Anayasayı İhlal Suçu ve Kanuni Düzenleme
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 309. maddesi, Kanun'un İkinci Kitap Dördüncü Kısım Beşinci Bölümünde Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar başlığı altında Anayasayı ihlal kenar başlığıyla düzenlenmiştir. Madde uyarınca cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya, bu düzen yerine başka bir düzen getirmeye veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önlemeye teşebbüs eden failler ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 309Kaynağı aç
Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya veya bu düzen yerine başka bir
düzen getirmeye veya bu düzenin fiilen uygulanmasını önlemeye teşebbüs edenler
ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılırlar.
(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca
bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur.
(3) Bu maddede tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler
hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Cumhurbaşkanına suikast ve fiilî saldırı
Maddede Korunan Hukuki Yarar
Madde gerekçesine göre düzenleme ile korunması amaçlanan temel hukuki yarar, siyasal iktidarın kuruluş ve işleyişine egemen olan ilkeleri içeren kuralların bütünü niteliğindeki Anayasa düzeni ile bu düzene hâkim olan temel ilkelerdir.
Suçun Unsurları ve Teşebbüste Elverişlilik Şartı
Suçun kanuni tanımında yer alan araç unsur, cebir ve şiddet olarak belirlenmiştir. Anayasa ile güvence altına alınmış bulunan ifade özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü sınırları dahilinde kullanılan hakların bu suç kapsamında değerlendirilemeyeceğinin açıklığa kavuşturulması ve duraksamaların giderilmesi amacıyla söz konusu araç unsur cebir ve şiddet şeklinde yasalaştırılmıştır.
Bu suç niteliği itibarıyla bir tehlike suçudur ve hem yönetenler hem de yönetilenler tarafından işlenebilme özelliğine sahiptir. Bu doğrultuda teşebbüs aşamasında aranacak elverişlilik; suçun işleniş biçimi ve tehlike suçu niteliği gözetilerek, başvurulan cebir veya şiddetin neticeyi meydana getirmeye elverişli olup olmadığı yönünden hâkim tarafından somut olayın özelliklerine göre takdir edilir.
Gerçek İçtima Kuralı ve Tüzel Kişiler Hakkında Tedbirler
Türk Ceza Kanunu'nun 309. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, anayasayı ihlal suçunun işlenmesi sırasında başka suçların da işlenmesi halinde, failler hakkında bu suçlardan dolayı da ilgili kanun hükümlerine göre ayrıca cezaya hükmolunması zorunludur.
Maddenin üçüncü fıkrasında ise anayasayı ihlal suçunun işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında, tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
Anayasayı ihlal suçunun kanuni yaptırımı nedir?
Cebir ve şiddet kullanarak Anayasanın öngördüğü düzeni ortadan kaldırmaya, bu düzen yerine başka bir düzen getirmeye veya fiilen uygulanmasını önlemeye teşebbüs eden kişilere ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilir.
Suçun işlenmesi sırasında başka suçlar işlenirse nasıl ceza verilir?
Anayasayı ihlal suçunun icrası esnasında başka suçların işlenmesi durumunda gerçek içtima kuralı uygulanır ve fail bu suçlardan dolayı ayrıca cezalandırılır.
İfade ve örgütlenme özgürlüğü kullanımı bu suç kapsamına girer mi?
Anayasa ile güvence altına alınan ifade ve örgütlenme özgürlüğü kapsamındaki hakların kullanımı, maddedeki cebir ve şiddet unsuru bulunmadıkça Anayasayı ihlal suçu kapsamında değerlendirilemez.
Tüzel kişiler anayasayı ihlal suçundan dolayı ceza alır mı?
Anayasayı ihlal suçunun işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında hapis cezası yerine tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy