Evden veya uzaktan çalışırken meydana gelen kazalar kendiliğinden iş kazası vasfı kazanmaz; olayın iş kazası sayılabilmesi için yürütülen işle fiili bir irtibatın bulunması, olayın iş görme ediminin ifası sırasında yaşanması ve ortaya çıkan bedensel veya ruhsal zarar ile ifa edilen görev arasında uygun nedensellik bağının kurulması gerekir.
Uzaktan Çalışmanın Yasal Çerçevesi ve Sözleşme Koşulları
4857 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesi kapsamında uzaktan çalışma; çalışanın, işverence oluşturulan iş organizasyonu dahilinde edimini konutunda ya da dijital iletişim vasıtalarıyla işyeri haricinde sunması temeline dayanan ve yazılı sözleşmeyle tesis edilen bir iş ilişkisi biçimidir.
4857 sayılı İŞ KANUNU m. 14Kaynağı aç
4857 sayılı Kanun'un 14. maddesi gereğince tanzim edilecek sözleşmede işin kapsamı, icra ediliş tarzı, ifa yeri ve zamanı, ücret ödeme şartları, temin edilen araç ve gereçlerin korunması, işverenle irtibat usulü ile genel ve özel çalışma kuralları gösterilmelidir. Uzaktan yürütülmeyecek iş kolları, veri güvenliği ile işletme kurallarına ilişkin diğer detaylar ise ilgili yönetmelikle tayin edilir.
4857 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca işveren, haklı ve esaslı bir gerekçe bulunmadıkça salt çalışma modelinin niteliğine dayanarak uzaktan çalışan personeli emsal çalışanlardan farklı bir uygulamaya tabi tutamaz.
Evde Geçirilen Kazanın İş Kazası Sayılma Koşulları
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle ya da bağımsız çalışan bakımından yürütmekte olduğu iş dolayısıyla, bir işverene bağlı çalışanın görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi sebebiyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının iş mevzuatı uyarınca çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarında veya işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi esnasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olay olarak düzenlenmiştir.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 13Kaynağı aç
Ev ortamında gerçekleşen bir hadisenin iş kazası niteliğinde kabul edilmesi için kazazedenin sigortalı olması, bedensel veya ruhsal kayba uğraması, kazanın işin ifası veya yürütümüyle bağlantılı olması ve bu zararla olay arasında illiyet bağının bulunması şarttır. Kazanın mesken sınırları içinde yaşanması tek başına iş kazası sıfatını engellemez; belirleyici kıstas, hadisenin mesai dahilinde ve işverenin faaliyet alanı kapsamındaki iş dolayısıyla vuku bulmasıdır.
Yürütülen işle illiyeti bulunmayan gündelik ev işlerinin yapıldığı esnada meydana gelen olaylar ise kural olarak iş kazası kapsamında kabul edilmemektedir.
İşverenin Güvenlik Yükümlülükleri ve İlliyet Bağının Kesilmesi
4857 sayılı Kanun'un 14. maddesi çerçevesinde işveren; uzaktan çalışanın ifa ettiği vazifenin niteliğini gözeterek iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgilendirmede bulunmak, gerekli eğitimleri sağlamak, personelin sağlık takibini gözetmek ve sağladığı ekipmanlara ilişkin gereken teknik tedbirleri almak mecburiyetindedir.
İşverenin sorumluluğunun sınırları çizilirken nedensellik bağı incelenir. Mücbir sebep durumları, kazazedenin ağır kusuru yahut üçüncü kişilerin ağır kusuru söz konusu olduğunda illiyet bağı kesilebilir. İşveren mevzuat uyarınca öngörülen bütün tedbirleri aldığını, zararın kendi denetim alanı haricinde ve önlenemez bir nedenden doğduğunu kanıtladığı takdirde sorumluluğunun kapsamı daralabilir.
Bildirim Süreleri ve Kurum İncelemesi
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi gereğince, hizmet akdine tabi çalışanlar yönünden iş kazası işveren tarafından ilgili kolluk kuvvetine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç olay tarihini takip eden üç işgünü zarfında iletilmelidir. Kazanın işverenin hakimiyet alanı dışındaki mahallerde vuku bulması halinde bu üç işgünlük süre durumun işverence öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar.
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi uyarınca 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki bağımsız çalışan sigortalılar bakımından bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığın bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonraki üç işgünü içinde kendileri tarafından yapılır.
Sosyal Güvenlik Kurumuna intikal eden olayın mahiyetine ilişkin Kurum memurları veya Bakanlık iş müfettişleri nezdinde tahkikat icra edilebilir. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi hükmü uyarınca tahkikat sonucunda yapılan beyanların gerçeğe uymadığı ve olayın iş kazası sayılmayacağı tespit edilirse, yersiz ödenen tutarlar ilgililerden ilgili kanun maddesi çerçevesinde geri alınır.
Deliller ve Hukuki Hak Talepleri
Evden çalışma esnasında doğan kazaların işin ifası esnasında cereyan ettiğini kanıtlamak bakımından e-posta trafiği, elektronik yazışma dökümleri, toplantı ve çevrim içi platform kayıtları, ağ erişim ve log bilgileri, görev tamamlama verileri, tanık anlatımları ile fotoğraflar ve teknik tutanaklar delil niteliği taşıyabilir.
Hadisenin iş kazası olarak nitelendirilmesi durumunda ilgililer bakımından geçici iş göremezlik ödeneği, sağlık yardımları ile şartları bulunuyorsa tazminat talepleri gündeme gelebilir. Bu kapsamda işçi maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabileceği gibi vefat halinde destekten yoksun kalma tazminatı talep edilebilir; söz konusu istemler zararın niteliği ve işverenin sorumluluğu çerçevesinde ele alınır.
Ev ortamında gerçekleşen her türlü kaza iş kazası mıdır?
Hayır, evdeki her kaza iş kazası sayılmaz; kazanın işveren tarafından yürütülen işle doğrudan irtibatlı olması, çalışma saatleri içinde ve işin bizzat ifası esnasında yaşanması şarttır. İşle ilgisi bulunmayan gündelik ev işleri sırasında yaşanan olaylar kural olarak iş kazası kabul edilmez.
Evden çalışırken kaza geçiren sigortalı hangi tazminatları talep edebilir?
Şartların varlığı halinde maddi ve manevi tazminat talep edilebilir; kazanın ölümle neticelenmesi durumunda ise geride kalan hak sahipleri destekten yoksun kalma tazminatı isteme hakkına sahip olabilir.
Evden işe veya harici görev yerine giderken geçirilen kazalar iş kazası mıdır?
Sigortalının evinden ayrılarak işverence tayin edilen çalışma mahalline intikali sırasındaki kazalar işe gidiş amacıyla doğrudan bağlantılı olduğunda iş kazası vasfı taşıyabilir; ancak güzergâhın şahsi gerekçelerle değiştirilmesi bu irtibatı zayıflatabilir.
İşverenin hakimiyeti dışındaki yerlerde SGK bildirim süresi ne zaman başlar?
5510 sayılı Kanun uyarınca işverenin kontrolü dışındaki alanlarda vuku bulan kazalarda işverenin üç işgünlük Sosyal Güvenlik Kurumu bildirim süresi kazanın işverence öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy