Suçun konusu ve kanundaki yeri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 292. maddesi “Hükümlü veya tutuklunun kaçması” başlığını taşır. Hüküm, İkinci Kitap’ta yer alan Millete ve Devlete Karşı Suçlar kısmının Adliyeye Karşı Suçlar bölümündedir. Birinci fıkraya göre tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu ya da hükümlü, altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 292Kaynağı aç
altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında altı
aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde, bir
yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü
tarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza
bir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesi
sebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya da
eşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere göre cezaya
hükmolunur.
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler
ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da uygulanır.
(6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.)
Etkin pişmanlık
Temel ceza
Cebir veya tehdit kullanılmadan gerçekleşen kaçmada ceza altı aydan bir yıla kadar hapistir. Madde metni faili tutuklu veya hükümlü olarak gösterir. Kaçmanın bağlandığı yerler tutukevi, ceza infaz kurumu ve görevlilerin gözetimidir.
Cebir veya tehditle kaçma
Kaçma cebir veya tehdit kullanılarak işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Fıkra, cebir veya tehdidin yöneltildiği kişiyi ayrıca sıralamaz.
Silahlı olarak veya birlikte işleme
Suç silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse, önceki fıkralara göre belirlenecek ceza bir katına kadar artırılır. Üst sınır bir kattır; hüküm, artırımın her olayda tam bir kat uygulanacağını söylemez.
Kaçma sırasında gerçekleşen başka suçlar
Kaçma sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri, kasten öldürme ya da eşyaya zarar verme gerçekleşirse bu fiiller için ayrıca ceza verilir. Ayrı cezalandırma, kasten yaralamanın bütün hallerini değil, yalnızca neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerini kapsar.
Kurum dışında çalışma ve çevrilen hapis
Maddedeki cezalandırma düzeni, ceza infaz kurumunun dışında çalıştırılan hükümlülere de uygulanır. Hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş kişiler de aynı hükümlere tabidir.
Yürürlükten kaldırılan altıncı fıkra
Altıncı fıkra, 29/6/2005 tarihli ve 5377 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır. Kaldırılan fıkranın içeriği yürürlükteki madde metninde yer almaz.
Kabul edilen metnin yasama süreci
Görüşmede önce okutulan metin, bir suç nedeniyle gözaltına alındıktan veya tutuklandıktan sonra kaçan kişiye altı aydan bir yıla kadar hapis cezası verilmesini öngörüyordu. Kabul edilen önergeyle tasarının 292 ve 293. maddeleri tek madde halinde birleştirildi. Yürürlükteki düzenleme, tutuklu veya hükümlünün tutukevinden, ceza infaz kurumundan ya da görevlilerin gözetiminden kaçmasını esas alır. Birinci fıkra, salt gözaltına alınan kişiyi ayrıca saymaz.
Önce okutulan metinde silahlı işleme ya da gözaltına alınan veya tutuklu bulunan birden çok kişinin suçu birlikte işlemesi, verilecek cezanın bir kat artırılmasını gerektiriyordu. Bu ifade kabul öncesi metne aittir. Yürürlükteki üçüncü fıkradaki artırım ise bir katına kadardır.
Kabul edilen önergenin gerekçesinde iki madde hükmünün birleştirilerek tek madde halinde düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı gerekçede, hakkında tutuklama veya mahkûmiyet kararı olmamasına rağmen güvenlik görevlilerince yakalanıp gözaltına alınan kişinin kaçması halinde bir yıla kadar hapisle cezalandırılabileceği açıklanmıştır. Bu gerekçe yürürlükteki kanun metninin yerine geçmez.
TCK m. 292’de temel ceza nedir?
Tutukevinden, ceza infaz kurumundan veya görevlilerin gözetiminden kaçan tutuklu ya da hükümlü hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
Cebir veya tehditle kaçmanın cezası nedir?
Kaçmanın cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Birlikte veya silahlı kaçma cezayı nasıl etkiler?
Suç silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlü tarafından birlikte işlenirse önceki fıkralara göre verilecek ceza bir katına kadar artırılır.
Kurum dışında çalışan hükümlü bu maddeye girer mi?
Evet. Ceza infaz kurumu dışında çalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adli para cezasından çevrilmiş olanlar hakkında da madde hükümleri uygulanır.
Kaçarken yaralama, öldürme veya zarar verme olursa ne olur?
Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri, kasten öldürme veya eşyaya zarar verme gerçekleşirse bu suçlar için ayrıca cezaya hükmolunur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy