeyi benimsememiş ve direnme kararını onamıştır.
Sık sorulan sorular
Yalnızca teminat kaydı senedin soyutluğunu kaldırır mı?
Kaldırmaz. Neyin teminatı olduğu belirtilmeden konulan teminat kaydı, kambiyo senedinin mücerretlik niteliğini ortadan kaldırmaz. İncelenen bonolarda bu kayıt ciroya da engel sayılmamıştır; kayıt başka içerik taşıyorsa aynı sonuç uygulanmaz.
Ödeme şarta bağlanmışsa kambiyo takibi yapılabilir mi?
Yapılamaz. Asıl borç ilişkisine atıf yapan veya ödemeyi şarta bağlayan kayıt mücerretliği ortadan kaldırır ve bu senede dayanılarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapılamaz.
Teminat olarak vermek senedi hemen bedelsiz yapar mı?
Hayır. Kural olarak kambiyo senedinin teminat olarak verilmesi senedin doğrudan bedelsizliğine yol açmaz. Senet, teminat altına alınan borç yerine getirilip teminat ihtiyacı ortadan kalkınca bedelsiz hâle gelir.
Senet ciro edilmeden hangi savunma ileri sürülebilir?
Senet lehtarın elindeyse borçlu, teminatı isteme şartlarının oluşmadığını veya talebin senedin teminatını oluşturduğu borç miktarını aştığını kişisel def'i olarak ileri sürebilir.
Cirodan sonra teminat def'i hamile karşı kullanılabilir mi?
Hamil senedin teminat senedi olduğunu biliyor ve borçlunun zararına hareket ediyorsa kullanılabilir. Mülga kanundaki istisna, hamilin senedi edinirken bile bile borçlunun zararına hareket etmesine bağlıdır ve bu olgu her türlü delille ispatlanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

