Telafi Çalışması Kavramı ve Uygulama Halleri
Telafi çalışması; zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi, benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya işyerinin tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde çalışılmayan sürelerin sonradan tamamlanmasını sağlayan bir çalışma modelidir. 4857 sayılı İş Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca işveren, bu hallerde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Telafi çalışması uygulamasında işçinin çalışmadığı sürelere ilişkin ücretinde herhangi bir kesinti yapılamaz; işçinin ücreti ödenmeye devam eder.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 64Kaynağı aç
İşçinin talebi üzerine telafi çalışması yaptırılabilmesi, 4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile öngörülen yasal izinlerin haricinde bir izin verilmiş olmasına bağlıdır. Bu çerçevede, işçinin kanunen hak kazandığı yasal yıllık ücretli iznini kullanması halinde telafi çalışması yaptırılamaz.
5447 sayılı İŞ KANUNUNA İLİŞKİN ÇALIŞMA SÜRELERİ YÖNETMELİĞİ m. 7Kaynağı aç
Telafi Çalışmasının Hukuki Niteliği ve Haklara Etkisi
4857 sayılı İş Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca telafi çalışmaları, fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.
Telafi çalışması yapılması işçinin yıllık ücretli izin hakkını ve kıdem süresini etkilemez. Telafi çalışması kapsamında yerine getirilen süreler, hukuken normal çalışma süresinin bir parçası olarak değerlendirilir.
Karar Alma, Bildirim Usulü ve İşçinin Konumu
İş Kanununda telafi çalışması yaptırma yetkisi işverene tanındığından, telafi çalışmasının uygulanmasına karar verilirken ve başlanırken işçinin onayının alınması zorunlu değildir. Ancak İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 7 nci maddesi uyarınca işveren, bu çalışmanın İş Kanununun 64 üncü maddesinde sayılan nedenlerden hangisine dayandığını açıkça belirtmek ve hangi tarihte çalışmaya başlanacağını ilgili işçilere bildirmekle yükümlüdür.
Yasal şartlara uygun olarak belirlenen telafi çalışmasını işçinin reddetme hakkı bulunmamaktadır; çünkü bu uygulama işçiye daha önce tanınmış olan boş sürenin karşılığıdır. Buna karşılık, telafi çalışmasının yasal kurallara aykırı şekilde talep edilmesi durumunda işçinin itiraz etme hakkı mevcuttur.
Çalışma Süreleri ve Yasal Sınırlar
Telafi çalışmalarının ifasında kanun koyucu kesin günlük süre sınırları öngörmüştür. Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresi olan 11 saati aşmamak koşulu ile günde 3 saatten fazla olamaz. Ayrıca tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılması yasaktır. Telafi çalışması yaptırılan sürelerde işçilere mevzuatta öngörülen yasal ara dinlenme sürelerinin aynen kullandırılması zorunludur.
4857 sayılı İş Kanununun 64 üncü maddesi uyarınca telafi çalışması dört ay içinde yaptırılabilir ve Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğinin 7 nci maddesinde ise telafi çalışmasının, zorunlu nedenin ortadan kalkması ve işyerinin normal çalışma dönemine başlamasını takip eden iki ay içerisinde yaptırılacağı düzenlenmiştir. Telafi gerektiren durumun sona ermesinden sonra sürenin aşılması halinde telafi çalışması yaptırılamaz.
Denkleştirme ve Kısa Çalışma ile Farkları
Telafi çalışması benzer çalışma düzenlerinden farklı hukuki kurallara bağlıdır. Denkleştirme, haftalık çalışma süresinin haftalar arasında farklı biçimde dağıtılması olup toplam sürenin normal çalışma süresini aşmaması esasına dayanır; telafi çalışması ise kanuni bir nedenle geçmişte hiç çalışılmamış bir sürenin sonradan tamamlanmasıdır.
Kısa çalışma; genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki çalışma sürelerinin Bakanlık kararıyla azaltılması ve işçilere İşsizlik Sigortası Fonundan ödeme yapılması halidir. Telafi çalışmasında ise işyerinin kendi inisiyatifiyle çalışılmayan sürelerin sonradan tamamlanması söz konusudur.
Kurallara Aykırılığın Hukuki Sonuçları
İşverenin telafi çalışması adı altında yasayı suistimal etmesi, örneğin telafi koşulları bulunmadığı halde fazla çalışma yaptırıp ücret ödememesi hukuka aykırılık teşkil eder. Bu tür durumlarda işçinin iş müfettişliğine şikâyette bulunma ve gerekli görüldüğünde iş sözleşmesini feshetme hakkı doğabilir.
Telafi çalışması için işçinin onayı gerekir mi?
Telafi çalışması yaptırma yetkisi kanunen işverene tanınmış bir hak olduğundan işçinin ayrıca onayının alınması zorunlu değildir; ancak yasal kurallara aykırı telafi taleplerine işçinin itiraz hakkı bulunur.
Yıllık izin kullanan işçiye telafi çalışması yaptırılabilir mi?
Hayır, işçinin talebine bağlı izinler bakımından telafi çalışması kanun, iş sözleşmesi ve toplu iş sözleşmesi ile tanınan yasal izinlerin dışındaki izin halleri için öngörülmüş olup yasal yıllık ücretli iznini kullanan işçiye bu süre için telafi çalışması yaptırılamaz.
Telafi çalışması günde en fazla kaç saat yapılabilir ve tatil gününde istenebilir mi?
Telafi çalışması günlük azami 11 saatlik çalışma süresini aşmamak şartıyla günde en fazla 3 saat yaptırılabilir ve tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılması yasaktır.
Telafi çalışması yapılan süreler için fazla mesai ücreti ödenir mi?
Telafi çalışmaları mevzuat uyarınca fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmadığı için zamlı fazla mesai ücretine hak kazandırmaz ve yıllık fazla mesai sınırına dahil edilmez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy