6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca kripto varlık; dağıtık defter veya benzer bir teknolojik altyapıyla elektronik ortamda meydana getirilip saklanan, dijital ağlar vasıtasıyla aktarılan, hak ya da değer barındırabilen gayrimaddi malvarlığı değerlerini ifade etmektedir.
Aynı kanun uyarınca cüzdan; kripto varlıkların transfer edilmesine ve bu varlıklara ilişkin özel veya açık anahtarların çevrim içi ya da çevrim dışı olarak saklanmasına imkân tanıyan yazılım, donanım, sistem veya uygulama şeklinde tarif edilmektedir.
İcra Takibinde Haciz Talebi ve Yasal Süreler
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 78. maddesi uyarınca alacaklı, ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin haciz konulmasını isteyebilir. Alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama neticesinde borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı belirlenirse sistem üzerinden haciz talep edilebilir ve icra dairesi tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 78Kaynağı aç
Haciz isteme hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava hâlinde bunların vukuundan hükmün kesinleşmesine kadar geçen süre ya da alacaklı ile borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmesi yapmaları durumunda taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman bu bir yıllık sürenin hesabında dikkate alınmaz.
Haczin Kapsamı ve Menfaatlerin Dengelenmesi
İcra ve İflas Kanunu'nun 85. maddesi uyarınca borçlunun kendi yedinde veya üçüncü şahısta bulunan taşınır malları ile taşınmazlarından, alacak ve haklarından alacaklının ana para, faiz ve masraflar dâhil tüm alacaklarına yetecek miktarı haczedilir; bu miktarı aşacak şekilde taşkın haciz yapılamaz. Hasılatı paraya çevirme masraflarını ve icabında muhafaza ile idare masraflarını aşmayacağı kesin olan şeyler haczedilemez. Haczi koyan icra memuru, borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğu kadar telif etmekle mükelleftir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 85Kaynağı aç
Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılarındaki Varlıkların Korunması
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun 35/C maddesi gereğince müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının malvarlığından ayrı olup kayıtlar da bu kurala uygun şekilde tutulur. Müşterilerin hizmet sağlayıcılar nezdinde bulunan nakit ve kripto varlıkları hizmet sağlayıcılarının borçları sebebiyle; hizmet sağlayıcılarının malvarlığı ise müşterilerin borçları sebebiyle kamu alacakları için olsa dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ve üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaz.
6362 sayılı SERMAYE PİYASASI KANUNU m. 35/CKaynağı aç
Platformların müşterilerine ait kripto varlıkların kural olarak ilgililerin kendi cüzdanlarında tutulması esastır. Müşterilerin kendi cüzdanlarında bulundurmayı tercih etmedikleri varlıklara dair saklama hizmetinin, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemeleri uyarınca yetkilendirilen ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından uygun görülen bankalarca yahut Kurulca saklama hizmeti sunma konusunda yetkilendirilen diğer kuruluşlarca verilmesi, nakitlerin ise bankalarda tutulması zorunludur. Platformlar ile müşterileri arasındaki uyuşmazlıklar genel hükümlere tabi olup platformlara faaliyet izni tanınması kamusal bir güvence teşkil etmez; kripto varlıklar mezkûr Kanun'un 82. maddesindeki yatırımcı tazmin hükümlerine tabi değildir.
Kripto Varlıkların Tespiti ve Delil Toplama Usulü
Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları arasında teknik entegrasyonun bulunmadığı hâllerde icra müdürlüğünden belirlenen veya muhtemel platformlara ayrı ayrı haciz müzekkeresi gönderilmesi istenebilir. Ayrıca kripto varlık hizmet sağlayıcıları, müşterilerinin kimliklerini 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili diğer mevzuat hükümleri kapsamında tespit etmekle yükümlüdür.
Müşterilere ait varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlar ile fon hareketlerine ilişkin hesap kayıtlarının hizmet sağlayıcılar tarafından güvenli, erişilebilir ve izlenebilir biçimde saklanması; işlem kayıtlarının bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliğinin temin edilmesi zorunludur. Mali Suçları Araştırma Kurulu düzenlemeleri çerçevesinde kripto varlık transfer mesajlarında gönderen ve alıcı verilerine yer verilmesi mecburidir. Bu kapsamda on beş bin Türk lirası veya üzerindeki transferlerde; gönderici konumundaki kişinin adı veya unvanı, cüzdan adresi ile kimliğin tespitini sağlayan ek bilgilerin sisteme kaydedilmesi ve belirli bilgilerin teyit edilmesi öngörülmektedir.
Mali Suçları Araştırma Kurulu ve platform kayıtları, kişisel verilerin korunması ve finansal gizlilik ilkeleri nedeniyle doğrudan alacaklının incelemesine açık değildir; borçlunun hesap dökümleri ve işlem kayıtlarının icra müdürlüğü, mahkeme veya yetkili makamlar vasıtasıyla talep edilmesi gerekir. Alacaklının borçluya ait telefona, bilgisayara, e-posta veya bulut hesaplarına izinsiz erişmesi hukuka aykırıdır. Dijital verilerin mahkeme kararı, bilirkişi incelemesi, delil tespiti ya da usulüne uygun şekilde sunulan belgeler aracılığıyla elde edilmesi esastır.
Blokzincir kayıtları varlığın transfer hareketlerini gösterse de cüzdan adresinin yanında kişi adı yer almadığından cüzdanın borçluya aidiyetini tek başına ispatlamaz. Cüzdanın borçlu ile ilişkilendirilebilmesi için banka transferleri, platform kayıtları, sözleşmeler, yazışmalar veya cihaz incelemeleri gibi ek deliller aranır.
Donanım Cüzdanlar ve Yurt Dışı Platformlar
Soğuk cüzdan cihazı kripto varlığın kendisini fiziksel olarak barındırmamakta, blokzincir üzerindeki varlığın transferine yarayan özel anahtarı korumaktadır. Bu sebeple yalnızca donanım cüzdan cihazına el konulması içindeki kripto varlığın icra dairesine aktarılmasını otomatik olarak sağlamaz; transfer işleminin tamamlanabilmesi için cihazın özel anahtarına veya kurtarma kelimelerine erişim sağlanması zorunludur.
Borçlunun kripto varlığının yurt dışında yerleşik bir platformda bulunması durumunda ise Türk icra müdürlüğünün düzenlediği haciz yazısı ilgili yabancı ülkede doğrudan cebri sonuç doğurmayabilir.
Platform borçları sebebiyle müşterilerin kripto varlıkları haczedilebilir mi?
Hayır; Sermaye Piyasası Kanunu m. 35/C uyarınca müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar platformun malvarlığından ayrıdır ve platform borçları için kamu alacakları dâhil haczedilemez.
Blokzincir kayıtları cüzdanın borçluya aidiyetini tek başına ispatlar mı?
Hayır; blokzincir kayıtları transfer hareketini gösterse de adres yanında kişi adı yer almadığından borçluya aidiyeti tek başına kanıtlamaz ve banka ile platform kayıtları gibi ek deliller gerektirir.
Alacaklı MASAK veya borsa kayıtlarını doğrudan inceleyebilir mi?
Hayır; finansal gizlilik ve kişisel verilerin korunması nedeniyle bu kayıtlar alacaklının doğrudan incelemesine kapalıdır ve icra dairesi veya mahkeme aracılığıyla talep edilmelidir.
Soğuk cüzdan cihazına el konulması haciz için yeterli midir?
Hayır; donanım cüzdan varlığın kendisini değil özel anahtarı koruduğundan yalnızca cihaza el konulması aktarımı sağlamaz; transfer için özel anahtar veya kurtarma kelimelerine erişim gerekir.
Yurt dışı borsalardaki varlıklar Türk icra müdürlüğü müzekkeresiyle doğrudan haczedilebilir mi?
Yurt dışında yerleşik platformlarda bulunan kripto varlıklar bakımından Türk icra müdürlüğünün haciz yazısı ilgili yabancı ülkede doğrudan cebri sonuç doğurmayabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

