Tatil Günlerinde Çalışma Şartları ve Ücret Hakkı

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerinde Çalışma Esasları

4857 sayılı İş Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleriyle kararlaştırılır. Sözleşmelerde bu yönde bir hüküm bulunmaması halinde, işçinin anılan tatil günlerinde çalıştırılabilmesi için onayının alınması gerekir. Kanunda işçi onayının şekline dair bir sınırlama getirilmemiş olup onayın yazılı alınması ispat kolaylığı sağlar. İşçi onayı çalışılacak her tatil günü için ayrı ayrı alınabileceği gibi iş sözleşmesinde topluca da kararlaştırılabilir. Onayın işçinin özgür iradesine dayanması önem taşır; baskı altında alınan onay işçiyi bağlamaz.

Hafta Tatili Hakkı ve Hak Kazanma Şartları

4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesi uyarınca, işçilere tatil gününden önceki belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşuluyla, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme yani hafta tatili verilmesi zorunludur. İşçi hafta tatilinde çalışmazsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam ödenir. Kanunen çalışma süresinden sayılan haller, günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanuni ya da sözleşmesel tatil günleri, Kanun'un ek 2. maddesinde sayılan izin süreleri, bir haftalık süre içinde işverence verilen diğer izinler ile hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri hafta tatiline hak kazanmada çalışılmış gün gibi hesaba katılır. Ayrıca zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmaksızın haftanın bir veya birkaç gününde işin işveren tarafından tatil edilmesi durumunda, çalışılmayan bu günler de hafta tatiline hak kazanma bakımından çalışılmış kabul edilir.

Turizm işletmesi belgesine sahip konaklama tesislerinde istihdam edilen işçilerin hak kazandığı hafta tatilinin, işçinin yazılı talebi ya da onayı bulunması şartıyla, hak kazanılan günü izleyen dört gün içerisinde kullandırılması mümkündür. İşçi vermiş olduğu onayı otuz gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir. Hafta tatilinin takip eden dört gün içinde kullandırılması durumunda, işçinin hak kazandığı hafta tatilinde yaptığı çalışmaların günlük normal çalışma süresi kadarlık kısmı fazla çalışma hesabında dikkate alınmaz. İşyerinde bir haftadan fazla süreyle tatili gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıktığında ise çalışılmayan günler için ödenen yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir. Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde hafta tatili ücreti işverence işçiye ödenir.

Tatil Çalışmasında Ücretlendirme ve Arife Günleri

4857 sayılı İş Kanunu'nun 47. maddesi uyarınca, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü kabul edilen günlerde çalışan işçilere, çalışmadıkları takdirde bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam ödenirken, tatil yapmayarak çalışmaları durumunda ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret ödenir. Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma karşılığında serbest zaman uygulaması yapılabilmesine karşın, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışıldığında serbest zaman yerine ücret ödenmesi gerektiği belirtilmektedir. Yüzde usulünün uygulandığı işletmelerde de ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence işçiye ödenir.

Ramazan ve Kurban Bayramı arife günleri saat 13.00 itibarıyla başlar ve yarım gün genel tatil sayılır. Kanunda arife günlerine ilişkin özel bir yasal düzenleme yer almadığından genel hükümler çerçevesinde değerlendirme yapılmakta olup, arife günü saat 13.00'ten sonra yarım gün çalışılması halinde bu çalışmanın İş Kanunu'nun 47. maddesi kapsamında bir günlük ek ücrete hak kazandıracağı ve çalışanın günlük toplam bir buçuk yevmiyeye hak kazanacağı kabul edilmektedir.

Tatillerde Telafi Çalışması Yasağı ve Fesih Hakkı

4857 sayılı İş Kanunu'nun 64. maddesi uyarınca tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi hallerinde telafi çalışması yaptırılabilir; işveren çalışılmayan süreler için dört ay içinde telafi çalışması yaptırma yetkisine sahiptir ve bu süre iki katına kadar artırılabilir. Telafi çalışması fazla çalışma sayılmaz ve günlük en çok çalışma süresi aşılmaksızın günde en çok üç saat yaptırılabilir. Bununla birlikte Kanun'un açık amir hükmü gereğince tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılması yasaktır.

Ulusal bayram ve genel tatil çalışması karşılığı olan ücretin ödenmemesi durumunda, işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatı ile ödenmeyen tatil ücreti alacaklarını talep edebileceği değerlendirilmektedir.

Tatil Çalışmasının Bordro ve Delillerle İspatı

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 2012/26778 Esas ve 2013/20295 Karar sayılı ilamına göre, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği kanıtlanıncaya kadar kesin delil teşkil eder ve imzalı bordroda yer alan bayram ve genel tatil ücreti ödemesinin yapıldığı kabul edilir. Ücret bordrosunda tatil çalışması bölümünün boş bırakılması veya bordronun imzasız olması halinde ise işçi, genel tatil günlerinde fiilen çalıştığını tanık dahil her türlü hukuki delille ispatlayabilir.

Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin anılan 2012/26778 Esas ve 2013/20295 Karar sayılı kararında belirtildiği üzere, imzalı ücret bordrolarından ulusal bayram ve genel tatil ücretlerinin ödendiği anlaşılıyorsa işçinin daha fazla çalıştığını ileri sürmesi kural olarak mümkün değildir. Ancak işçinin alacağının bordroda görünenden daha fazla olduğu yönünde bir ihtirazi kaydının bulunması halinde tatil çalışmalarının ispatı her türlü delille yapılabilir. Bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması halinde dahi işçinin bordroda yazılı olanın dışında ulusal bayram ve genel tatil çalışmalarının yapıldığını yazılı delille kanıtlaması mümkündür. İmzalanmamış olan ücret bordrolarında tahakkuk ettirilen tatil ücreti tutarlarının işçinin banka hesabına yatırıldığı sabit olduğu takdirde, kararda açıklandığı üzere ödeme yapılan aylar hesaplama dışı bırakılır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy