Adli Para Cezası Sistemi ve Temel İlkeleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu sisteminde gün para cezası modelinin temel gayesi, cezanın failin ekonomik gücüne ve ödeme kapasitesine göre belirlenmesi suretiyle mali durum farklılıklarından kaynaklanan eşitsizlikleri gidermektir. Adli para cezası kural olarak hapis cezasına alternatif bir yaptırım niteliği taşır. Buna karşılık, failin ekonomik kazanç elde etme gayesi güttüğü belirli suç tiplerinde hapis cezası ile adli para cezasına birlikte hükmedilmesi kanunda açıkça öngörülebilmektedir.
Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin 1. fıkrası uyarınca adli para cezası, kanunda aksine bir düzenleme bulunmayan hallerde beş günden az ve yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere tayin edilen tam gün sayısının, bir gün karşılığı takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan tutarın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 52Kaynağı aç
hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam
gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması
suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden
ibarettir.
(2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün
karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri
göz önünde bulundurularak takdir edilir.[11]
(3) Kararda, adlî para cezasının belirlenmesinde esas alınan tam gün
sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilir.
(4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye
adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir
yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler
halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit
miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi
halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para
cezasının hapse çevrileceği belirtilir.
İKİNCİ
BÖLÜM
Güvenlik
Tedbirleri
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma[12]
Adli Para Cezasının Hesaplanması ve Kararda Gösterilmesi
Adli para cezasının tayininde iki aşamalı bir yöntem uygulanır. Hâkim ilk aşamada suç karşılığı olarak kanundaki sınırlar çerçevesinde ve cezanın bireyselleştirilmesi ilkelerini gözeterek gün birimi sayısını belirler. İkinci aşamada ise kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri dikkate alınarak bir gün birimine tekabül eden parasal miktar takdir edilir ve iki değerin çarpımıyla toplam para cezası tutarına ulaşılır.
Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinin 2. fıkrasına göre bir gün karşılığı adli para cezasının miktarı en az yüz ve en fazla beş yüz Türk Lirasıdır. Bu aralıkta kalmak şartıyla günlük tutar, kişinin ekonomik durumu ile diğer şahsi halleri mahkemece değerlendirilerek takdir edilir.
Mahkeme kararının açıklığı ve denetlenebilirliği bakımından, hüküm fıkrasında adli para cezasının belirlenmesine esas alınan tam gün sayısı ile bir gün karşılığı takdir edilen parasal miktarın ayrı ayrı gösterilmesi kanuni bir zorunluluktur.
Kanuni İstisnalar ve Gün Sayısının Özel Düzenlendiği Haller
Genel kural olarak yediyüzotuz gün olan adli para cezası üst sınırı, ceza normunda özel bir düzenleme bulunması halinde aşılabilmektedir. Örneğin Türk Ceza Kanunu'nun 188. maddesinin 1. fıkrasında yer alan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçunda, hapis cezasının yanında ikibin günden yirmibin güne kadar adli para cezası öngörülerek genel üst sınırın üzerinde bir gün sayısı tayin edilmiş ve iki yaptırım birlikte düzenlenmiştir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 188Kaynağı aç
ruhsata aykırı olarak imal, ithal veya ihraç eden kişi, yirmi yıldan otuz yıla
kadar hapis ve ikibin günden yirmibin güne kadar adlî para cezası ile
cezalandırılır.
(2) Uyuşturucu veya uyarıcı madde ihracı fiilinin diğer ülke açısından
ithal olarak nitelendirilmesi dolayısıyla bu ülkede yapılan yargılama sonucunda
hükmolunan cezanın infaz edilen kısmı, Türkiye'de uyuşturucu veya uyarıcı madde
ihracı dolayısıyla yapılacak yargılama sonucunda hükmolunan cezadan mahsup edilir.
(3) Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri
ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak ülke içinde satan, satışa arz eden,
başkalarına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden,
bulunduran kişi, on yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne
kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. (Ek cümle: 18/6/2014 – 6545/66
md.) Ancak, uyuşturucu veya uyarıcı madde verilen veya satılan kişinin
çocuk olması hâlinde, veren veya satan kişiye verilecek hapis cezası on beş
yıldan az olamaz.[79]
(4) (Değişik: 27/3/2015-6638/11
md.) a) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin
eroin, kokain, morfin, bazmorfin, sentetik kannabinoid ve
türevleri, sentetik katinon ve türevleri,
sentetik opioid ve türevleri veya amfetamin
ve türevleri olması,[80]
b) Üçüncü fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane
gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler
ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle
belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma
açık yerlerde işlenmesi,
hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.
(5) (Değişik: 18/6/2014 – 6545/66 md.) Yukarıdaki fıkralarda
gösterilen suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi
hâlinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün
faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde, verilecek ceza bir kat artırılır.
(6) Üretimi resmi makamların iznine veya satışı yetkili tabip tarafından düzenlenen
reçeteye bağlı olan ve uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi doğuran her türlü
madde açısından da yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 29/6/2005
– 5377/22 md.) Ancak, verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
(7) Uyuşturucu veya uyarıcı etki
doğurmamakla birlikte, uyuşturucu veya uyarıcı madde üretiminde kullanılan ve
ithal veya imali resmi makamların iznine bağlı olan maddeyi ülkeye ithal eden,
imal eden, satan, satın alan, sevk eden, nakleden, depolayan veya ihraç eden
kişi, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis ve bin günden yirmibin güne kadar
adlî para cezası ile cezalandırılır.[81][82]
(8) Bu maddede tanımlanan suçların tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner,
sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık
hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi tarafından
işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması
Mehil Verilmesi ve Taksitlendirme Usulü
Hükümlünün ekonomik ve şahsi durumunu değerlendiren hâkim, adli para cezasının ödenmesi için hükmün kesinleştiği tarihten itibaren bir yılı aşmamak üzere mehil verebileceği gibi bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir.
Adli para cezasının taksitlendirilmesine hükmedilmesi durumunda taksit süresi iki yılı geçemez ve belirlenecek taksit adedi dörtten az olamaz. Mahkeme kararında, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde kalan tutarın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği açıkça belirtilir.
TCK 52 uyarınca adli para cezasında bir günün karşılığı kaç TL'dir?
Bir gün karşılığı adli para cezası miktarı en az yüz ve en fazla beş yüz Türk Lirası olup, kişinin ekonomik durumu ile diğer şahsi halleri gözetilerek hâkim tarafından takdir edilir.
Adli para cezası taksitle ödenebilir mi?
Hâkim ekonomik ve şahsi halleri gözeterek cezanın en az dört taksitte ve iki yılı aşmayacak bir sürede ödenmesine karar verebilir; taksitlerden birinin aksatılması durumunda kalan kısmın tamamı tahsil edilir ve ödenmeyen ceza hapse çevrilir.
Adli para cezasında genel gün sınırları nedir?
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça adli para cezası en az beş gün ve en fazla yediyüzotuz gün tam gün sayısı üzerinden hesaplanır; özel ceza normlarında bu üst sınırın üzerinde gün sayısı belirlenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy