Ceza Hukukunda Kişi Statüleri: Vatandaş ve Çocuk
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince, ceza kanunlarının uygulanmasında vatandaş ifadesi, suç teşkil eden eylemin işlendiği esnada Türk vatandaşı olan kişiyi anlatır. Eylem anında Türk vatandaşı olup sonradan bu bağını kaybeden veya başka bir devletin vatandaşlığına geçen kimseler ceza yaptırımlarının ve kovuşturma şartlarının tayininde Türk vatandaşı olarak kabul edildiği gibi, suçu işlediği sırada Türk vatandaşlığını kazanmış olanlar ile çifte vatandaşlığa sahip bulunan kimseler de Türk vatandaşı sayılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 6Kaynağı aç
a) Vatandaş deyiminden; fiili işlediği sırada Türk vatandaşı olan kişi,
b) Çocuk deyiminden; henüz onsekiz yaşını doldurmamış kişi,
c) Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya
seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak
katılan kişi,
d) Yargı görevi yapan deyiminden; yüksek mahkemeler,
adlî ve idarî mahkemeler üye ve hakimleri ile Cumhuriyet savcısı ve
avukatlar,[2]
e) Gece vakti deyiminden; güneşin
batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam
eden zaman süresi,
f) Silah deyiminden;
1. Ateşli silahlar,
2. Patlayıcı maddeler,
3. Saldırı ve savunmada kullanılmak
üzere yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici alet,
4. Saldırı ve savunma amacıyla yapılmış olmasa bile fiilen saldırı ve
savunmada kullanılmaya elverişli diğer şeyler,
5. Yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici, sürekli hastalığa
yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal, biyolojik maddeler,
g) Basın ve yayın yolu ile deyiminden; her türlü yazılı, görsel, işitsel
ve elektronik kitle iletişim aracıyla yapılan yayınlar,
h) İtiyadi suçlu deyiminden; kasıtlı bir suçun temel şeklini ya da daha
ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli şekillerini bir yıl içinde ve
farklı zamanlarda ikiden fazla işleyen kişi,
i) Suçu meslek edinen kişi deyiminden; kısmen de olsa geçimini suçtan
elde ettiği kazançla sağlamaya alışmış kişi,
j) Örgüt mensubu suçlu deyiminden; bir suç örgütünü kuran, yöneten,
örgüte katılan veya örgüt adına diğerleriyle birlikte veya tek başına suç
işleyen kişi,
anlaşılır.
İKİNCİ
BÖLÜM
Kanunun
Uygulama Alanı
Zaman bakımından uygulama
Maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen çocuk kavramı, henüz on sekiz yaşını bitirmemiş bireyleri işaret eder. Ceza kanunlarının tatbikinde on sekiz yaşın doldurulması çocukluk durumunun sona ermesinde kesin bir yasal sınır niteliğindedir.
Kamu Görevlisi ve Yargı Görevi Yapan Kavramları
Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kamu görevlisini belirler. Bu kurala göre kamusal bir iş ve faaliyetin ifasına; idari bir atamayla, seçimle ya da başka herhangi bir hukuki yolla süreli, daimi yahut geçici şekilde ortak olan herkes kamu görevlisi statüsündedir. Bir kimsenin bu kapsamda nitelendirilmesinde tek belirleyici ölçüt yerine getirilen işin kamusal bir faaliyet olmasıdır. İlgili çalışmayı yürütenlerin belirli bir aylık, ücret veya maddi menfaat elde etmesi yahut vazifeyi kesintisiz veya geçici yapması sıfatın kazanılmasını etkilemez.
Kamusal nitelik taşıyan bir işin ihale sözleşmesi uyarınca özel hukuk gerçek veya tüzel kişileri tarafından üstlenilip yürütüldüğü hallerde, bu özel hukuk kişileri ceza hukuku bağlamında kamu görevlisi kabul edilmez.
Maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde yargı görevi yapanlar sayılmıştır. Bu düzenlemeye göre yüksek mahkemeler, adli ve idari mahkemelerin üyeleri ve hakimleri ile Cumhuriyet savcıları ve avukatlar yargı görevi yapanlar arasında yer alır. Görevlerinin icrası kapsamında avukat ve noterler kamu görevlisi vasfına sahip olduğu gibi, bilirkişi, tercüman veya tanık olarak görevlendirilenler ile askerlik hizmetini yerine getiren kişiler de bu işlevleri yürüttükleri esnada kamu görevlisi olarak değerlendirilir.
Ceza Hukuku Uygulamasında Silah Tanımı
Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine göre ateşli silahlar ile patlayıcı maddeler yasa gereği silah niteliğindedir. Bunun yanında, saldırı ve savunmada kullanılmak üzere yapılmış her türlü kesici, delici veya bereleyici alet de kanunen silah sayılır.
Asıl amacı veya üretim gayesi saldırı ve savunma olmasa dahi fiilen saldırı ve savunma amacıyla kullanılmaya elverişli bulunan her nesne silah olarak kabul edilir. Benzer biçimde yakıcı, aşındırıcı, yaralayıcı, boğucu, zehirleyici ya da kalıcı rahatsızlıklara yol açıcı nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyolojik maddeler de silah kapsamındadır.
Gece Vakti ve Basın-Yayın Yolu Ölçütleri
Maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde yer alan gece vakti, güneşin batış anından bir saat sonra başlayan ve ertesi sabah güneşin doğuşundan bir saat önceki ana kadar süren zaman dilimini ifade eder. Suçun gece vakti işlenmesine bağlanan ceza artırıcı ve nitelikli unsurların denetiminde bu saat aralığı esas alınır.
Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca basın ve yayın yolu; yazılı, görsel, işitsel veya elektronik her tür kitle iletişim aracı vasıtasıyla gerçekleştirilen yayınları içine alır. Bu kapsamda internet ortamı üzerinden yürütülen bütün yayın ve içerik aktarımları da ceza normlarının uygulanmasında basın ve yayın yolu kavramına dahildir.
Fail Tipleri: İtiyadi, Meslek Edinen ve Örgüt Mensubu Suçlu
Türk Ceza Kanunu'nun 6. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde itiyadi suçlu kavramı kurala bağlanmıştır. Kasıtlı bir suçun temel biçimini veya daha ağır yahut daha az cezayı gerektiren nitelikli hallerini bir yıllık zaman zarfında farklı tarihlerde ikiden çok kez işleyen kimseler itiyadi suçlu olarak tanımlanır.
Maddenin birinci fıkrasının (i) bendine göre suçu meslek edinen kişi, geçimini kısmen de olsa suç fiillerinden temin ettiği maddi yararla sağlamaya alışmış kişidir.
Maddenin birinci fıkrasının (j) bendi çerçevesinde örgüt mensubu suçlu; bir suç örgütünü kuran, yöneten, örgüte katılan yahut örgüt adına başkalarıyla birlikte veya tek başına suç işleyen kimsedir.
Ceza hukukunda kimler kamu görevlisi sayılır?
Kamusal bir faaliyetin yerine getirilmesine atamayla, seçimle veya herhangi bir suretle sürekli, süreli ya da geçici olarak iştirak eden kimseler kamu görevlisidir. Bu kapsamda avukatlar, noterler, bilirkişiler, tercümanlar, tanıklar ve askerlik vazifesini yürütenler bu faaliyetlerinin icrası bağlamında kamu görevlisi kabul edilir.
Hangi nesne ve maddeler ceza kanununa göre silah sayılır?
Ateşli silahlar, patlayıcılar, saldırı ve savunma amacıyla yapılmış kesici, delici, bereleyici aletler ile aslen bu amaçla üretilmemiş olsa dahi fiilen saldırı ve savunmada kullanılmaya elverişli nesneler silahtır. Ayrıca nükleer, radyoaktif, kimyasal ve biyolojik maddeler de silah tanımına dahildir.
Ceza uygulamasında gece vakti nasıl hesaplanır?
Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonrasından başlayıp güneşin doğmasından bir saat önceki zamana kadar devam eden süredir.
İtiyadi suçlu ile suçu meslek edinen kişi arasındaki fark nedir?
İtiyadi suçlu, kasıtlı bir suçun temel veya nitelikli şeklini bir yıl içinde farklı anlarda ikiden fazla işleyen kimsedir. Suçu meslek edinen kişi ise geçiminin bir kısmını dahi olsa suç kazancıyla temin etmeyi alışkanlık haline getirmiş olan kişiyi ifade eder.
İnternet yoluyla paylaşımlar basın ve yayın yolu sayılır mı?
Evet, 5237 sayılı Kanun'un 6. maddesi gereğince kitle iletişim araçlarıyla gerçekleştirilen yayınlar kapsamına internet üzerinden yapılan yayın ve paylaşımlar da girmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy