5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca ceza hukuku sisteminde bir suç karşılığında uygulanan cezai yaptırımlar münhasıran hapis ve adlî para cezalarından ibarettir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 45Kaynağı aç
hapis ve adlî para cezalarıdır.
Hapis cezaları
Cezalar ile Güvenlik Tedbirleri Arasındaki Hukuki Farklar
Aleyhe değiştirme yasağı münhasıran Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesinde düzenlenen hapis ve adlî para cezalarına ilişkindir. Ceza niteliğinde bulunmayan müsadere gibi güvenlik tedbirlerinde veya dava konusu nakil aracının müsaderesi ya da iadesine dair hususlarda sanık lehine kazanılmış hak doğmaz.
Cezanın ertelenmesi halinde belirlenen denetim süresi bir ceza olmayıp ertelemenin yasal sonucu olarak zorunlu biçimde hükmedilen bir tedbirdir. Bu nedenle denetim süresine ilişkin uygulama hataları aleyhe değiştirme yasağına konu oluşturmaz ve infaz aşamasında 5275 sayılı Kanun hükümleri uyarınca düzeltilebilir.
Kısa Süreli Hapis Cezasına Seçenek Yaptırımların Niteliği
Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesinin metni ve gerekçesinde ceza olarak sadece hapis ve adlî para cezası öngörüldüğünden, Kanun'un 50. maddesi uyarınca seçenek olarak belirlenen adlî para cezası haricindeki diğer yaptırımların birer güvenlik tedbiri olduğunu söylemek mümkün görülmektedir.
Geçmişte hapis cezası almamış kişiler yönünden, hükmolunan cezanın otuz gün ya da daha kısa olması durumunda seçenek yaptırımlara çevirme zorunludur. Benzer biçimde, suçun işlendiği anda on sekiz yaşını henüz tamamlamamış veya altmış beş yaşını doldurmuş kişilerin mahkûm edildiği bir yıl veya daha düşük süreli hapis cezaları da Türk Ceza Kanunu'nun 50. maddesinde sayılan seçenek yaptırımlardan birine dönüştürülür.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 50Kaynağı aç
kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa
ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre;
a) Adlî para cezasına,
b) Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale
getirme veya tazmin suretiyle, tamamen giderilmesine,
c) En az iki yıl süreyle, bir meslek
veya sanat edinmeyi sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan
bir eğitim kurumuna devam etmeye,
d) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle, belirli
yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya,
e) Sağladığı hak ve yetkiler kötüye kullanılmak suretiyle veya
gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak suç işlenmiş
olması durumunda; mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle,
ilgili ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınmasına, belli bir meslek ve
sanatı yapmaktan yasaklanmaya,
f) Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak
koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya,
çevrilebilir.
(2) Suç tanımında hapis cezası ile adlî para cezasının seçenek olarak
öngörüldüğü hallerde, hapis cezasına hükmedilmişse; bu ceza artık adlî para cezasına
çevrilmez.
(3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm
olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte
onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm
edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı
seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.
(4) Taksirli suçlardan dolayı
hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı
halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir.
Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adlî
para cezası veya tedbirdir.
(6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata
rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine
başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa
süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar
derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.[7][8]
(7) Hükmedilen seçenek tedbirin hükümlünün elinde olmayan nedenlerle
yerine getirilememesi durumunda, infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir.8
Hapis cezasının ertelenmesi
Adlî Para Cezaları ve Yürürlükten Kalkan Yaptırımlar
Cezaların düzenlendiği Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesinde ağır para cezası yaptırım türleri arasında sayılmamaktadır. Kanunun 45. maddesinde yer verilmeyen ağır para cezasına hükmedilmesi hukuka aykırılık teşkil etmekte ve kararın bozulmasını gerektirmektedir.
Türk Ceza Kanunu'nun genel hükümleri, Kanun'un 5. maddesi gereğince özel ceza kanunları ve ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır. Diğer kanunlarda yer alan nispi nitelikteki adlî para cezaları, Türk Ceza Kanunu'nun 52. maddesinde öngörülen gün para cezası sistemine aykırılık değil farklılık oluşturur ve geçerliliklerini sürdürerek infaz edilmeleri zorunluluk taşır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 5Kaynağı aç
ceza içeren kanunlardaki suçlar hakkında da uygulanır.
Tanımlar
Nitelikli dolandırıcılık suçunu düzenleyen Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adlî para cezasının miktarı ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
a) Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak
suretiyle,
c) Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
d) Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi
parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması
suretiyle,
e) Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak,
f) Bilişim sistemlerinin, banka veya
kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
g) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak
suretiyle,
h) Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden
kişilerin ticari faaliyetleri sırasında; kooperatif yöneticilerinin
kooperatifin faaliyeti kapsamında,
i) Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı
kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle,
j) Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir
kredinin açılmasını sağlamak maksadıyla,
k) Sigorta bedelini almak maksadıyla,
l) (Ek: 24/11/2016-6763/14 md.) Kişinin,
kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı
olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi
suretiyle,
İşlenmesi halinde, üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar
adlî para cezasına hükmolunur. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/19 md.; Değişik:
3/4/2013-6456/40 md.) Ancak, (e), (f), (j), (k) ve (l) bentlerinde sayılan
hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı suçtan
elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.[71]
(2) Kamu görevlileriyle ilişkisinin olduğundan, onlar nezdinde hatırı
sayıldığından bahisle ve belli bir işin gördürüleceği vaadiyle aldatarak,
başkasından menfaat temin eden kişi, yukarıdaki fıkra hükmüne göre
cezalandırılır.
(3) (Ek fıkra: 24/11/2016-6763/14 md.)
Bu madde ile 157 nci maddede yer alan suçların, üç veya daha fazla kişi tarafından
birlikte işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında; suç işlemek için
teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek
ceza bir kat artırılır.
Daha az cezayı gerektiren hal
Disiplin ve Tazyik Hapislerinin Hukuki Durumu
Disiplin ve tazyik hapisleri Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesi anlamında bir suç karşılığı öngörülen hapis cezası mahiyetinde değildir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesindeki disiplin hapsi kavramı içinde kaldıklarından, Türk Ceza Kanunu'nun 71. maddesinde düzenlenen ceza zamanaşımının kesilmesine ilişkin hükümler disiplin hapsi mahiyetindeki tazyik hapsi için geçerli olmaz.
İcra mahkemesi tarafından İcra ve İflas Kanunu'nun Onaltıncı Bap hükümleri kapsamında kararlaştırılan disiplin veya tazyik hapsi yaptırımları, kesinleşme tarihinin üzerinden iki yıl geçmesiyle infaz kabiliyetini yitirir. Öte yandan, nafaka takiplerine dair ayrık durum saklı kalmak kaydıyla, takip konusu alacağın Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından her yıl saptanan brüt asgari ücretin en yüksek aylık miktarının altında kaldığı dosyalarda ilgili hapis yaptırımlarına başvurulamaz.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 354Kaynağı aç
354 – Kanunun bu babında yazılı suçlardan takibi şikayete
bağlı olanların müştekisi feragat eder veya borcun itfa edildiği sabit olursa dava
ve bütün neticeleriyle beraber ceza düşer.
(Mülga
ikinci fıkra: 17/7/2003-4949/103 md.)
(Ek
fıkra: 31/5/2005-5358/22 md.) İcra mahkemesinin bu Bap
hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar,
kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.
(Ek fıkra:
31/3/2011-6217/6 md.) Nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç, alacak miktarı Asgari Ücret
Tespit Komisyonu tarafından her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari
ücret tutarının altında kalan takiplerde bu Kanunda öngörülen disiplin ve
tazyik hapsi uygulanmaz.
ONYEDİNCİ BAP
Hususi hükümler
Maaş ve ücretlerin kesilmesinde
usul:
TCK 45 kapsamında düzenlenen ceza türleri nelerdir?
Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesine göre bir suç karşılığında uygulanan cezalar yalnızca hapis ve adlî para cezalarından ibarettir.
Müsadere ve güvenlik tedbirlerinde aleyhe bozma yasağı uygulanır mı?
Aleyhe değiştirme yasağı münhasıran hapis ve adlî para cezalarına özgü olduğundan, güvenlik tedbiri niteliğindeki nakil aracının müsaderesi ya da iadesi gibi konularda kazanılmış hak söz konusu olmaz.
Tazyik hapsinde TCK'deki ceza zamanaşımının kesilmesi uygulanır mı?
Tazyik hapsi Türk Ceza Kanunu'nun 45. maddesi anlamında bir hapis cezası sayılmadığından, ceza zamanaşımının kesilmesine dair hükümler tazyik hapsi hakkında uygulanmaz.
İcra mahkemesince verilen tazyik hapsi kararları ne zamana kadar yerine getirilebilir?
İcra mahkemesinin İcra ve İflas Kanunu'nun Onaltıncı Bap hükümlerine göre verdiği tazyik veya disiplin hapsi kararları, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez. Ayrıca nafaka alacakları hariç, alacak tutarı aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde bu hapisler uygulanamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy