Tebligat Nedir? Tebligat Usulü ve Tebligat Çeşitleri

Tebligat Kavramı ve Tebligatın Yapılacağı Adres

Tebligat; mahkeme, idari kurum veya diğer yetkili mercilerce düzenlenen belgelerin muhatabına ulaştırılması amacıyla belirli kanuni usuller çerçevesinde gerçekleştirilen resmi bildirim işlemidir. Bu işlemle ilgililerin hukuki işlemlerden haberdar edilmesi temin edilir.

7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 10 uyarınca tebligat kural olarak muhatabın bilinen en son adresinde yapılır. Bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya bu adrese tebligat yapılamaması hâlinde, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan yerleşim yeri adresi bilinen en son adresi kabul edilir ve tebligat buraya yapılır. Kendisine tebliğ yapılacak kişinin müracaatı veya kabulü şartıyla bilinen son adres haricinde her yerde tebligat yapılması da caizdir.

Vekile ve Temsilciye Tebligat Usulü

Vekil vasıtasıyla takip edilen işlerde tebligat vekile yapılır. Dosyada birden çok vekil bulunması hâlinde bunlardan birine tebligat yapılması yeterli olup tebligat birden fazla vekile yapılmışsa bunlardan ilkine yapılan tebliğ tarihi asıl tebliğ tarihi sayılır. Avukat tarafından takip edilen işlerde avukatın bürosunda yapılacak tebligatlar resmi çalışma gün ve saatleri içinde gerçekleştirilir. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun kararların sanıklara tebliğ edilmesine ilişkin hükümleri saklı tutulmuştur. Kanuni temsilcisi bulunan veya bulunması gereken kişilere yapılacak tebligatlar ise kanunen bizzat muhatabın kendisine yapılması gerekmedikçe temsilcilere yöneltilir.

Tebligat Kanunu m. 37 uyarınca, celse esnasında kaza merciince sıfatları tespit edilen avukat kâtiplerine ve stajyerlerine bir sonraki duruşma gün ve saatinin bildirilmesi avukata tebliğ hükmündedir.

İki Aşamalı Tebligat Yolu ve Adres Kayıt Sistemi

Tebligat Kanunu m. 10/2 gereğince bilinen en son adresin tebligata elverişli olmadığının anlaşılması veya tebligat yapılamaması durumunda, muhatabın adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresi bilinen en son adresi kabul edilerek tebligat bu adrese çıkarılır. Gerçek kişilere yapılan tebligatlarda bildirilen adrese normal tebligat yapılması ve bu tebligatın bila tebliğ dönmesi hâlinde adres kayıt sistemindeki adrese Tebligat Kanunu m. 21/2 uyarınca tebligat çıkarılması yönünde aşamalı bir yöntem de uygulanmaktadır.

Muhatabın başkaca adresi bilinmediği gerekçesiyle doğrudan doğruya adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine Tebligat Kanunu m. 21/2 uyarınca tebligat çıkarılmasının, Anayasa m. 36 kapsamında korunan savunma hakkını kısıtlayabileceği ve hukuki güvenceleri zedeleyebileceği değerlendirilmektedir.

Tebligat Çeşitleri ve Bildirim Yolları

Celpli tebligat olarak da bilinen kapalı tebligatta; duruşma günü, keşif veya ihtar gibi bildirimlerin yanı sıra konuya ilişkin belgeler de tebligat evrakının içeriğinde muhataba iletilir.

Tebligat Kanunu m. 2 uyarınca diğer kanunlarda özel hüküm bulunması hâlinde, gecikmesinde zarar umulan işlerde veya aynı yerde bulunan kurumlar arasında ya da bu kurumlardaki şahıslara yapılacak tebligatlarda işlem, kurumların kendi memurları veya mahalli mülkiye amirinin emriyle zabıta vasıtasıyla yaptırılır. Tebligatın kural olarak posta yoluyla yürütülmesi zorunluluğu karşısında memur eliyle yapılan tebligatlarda bu usule başvurulma gerekçesinin açıkça belirtilmesi aranabilmektedir.

7201 sayılı Tebligat Kanunu m. 7/a uyarınca kamu idareleri, yerel yönetimler, KİT'ler, tüm özel hukuk tüzel kişileri, noterler, baroya kayıtlı avukatlar ile sicile kayıtlı arabulucu ve bilirkişiler dahil kanunda sayılan kişi ve kuruluşlara tebligatın elektronik yolla yapılması zorunludur. Zorunlu kapsam dışındaki gerçek ve tüzel kişilere talepleri hâlinde elektronik tebligat adresi verilir ve bu durumda tebligat elektronik yolla yapılır. Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi üzerinden yürütülen elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Zorunlu bir sebeple elektronik tebligat yapılamazsa kanundaki diğer usullere başvurulur.

Kendisine usulüne göre tebliğ yapılmış olan kişi adresini değiştirdiğinde yenisini hemen bildirmekle yükümlüdür. Adresini değiştiren kimse yenisini bildirmezse ve adres kayıt sisteminde yerleşim yeri adresi de tespit edilemezse Tebligat Kanunu m. 35 uygulanır. Bu hâlde tebliğ olunacak evrakın bir nüshası eski adrese ait binanın kapısına asılır ve asılma tarihi tebliğ tarihi sayılır; bundan sonra eski adrese çıkarılan tebliğler muhataba yapılmış sayılır. Daha önce tebligat yapılmamış olsa dahi tüzel kişiler bakımından resmi kayıtlardaki adresleri esas alınarak bu madde uygulanır. Yurt dışı adresine tebligat yapılmış Türk vatandaşı adresini değiştirip bildirmez ve yerleşim yeri adresi tespit edilemezse, büyükelçilik veya konsoloslukça eski adrese gönderilen bildirimin ulaştığının belgelendiği tarihten otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır.

Tebligat yapılacak kişi bilindiği hâlde adresi araştırmalara rağmen bulunamazsa Tebligat Kanunu m. 28 uyarınca ilanen tebligat yapılır. Tebliğ masrafları karşılanmak şartıyla merciin bulunduğu yerde yayımlanan gazetede, bir internet haber sitesinde ve Basın İlan Kurumu İlan Portalında ilan verilir. İlanda ilgililerin ad ve soyadları, adresleri, evrakın özeti, tebliğin açıklaması ve gerekçesi, ilanı veren merci ve davet varsa hazır bulunulacak gün ve saat yazılır. Merci gerekirse ikinci bir ilan yapılmasına karar verebilir; iki ilan arasındaki süre bir haftadan az olamaz. İlanen tebligat son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır; merci bu süreyi toplamda on beş günü geçmemek üzere uzatabilir.

Yabancı ülkedeki Türk vatandaşına yapılan tebligatta, bildirimin o ülke mevzuatına göre muhataba tebliğ edildiği belgelendirildiğinde, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde büyükelçilik veya konsolosluğa başvurulmadığı takdirde tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır.

Adreste Bulunmama Hali ve Tebligat Kanunu m. 21 Uygulaması

Muhatap veya adına tebligat yapılabilecek kişiler gösterilen adreste bulunmaz veya tebellüğden kaçınırsa, tebliğ memuru evrakı o yerin muhtarına, ihtiyar heyeti azasından birine ya da zabıta amir veya memuruna imza karşılığında teslim eder. Teslim alanın adresini içeren ihbarname binanın kapısına yapıştırılır ve durum muhataba haber verilmek üzere en yakın komşulardan birine, varsa yönetici veya kapıcıya bildirilir. İhbarnamenin kapıya yapıştırıldığı tarih tebliğ tarihi sayılır; muhtar, ihtiyar heyeti azaları ile zabıta görevlileri evrakı kabule mecburdur.

Muhatabın adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine çıkarılan tebligatlarda, muhatap adreste hiç oturmamış veya o adresten sürekli olarak ayrılmış olsa dahi evrak muhtar, ihtiyar heyeti azası veya zabıtaya imza karşılığı teslim edilerek kapıya ihbarname yapıştırılır ve yapıştırılma tarihi tebliğ tarihi sayılır. Tebliği çıkaran merci tarafından tebligat evrakı üzerine adres kayıt sistemi şerhi verilmedikçe tebliğ memurunun kendiliğinden Tebligat Kanunu m. 21/2 hükmünü tatbik etmesinin işlemi usulsüz kılacağı yönünde yargı kararları bulunmaktadır.

Tebligat Kanunu m. 21/1 uyarınca adreste bulunmama hâlinde işlem yapılırken muhatabın adreste geçici bulunmama nedeni ve tevziat saatlerinden sonra dönüp dönmeyeceğinin araştırılarak belgelendirilmesi gerekir. Ayrıca beyanda bulunan komşunun adı, soyadı ve sıfatının mazbataya yazılması zorunludur; yalnızca daire numarası yazılarak yapılan işlemler usulsüzdür. Somut yargı uygulamalarında, muhatabın geçici olarak başka bir şehirde olduğunun belirlendiği durumlarda muhtara tebligat yapılamayacağı da kabul edilmiştir.

Usulsüz Tebligat ve Hukuki Sonuçları

Tebligatın kanunda öngörülen usullere aykırı yapılması işlemi usulsüz kılar. Tebligat Kanunu m. 32 uyarınca tebliğ usulüne aykırı yapılmış olsa bile muhatap tebliği herhangi bir şekilde öğrenmişse tebligat geçerli sayılır. Muhatap usulsüz tebliğden hiç haberdar olmazsa tebligat yapılmamış kabul edilir.

Usulsüz tebligatta tebliğ tarihi olarak muhatabın usulsüz tebliği öğrendiği tarih esas alınır. Muhatabın usulsüz tebliği öğrenip öğrenmediği ve öğrenme tarihi kendi beyanına göre tespit edilir; tebliğin daha önce öğrenildiği yönündeki iddia ve ispat dinlenmez. Tebligattaki usulsüzlüğün merci tarafından kendiliğinden dikkate alınmayacağı kabul edilmektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy