Ceza Zamanaşımının Hukuki Niteliği ve Başlangıcı
Ceza zamanaşımının gerçekleşmesi, infaza konu mahkûmiyet hükmünü hukuk düzeninden bütünüyle kaldırmamakta; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 68. maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda yalnızca söz konusu mahkûmiyet hükmünün infaz edilmesini engellemektedir.
Ceza zamanaşımı süresi, mahkûmiyet hükmünün kesinleştiği tarihten veya infaz sürecinin herhangi bir sebeple kesintiye uğradığı andan itibaren işlemeye başlar; hesaplamada infaz edilmemiş olan bakiye ceza miktarı dikkate alınır. Farklı türlerdeki cezaları bir arada içeren mahkûmiyet hükümlerinde infaz kabiliyeti, aralarındaki en ağır cezaya ilişkin zamanaşımı süresinin dolmasıyla ortadan kalkar.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 68Kaynağı aç
geçmesiyle infaz edilmez:
a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarında kırk yıl.
b) Müebbet hapis cezalarında otuz yıl.
c) Yirmi yıl ve daha fazla süreli hapis cezalarında yirmidört yıl.
d) Beş yıldan fazla hapis cezalarında yirmi yıl.
e) Beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında on yıl.
(2) Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını
doldurmamış olanlar hakkında, bu sürelerin yarısının; onbeş yaşını doldurmuş
olup da onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında ise, üçte ikisinin
geçmesiyle ceza infaz edilmez.
(3) Bu Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı yurt dışında
işlenmiş suçlar dolayısıyla verilmiş ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet
hapis veya on yıldan fazla hapis cezalarında zamanaşımı uygulanmaz.
(4) Türleri başka başka cezaları içeren hükümler, en ağır ceza için
konulan sürenin geçmesiyle infaz edilmez.
(5) Ceza zamanaşımı, hükmün kesinleştiği veya infazın herhangi bir
suretle kesintiye uğradığı günden itibaren işlemeye başlar ve kalan ceza
miktarı esas alınarak süre hesaplanır.
Ceza zamanaşımı ve hak yoksunlukları
Fiilin işlendiği sırada on iki yaşını doldurmuş ancak on beş yaşını doldurmamış kişiler hakkında zamanaşımı sürelerinin yarısı; on beş yaşını doldurmuş olup on sekiz yaşını doldurmamış failler hakkında ise üçte ikisi esas alınır. Buna karşılık Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısmında düzenlenen yurt dışında işlenmiş suçlar sebebiyle hükmolunan ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis veya on yıldan fazla hapis cezalarında zamanaşımı uygulanmaz.
Zamanaşımına ilişkin kurallar maddi ceza hukuku niteliği taşımaktadır. Bu hukuki nitelik sebebiyle, ceza zamanaşımını kesen nedenlerin kişi özgürlüğü aleyhine genişletici yorumla artırılması hukuka uygun kabul edilmez.
TCK Madde 71 Kapsamında Ceza Zamanaşımını Kesen Haller
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 71. maddesinin birinci fıkrası gereğince, mahkûmiyet hükmünün infazı amacıyla yetkili merci tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün yakalanması ceza zamanaşımını keser.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 71Kaynağı aç
tarafından hükümlüye kanuna göre yapılan tebligat veya bu maksatla hükümlünün
yakalanması ceza zamanaşımını keser.
(2) Bir suçtan dolayı mahkûm olan kimse üst sınırı iki yıldan fazla hapis
cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlediği takdirde, ceza zamanaşımı kesilir.
Zamanaşımının hesabı ve uygulanması
Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, bir suçtan dolayı mahkûm olan kişinin üst sınırı iki yıldan fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi hâlinde de ceza zamanaşımı kesilir.
Farklı Yaptırımlarda ve Yakalama Kararlarında Kesilmenin Kapsamı
Aynı ilamda hem hapis cezası hem de adli para cezası yer aldığında, adli para cezasının infazı için ödeme emri düzenlenip usulüne uygun şekilde tebliğ edilse dahi bu işlem yalnızca adli para cezası bakımından zamanaşımını keser. Hükümlü yakalanmadığı sürece bağımsızlığını koruyan hapis cezasının zamanaşımı kesintiye uğramaz.
Aynı ilam kapsamında birden fazla hapis cezası bulunuyorsa, cezalar toplanıp tek bir yakalama kararı çıkarılarak hükümlü yakalanmadıkça, ayrı yakalama kararlarından birinin infazı amacıyla yakalanma diğer cezanın zamanaşımını kesmez. Benzer biçimde, hükümlünün başka mahkeme ilamlarının infazı amacıyla yakalanması hâlinde zamanaşımı yalnızca fiilen yakalamaya konu edilen suç veya suçların cezaları bakımından kesilir; yakalama kapsamı dışındaki cezalar kesilmeden etkilenmez.
İnfaz Kurumunda Bulunma, Erteleme ve Tazyik Hapisleri
Birden fazla mahkûmiyeti bulunan kişi, bu cezalardan birini ceza infaz kurumunda çektiği süre boyunca 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un 15. maddesinin birinci fıkrası uyarınca diğer cezaları açısından ceza zamanaşımı işlemez. Aynı kanunun 15. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezanın infazının ertelenmesi veya durdurulması durumunda da ilgili cezaya ilişkin zamanaşımı işlemez.
5320 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNUN YÜRÜRLÜK VE UYGULAMA ŞEKLİ HAKKINDA KANUN m. 15Kaynağı aç
bu mahkumiyetlerden birine ilişkin cezayı infaz kurumunda çektiği sürece, diğer
cezaları açısından ceza zamanaşımı işlemez.
(2)
Cezanın infazının ertelenmesi veya durdurulması halinde, bu cezaya ilişkin
zamanaşımı işlemez.
Kolluğa bildirim
Disiplin ve tazyik hapsi yaptırımları asıl ceza mahiyetinde olmayıp Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesi kapsamında disiplin hapsi niteliğindedir. Bu sebeple Türk Ceza Kanunu'nun 71. maddesinde düzenlenen ceza zamanaşımının kesilmesine ilişkin kurallar tazyik hapislerine tatbik edilmez. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesinin üçüncü fıkrası gereğince, icra mahkemesinin anılan kanunun 16. Babı hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin kararlar kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 354Kaynağı aç
354 – Kanunun bu babında yazılı suçlardan takibi şikayete
bağlı olanların müştekisi feragat eder veya borcun itfa edildiği sabit olursa dava
ve bütün neticeleriyle beraber ceza düşer.
(Mülga
ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/103 md.)
(Ek
fıkra: 31/5/2005-5358/22 md.) İcra mahkemesinin bu Bap
hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar,
kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.
(Ek fıkra:
31/3/2011-6217/6 md.) Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı Asgari Ücret
Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari
ücret tutarının altında kalan takiplerde bu Kanunda öngörülen disiplin ve
tazyik hapsi uygulanmaz.
ONYEDİNCİ BAP
Hususi hükümler
Maaş ve ücretlerin kesilmesinde
usul:
Adli para cezası ödeme emri tebliği hapis cezasının zamanaşımını keser mi?
Hayır, aynı ilamda hapis cezasıyla birlikte yer alsa dahi para cezası ödeme emrinin tebliği yalnızca adli para cezasının zamanaşımını keser; hükümlü yakalanmadıkça bağımsız nitelikteki hapis cezasının zamanaşımı kesilmez.
Cezaevinde ceza çekerken diğer mahkûmiyetlerin zamanaşımı işler mi?
Hayır, birden fazla mahkûmiyeti bulunan bir kişinin cezalardan birini ceza infaz kurumunda çektiği süre boyunca 5320 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca diğer cezaları bakımından ceza zamanaşımı işlemez.
Cezanın ertelenmesi veya durdurulması durumunda zamanaşımı süresi durur mu?
Evet, 5320 sayılı Kanun'un 15. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezanın infazının ertelenmesi veya durdurulması hâlinde söz konusu cezaya ilişkin zamanaşımı işlemez.
Ceza zamanaşımının dolması mahkûmiyet hükmünü tamamen ortadan kaldırır mı?
Hayır, Türk Ceza Kanunu'nun 68. maddesinin birinci fıkrası uyarınca zamanaşımının dolması mahkûmiyet hükmünü ortadan kaldırmaz; yalnızca o cezanın infaz edilmesini engeller.
İcra mahkemesince verilen tazyik hapsi kararı ne kadar süre geçtikten sonra yerine getirilemez?
İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesinin üçüncü fıkrasına göre, icra mahkemesinin kanunun 16. Babı uyarınca verdiği tazyik veya disiplin hapsi kararları kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy