Tebligat Nedir? Tebligat Çeşitleri ve Usulleri

Tebligat Nedir ve Hangi Unsurlardan Oluşur?

Tebligat, yargısal bir iş ve işlemden hukuki yönden etkilenebilecek gerçek ve tüzel kişilere bu işlem hakkında belgelendirilerek bilgi verilmesi ve iletilmesi işlemidir. Tebligat işlemleri 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yürütülür.

Bir tebligat işleminde dört temel unsur bulunur: tebligatı çıkaran taraf, tebligatın muhatabı olan ilgili taraf, tebligatın konusu olan ileti ve tebligatı ilgilisine ulaştıran vasıta. Tebligat ile davetiye kavramları birbirinden farklıdır; davetiye yalnızca mahkeme huzuruna çağrıyı ifade ederken, her tebligat bir çağrı içermez.

7201 sayılı Tebligat Kanunu uyarınca tebligat çıkarmaya yetkili merciler kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Bu merciler yargı mercileri, genel ve özel bütçeli kamu idareleri, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, Sosyal Güvenlik Kurumu, il özel idareleri, belediyeler, köy tüzel kişileri, barolar ve noterlerden oluşur.

Yerine Getirilme Şekline Göre Tebligat Çeşitleri

Tebligatlar yerine getirilme biçimine göre doğrudan tebligat, posta yoluyla tebligat, memur vasıtasıyla tebligat, elektronik yolla tebligat ve ilan yoluyla tebligat olmak üzere beşe ayrılır.

Adli yargıda, duruşma sırasında veya mahkeme içinde yargılamayla ilgili evrakın ilgililere tutanağa geçirilmek ve imzalatılmak suretiyle verilmesi doğrudan tebliğ sayılır. Tebligat Kanunu m. 36 uyarınca gerçekleştirilen bu tebligat türünde tebliğ mazbatası düzenlenmesi ve masraf alınması gerekmez. Ayrıca duruşma sırasında sıfat ve kimlikleri tespit edilen avukat stajyerlerine ve katiplerine oturum gün ve saatinin bildirilmesi de doğrudan tebliğ hükmündedir.

Tüm yargı mercileri ve adalet daireleri, işin niteliğine göre talep üzerine veya resen dairelerinde çalışan memurlar aracılığıyla tebligat yapılmasına karar verebilirler.

Elektronik tebligat kural olarak tercihe bağlı bir yoldur; ilgilinin tebligata elverişli bir adres bildirmesi ve tebligatın bu yolla yapılmasını istemiş olması aranır. Buna karşılık anonim şirketler, limited şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit ortaklıklara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur. Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik tebligat adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Teknik altyapının zarara uğraması veya talep dışı engeller nedeniyle elektronik yoldan işlem yapılamaması halinde diğer tebligat yollarına başvurulur.

Adresleri bilinmeyen kişilere tebligat ilan yoluyla yapılır. İlanen tebligatta tebliğ, son ilan tarihinden itibaren 7 gün sonra yapılmış sayılır; tebligatı çıkaran merci bu süreyi 15 güne kadar uzatabilir.

Niteliğine ve Konusuna Göre Tebligat Türleri

Niteliğine göre tebligatlar resmi tebligat ve özel tebligat olmak üzere ikiye ayrılır. Kamu tüzel kişileri ile kamu hukukuna tabi idari ve adli makamlarca tebligat mevzuatına göre yapılan işlemler resmi tebligattır ve mahkemelerce muhataplara gönderilen tebligatlar bu niteliktedir. Özel hukuk hükümlerine tabi kurum, kişi ve kuruluşların Posta Kanunu hükümlerine göre birbirlerine yaptıkları bildirimler ise özel tebligattır.

Konusuna göre tebligatlar yargısal, mali ve idari tebligat olmak üzere üçe ayrılır. Tebligat Kanunu hükümlerine tabi olarak yargı mercilerince yapılan bildirimler yargısal tebligattır. Mali mevzuat gereğince yapılan tebligatlar mali tebligat niteliğinde olup özel kanunlarında açıklık bulunmayan hallerde Tebligat Kanunu'nun genel hükümlerine tabidir. Adli ve mali tebligatların dışında kalan diğer tüm yönetsel bildirimler ise idari tebligat sayılır.

Muhataplara ve Tebligatı Kabule Yetkili Kişilere İlişkin Esaslar

Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Vekil birden çok ise bunlardan birine tebligat yapılması yeterli olup, tebligat birden fazla vekile yapılmışsa ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Bu kuralda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun kararların sanıklara tebliğ edilmesine ilişkin hükümleri saklıdır. Avukat tarafından takip edilen işlerde, avukatın bürosunda yapılacak tebligatların resmi çalışma gün ve saatleri içinde yapılması gerekir.

Kanuni temsilcisi bulunan kişilere yapılacak tebligatlar, kanunlara göre bizzat kendilerine yapılması gerekmedikçe bu yasal temsilcilere yapılır. Hükümlü ve tutuklulara yapılacak tebligatı ise bulundukları yerin kurum müdürü veya memuru sağlar.

Askeri kişilerden er, onbaşı ve çavuş olan erata yapılacak tebligat en yakın üst amirlerine yapılır; erat sınıfı dışındakilere ise bizzat kendilerine tebliğ edilir. Sefer halindeki birlik veya kurumlara mensup askeri şahıslara ilişkin tebligatlar ise bağlı bulundukları kuvvet komutanlıkları aracılığıyla gerçekleştirilir.

Tebligatın muhatabı tüzel kişi ise tebligat tüzel kişinin yetkili temsilcisine yapılır. Yetkili temsilcinin birden fazla olması halinde tebligatın bunlardan birine yapılması yeterlidir.

Muhatap tebliğ sırasında konutunda bulunmuyorsa tebligat aynı konutta oturan kişilere veya hizmetçiye yapılabilir. Belli bir yerde sürekli meslek veya sanat icra eden muhatapların işyerinde bulunmaması halinde ise tebligat aynı yerde bulunan memur, müstahdem veya hizmetçilerden birine verilebilir. Bu kişilere tebligat yapılabilmesi için muhatap adına tebligatı alacak kişinin görünüşte 18 yaşından küçük olmaması, açıkça ehliyetsiz bulunmaması ve muhatapla arasında husumet bulunmaması şartlarının birlikte gerçekleşmesi zorunludur.

Tebligat Adresi ve Zamanına İlişkin Kurallar

Tebligat kural olarak muhatabın bilinen en son adresine yapılır. Adres Kayıt Sistemi'nde yer alan yerleşim yeri adresi bilinen en son adres kabul edilir. Bununla birlikte muhatabın başvurusu veya kabulü şartıyla her yerde tebligat yapılabilmesi mümkündür.

Kendisine daha önce bir adreste tebligat yapılmış olan muhatap yeni adresini bildirmezse, tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adrese ait binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Tebligat Kanunu m. 35 hükmü uyarınca bu yolla tebligat yapılabilmesi için eski adrese daha önceden en az bir kez tebligat yapılmış olması gerekir.

Tebligat resmi ve adli tatil günlerinde yapılabileceği gibi lüzum görülmesi halinde gece vakti de yapılabilir.

Usulsüz Tebligat ve Öğrenmenin Hukuki Sonuçları

Tebligat işlemlerinde kanuni usule uyulması esastır; usulüne aykırı tebligat kural olarak geçersizlik doğurur. Ancak 7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 32 uyarınca, tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliğe muttali olmuşsa tebligat geçerli sayılır. Bu durumda muhatabın tebliği öğrendiğini beyan ettiği tarih kanunen tebliğ tarihi kabul edilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy