Borçlunun Kripto Varlıklarının Haczi ve Tespiti

by Avukat Erdal Ersoy
Borçlunun Kripto Varlıklarının Haczi ve Tespiti

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca kripto varlık; dağıtık defter veya benzer bir teknolojik altyapıyla elektronik ortamda meydana getirilip saklanan, dijital ağlar vasıtasıyla aktarılan, hak ya da değer barındırabilen gayrimaddi malvarlığı değerlerini ifade etmektedir.

Aynı kanun uyarınca cüzdan; kripto varlıkların transfer edilmesine ve bu varlıklara ilişkin özel veya açık anahtarların çevrim içi ya da çevrim dışı olarak saklanmasına imkân tanıyan yazılım, donanım, sistem veya uygulama şeklinde tarif edilmektedir.

İcra Takibinde Haciz Talebi ve Yasal Süreler

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 78. maddesi uyarınca alacaklı, ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin haciz konulmasını isteyebilir. Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama neticesinde borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı belirlenirse sistem üzerinden haciz talep edilebilir ve icra dairesi tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 78Kaynağı aç
Madde 78 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.) (Değişik birinci fıkra:22/7/2020-7251/49 md.) Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir. Ancak, alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonunda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi, varsa borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir ve bu durumda sistem üzerinden de haciz talep edilebilir. Bu takdirde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder. Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz. Sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlar. Sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. (Değişik:6/6/1985-3222/9 md.) Haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava halinde bunların vukuundan hükmün katileşmesine kadar veya alacaklıyla borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmeleri yapmaları halinde taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman hesaba katılmaz. Alacaklı isterse, haciz talebinin vukuuna dair bir vesika verilir. Bu vesika hiç bir harç ve resme tabi değildir. Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Yeniden haciz istemek, alacaklı tarafından vukubulan yenileme talebinin borçluya tebliğine mütevakkıftır. İlama müstenit olmayan takiplerde yenileme talebi üzerine yeniden harc alınır. Yenileme masraf ve harcları borçluya tahmil edilmez. 2 – Hacze başlama müddeti:

Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ya da alacaklı ile borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmaları durumunda taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman bu bir yıllık sürenin hesabında dikkate alınmaz.

Haczin Kapsamı ve Menfaatlerin Dengelenmesi

İcra ve İflas Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta bulunan taşınır malları ile taşınmazlarından, alacak ve haklarından alacaklının ana para, faiz ve masraflar dâhil tüm alacaklarına yetecek miktarı haczedilir; bu miktarı aşacak şekilde taşkın haciz yapılamaz. Hasılatı paraya çevirme masraflarını ve icabında muhafaza ile idare masraflarını aşmayacağı kesin olan şeyler haczedilemez. Haczi koyan icra memuru, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir.

2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 85Kaynağı aç
Madde 85 – (Değişik: 3/7/1940-3890/1 md.) Borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır mallariyle taşınmazlarından ve alacak ve haklarından alacaklının ana, faiz ve masraflar da dahil olmak üzere bütün alacaklarına yetecek miktarı haczolunur; ancak bu miktarı aşacak şekilde haciz yapılamaz.[38] (Değişik fıkra: 9/11/1988-3494/8 md.) Borçlu yahut borçlu ile birlikte malı elinde bulunduran şahıslar, taşınır mal üzerinde üçüncü bir şahsın mülkiyet veya rehin hakkı gibi sınırlı bir ayni hakkının bulunması veya taşınır malın üçüncü şahıs tarafından haczedilmiş olması halinde bu hususu haciz yapan memura beyan etmek ve beyanının haciz tutanağına geçerilmesini talep etmek, haczi yapan memur da borçluyu yahut borçlu ile birlikte malı elinde bulunduran şahısları bu beyana davet etmek zorundadır. Bu tür mallar ile üçüncü şahıs tarafından ihtiyaten haciz veya istihkak iddia edilmiş bulunan malların haczi en sonraya bırakılır.[39] Ancak haczolunan taşınmaz artırmaya çıkarılmadan borçlu borcun itfasına yetecek taşınır mal veya vadesi gelmiş sağlam alacak gösterirse taşınmaz üzerinde haciz baki kalmak üzere önce gösterilen taşınır veya alacak da haczolunur. Şu kadar ki, bu suretle mahcuz kalan taşınmazın idare ve işletmesine ve hasılat ve menfaatlerine icra dairesi müdahale etmez. Hasılatı paraya çevirme masraflarını ve icabında muhafaza ve idare masraflarını tecavüz etmeyeceği muhakkak olan şeyler haczolunmaz. Haczi koyan memur borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir. Taşınır mallarda haczin neticeleri:

Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarındaki Varlıkların Korunması

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesi gereğince müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının malvarlığından ayrı olup kayıtlar da bu kurala uygun şekilde tutulur. Müşterilerin hizmet sağlayıcılar nezdinde bulunan nakit ve kripto varlıkları hizmet sağlayıcılarının borçları sebebiyle; hizmet sağlayıcılarının malvarlığı ise müşterilerin borçları sebebiyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.

6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 35/CKaynağı aç
MADDE 35/C- (Ek:26/6/2024-7518/4 md.) (1) Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ile bunlarda işlem yapmak isteyen müşteriler arasında imzalanan sözleşmeler, yazılı şekilde veya uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle mesafeli olarak ya da mesafeli olsun olmasın Kurulun yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği ve bir bilişim veya elektronik haberleşme cihazı üzerinden gerçekleştirilecek ve müşteri kimliğinin doğrulanmasına imkân verecek yöntemler yoluyla kurulabilir ve buna ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından belirlenir. Kurul, kripto varlık hizmet sağlayıcılarla müşterileri arasında sözleşmelerin düzenlenmesine, kapsamına, değiştirilmesine, ücret ve masraflara, sözleşmenin sona ermesine ve feshine ve bu sözleşmelerin içeriğinde yer alması gereken asgari hususlara ilişkin belirlemeler yapabilir. Kripto varlık hizmet sağlayıcıların müşterilerine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü sözleşme şartı geçersizdir. Platformlar müşterilerinin işlemlerine ilişkin itirazlarını ve şikayetlerini etkin şekilde çözecek dâhili mekanizmalar kurmakla yükümlüdür. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları müşterilerin kimliklerini, 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri kapsamında tespit etmekle yükümlüdür. (2) Platformlarca kendi nezdlerinde işlem görecek veya ilk satış ya da dağıtımı yapılacak kripto varlıkların belirlenmesine ve bunların işlem görmesinin sonlandırılmasına ilişkin yazılı listeleme prosedürü oluşturulması zorunlu olup, bu konuda Kurul tarafından ilke ve esaslar düzenlenebilir. Belirlenecek ilke ve esaslarda, TÜBİTAK’ın ya da gerekli görülen diğer kurum ve kuruluşların görüşü alınarak kripto varlıkların teknolojik özelliklerine ilişkin teknik kriterlere yer verilebilir. Bir kripto varlığın platformlarca listelenmiş olması bunların kamuca tekeffülü anlamına gelmez. (3) Platformlarda fiyatlar serbestçe oluşur. Kurulca yurt dışı piyasalarda yaygın olarak işlem gördüğü değerlendirilen ve fiyatı yurt dışı piyasalarda da oluşan kripto varlıklara ilişkin işlemler hariç olmak üzere, platformlarda gerçekleştirilen makul ve ekonomik bir gerekçeyle açıklanamayan ve platform nezdindeki işlemlerin güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki eylem ve işlemlere ilişkin bu Kanunun 104 üncü maddesi hükümleri uygulanır. Platformlar işlemlerin güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil, dürüst ve rekabetçi bir şekilde gerçekleşmesinin sağlanması ve piyasa bozucu nitelikte eylem ve işlemlerin tespit edilmesi, önlenmesi ve tekrarlanmaması amacıyla emir ve işlem esaslarını belirler, bünyelerinde gerekli gözetim sistemini kurar ve her türlü önleyici tedbirleri alır. Platformlar nezdlerinde gerçekleştirilen piyasa bozucu nitelikte eylem ve işlemlere ilişkin olarak tespitleri yapmak, bu nitelikteki eylem ve işlemleri gerçekleştiren hesapların kısıtlanması, durdurulması ve kapatılması dâhil olmak üzere gerekli tedbirleri almak ve ulaşılan tespitleri rapora bağlayarak Kurula bildirmekle yükümlüdür. (4) Platformlar ile bunların müşterileri arasındaki ilişkiler ve platformlarda gerçekleştirilen işlemler nedeniyle taraflar arasında oluşan uyuşmazlıklar genel hükümlere tabidir. Platformlara Kurul tarafından faaliyet izni verilmiş olması, işlemlerin kamunun güvencesi altında olduğu anlamına gelmez. Kripto varlıklar bu Kanunun 82 nci maddesinde düzenlenen yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir. (5) Müşterilerin kripto varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlara ve fon transferlerinin gerçekleştirildiği hesaplara ilişkin kayıtlar kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir şekilde tutulur. Tüm işlem kayıtlarının bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliği sağlanır. Müşterilerin kripto varlık transfer işlemlerinde Kurul ve Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından yapılan düzenlemelere uyulur. Bu düzenlemelerde transfer mesajlarında gönderici ve alıcıya ilişkin olarak yer alması öngörülen bilgi ve veriler kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yine düzenlemelerde belirlenen sürelerde güvenli bir şekilde gönderilir. Bu amaçla dağıtık defter teknolojisi, başkaca bağımsız bir mesajlaşma platformu veya uygulama ara yüzü gibi mesajlaşmaya imkân veren yazılım uygulamaları ve teknolojik araçlar kullanılabilir. (6) Platformların müşterilerine ait kripto varlıkların müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurulması esastır. Müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri kripto varlıklara ilişkin saklama hizmetinin, Kurul tarafından yapılacak düzenleme uyarınca yetkilendirilmiş ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından uygun görülen bankalarca veya Kurulca kripto varlık saklama hizmeti sunma konusunda yetkilendirilmiş diğer kuruluşlarca sunulması ve müşterilere ait nakitlerin bankalarda tutulması zorunludur. Bankalar nezdinde saklanan kripto varlıklar ile müşterilere ait bu kapsamdaki nakitler 5411 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde düzenlenen mevduat ve katılım fonunun sigortalanması hükümlerine tabi değildir. Kurul, her bir kripto varlık için veya bunların dayandığı teknolojik özellikler ya da kripto varlıkların nitelik ve nicelikleri kapsamında saklama konusunda ayrı esaslar belirlemeye yetkilidir. (7) Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcıların mal varlığından ayrı olup, kayıtlar da bu hükme uygun olarak tutulur. Müşterilerin her ne suretle olursa olsun kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdinde bulunan nakit ve kripto varlıkları, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının borçları nedeniyle, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının mal varlığı ise müşterilerin borçları nedeniyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından müşteri nakitlerinin bankalarda tutulmasına ilişkin olarak bu Kanunun 46 ncı maddesinin yedinci ve sekizinci fıkraları kripto varlık hizmet sağlayıcıları bakımından da uygulanır. (8) Kripto varlıklara yönelik yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği yapılmasına ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir. (9) Kripto varlık hizmet sağlayıcıları yayın, ilan, reklam ve duyurular ile her türlü ticari iletişimle ilgili olarak Kurulca belirlenen esaslara uyar. (10) Kripto varlık hizmet sağlayıcılara icra edecekleri faaliyetleri gösteren yetki belgesi verilir. Bankalar için Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun uygun görüşü aranır. Ortak hükümler

Platformların müşterilerine ait kripto varlıkların kural olarak ilgililerin kendi cüzdanlarında tutulması esastır. Müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri varlıklara dair saklama hizmetinin, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri uyarınca yetkilendirilen ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından uygun görülen bankalarca yahut Kurulca saklama hizmeti sunma konusunda yetkilendirilen diğer kuruluşlarca verilmesi, nakitlerin ise bankalarda tutulması zorunludur. Platformlar ile müşterileri arasındaki uyuşmazlıklar genel hükümlere tabi olup platformlara faaliyet izni tanınması kamusal bir güvence teşkil etmez; kripto varlıklar mezkûr Kanun'un 82. maddesindeki yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.

Kripto Varlıkların Tespiti ve Delil Toplama Usulü

Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları arasında teknik entegrasyonun bulunmadığı hâllerde icra müdürlüğünden belirlenen veya muhtemel platformlara ayrı ayrı haciz müzekkeresi gönderilmesi istenebilir. Ayrıca kripto varlık hizmet sağlayıcıları, müşterilerinin kimliklerini 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri kapsamında tespit etmekle yükümlüdür.

Müşterilere ait varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlar ile fon hareketlerine ilişkin hesap kayıtlarının hizmet sağlayıcılar tarafından güvenli, erişilebilir ve izlenebilir biçimde saklanması; işlem kayıtlarının bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliğinin temin edilmesi zorunludur. Mali Suçları Araştırma Kurulu düzenlemeleri çerçevesinde kripto varlık transfer mesajlarında gönderen ve alıcı verilerine yer verilmesi mecburidir. Bu kapsamda on beş bin Türk lirası veya üzerindeki transferlerde; gönderici konumundaki kişinin adı veya unvanı, cüzdan adresi ile kimliğin tespitini sağlayan ek bilgilerin sisteme kaydedilmesi ve belirli bilgilerin teyit edilmesi öngörülmektedir.

Mali Suçları Araştırma Kurulu ve platform kayıtları, kişisel verilerin korunması ve finansal gizlilik ilkeleri nedeniyle doğrudan alacaklının incelemesine açık değildir; borçlunun hesap dökümleri ve işlem kayıtlarının icra müdürlüğü, mahkeme veya yetkili makamlar vasıtasıyla talep edilmesi gerekir. Alacaklının borçluya ait telefona, bilgisayara, e-posta veya bulut hesaplarına izinsiz erişmesi hukuka aykırıdır. Dijital verilerin mahkeme kararı, bilirkişi incelemesi, delil tespiti ya da usulüne uygun şekilde sunulan belgeler aracılığıyla elde edilmesi esastır.

Blokzincir kayıtları varlığın transfer hareketlerini gösterse de cüzdan adresinin yanında kişi adı yer almadığından cüzdanın borçluya aidiyetini tek başına ispatlamaz. Cüzdanın borçlu ile ilişkilendirilebilmesi için banka transferleri, platform kayıtları, sözleşmeler, yazışmalar veya cihaz incelemeleri gibi ek deliller aranır.

Donanım Cüzdanlar ve Yurt Dışı Platformlar

Soğuk cüzdan cihazı kripto varlığın kendisini fiziksel olarak barındırmamakta, blokzincir üzerindeki varlığın transferine yarayan özel anahtarı korumaktadır. Bu sebeple yalnızca donanım cüzdan cihazına el konulması içindeki kripto varlığın icra dairesine aktarılmasını otomatik olarak sağlamaz; transfer işleminin tamamlanabilmesi için cihazın özel anahtarına veya kurtarma kelimelerine erişim sağlanması zorunludur.

Borçlunun kripto varlığının yurt dışında yerleşik bir platformda bulunması durumunda ise Türk icra müdürlüğünün düzenlediği haciz yazısı ilgili yabancı ülkede doğrudan cebri sonuç doğurmayabilir.

Platform borçları sebebiyle müşterilerin kripto varlıkları haczedilebilir mi?

Hayır; Sermaye Piyasası Kanunu m. 35/C uyarınca müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar platformun malvarlığından ayrıdır ve platform borçları için kamu alacakları dâhil haczedilemez.

Blokzincir kayıtları cüzdanın borçluya aidiyetini tek başına ispatlar mı?

Hayır; blokzincir kayıtları transfer hareketini gösterse de adres yanında kişi adı yer almadığından borçluya aidiyeti tek başına kanıtlamaz ve banka ile platform kayıtları gibi ek deliller gerektirir.

Alacaklı MASAK veya borsa kayıtlarını doğrudan inceleyebilir mi?

Hayır; finansal gizlilik ve kişisel verilerin korunması nedeniyle bu kayıtlar alacaklının doğrudan incelemesine kapalıdır ve icra dairesi veya mahkeme aracılığıyla talep edilmelidir.

Soğuk cüzdan cihazına el konulması haciz için yeterli midir?

Hayır; donanım cüzdan varlığın kendisini değil özel anahtarı koruduğundan yalnızca cihaza el konulması aktarımı sağlamaz; transfer için özel anahtar veya kurtarma kelimelerine erişim gerekir.

Yurt dışı borsalardaki varlıklar Türk icra müdürlüğü müzekkeresiyle doğrudan haczedilebilir mi?

Yurt dışında yerleşik platformlarda bulunan kripto varlıklar bakımından Türk icra müdürlüğünün haciz yazısı ilgili yabancı ülkede doğrudan cebri sonuç doğurmayabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoyİletişim ve randevu