Tanıktan Vazgeçme Şartları ve Vazgeçilen Tanığın Dinlenmesi

Hukuk yargılamasında delil gösteren taraf, karşı tarafın açık izni bulunmadıkça dayandığı tanıktan tek taraflı irade beyanıyla vazgeçemez. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 196. maddesi gereğince delilden vazgeçme karşı tarafın muvafakatine bağlanmış olup, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2016/325, K. 2019/883) bu kuralın tanık delilini de kapsadığını kabul etmektedir. Karşı taraf vazgeçmeye açıkça izin vermezse tanık mahkemece dinlenir.

Tanıktan Vazgeçmenin Hukuki Niteliği ve İzin Şartı

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 196. maddesinin birinci fıkrası uyarınca delil gösteren taraf, karşı tarafın açık izni olmadıkça o delile dayanmaktan vazgeçemez. Kanun maddesinin gerekçesinde açıklandığı üzere, herhangi bir delili gösteren tarafın bu delilden vazgeçebilmesi münhasıran karşı tarafın açık iznine bağlanmıştır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2016/325, K. 2019/883) kararında belirtildiği üzere Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 196. maddesinde yer alan bu düzenleme tanık delilini de kapsamaktadır.

Tanık delilinden vazgeçme işlemi mahkemeye sunulacak yazılı bir dilekçeyle yapılabileceği gibi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 154. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca duruşmada sözlü olarak beyan edilip tutanağa geçirilmesi suretiyle de gerçekleştirilebilir. Ayrıca Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 74. maddesinde delilden vazgeçme, vekâletnamede özel yetki verilmesini gerektiren işlemler arasında sayılmamıştır; bu nedenle vekil, vekâletnamesinde özel yetki bulunmasına gerek olmaksızın tanık delilinden vazgeçebilir.

Mahkemenin İzleyeceği Usul ve Hâkimin Rolü

Dava sırasında bir taraf gösterdiği tanığın dinlenilmesinden vazgeçtiğini bildirdiğinde, mahkemece karşı tarafa 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 196. maddesi uyarınca bu vazgeçmeye açıkça izin verip vermediği sorulmalıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu (E. 2016/325, K. 2019/883) kararı uyarınca, karşı taraf vazgeçmeyi kabul etmediği takdirde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 243 ve devamı maddeleri çerçevesinde tanık dinlenmeli ve dosya kapsamı değerlendirilerek karar verilmelidir; vazgeçme kabul edildiğinde ise mevcut delil durumuna göre hüküm kurulmalıdır.

Tanıkların ne şekilde ve kimin lehine beyanda bulunacakları ancak dinlendikten sonra bilinebileceğinden, karşı tarafın açık muvafakati bulunmadıkça mahkemece re'sen tanık dinlemekten vazgeçilemez. Diğer taraftan, hasmın tanıktan vazgeçmesini kabul etmeyerek tanığın dinlenmesini talep eden taraf bakımından, bu tanığın kendi tanık listesinde yer alması zorunlu değildir ve söz konusu talep ikinci tanık listesi yasağı kapsamında sayılmaz.

Vazgeçme Talebinin Zaman Sınırı ve Kapsamı

Tanıktan vazgeçilmesi, tanığın dinlenilmesi tamamlanıncaya ve ifadesinin yer aldığı tutanak imzalanıncaya kadar mümkündür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 261. maddesinin beşinci fıkrası gereğince tanığın sözleri tutanağa yazılarak önünde okunur ve tutanağın altı tanığa imza ettirilir. İfade tutanağa bağlanıp imzalanmadığı sürece resmi bir tanık beyanı oluşmadığından bu aşamaya kadar vazgeçilebilir; ancak tutanak imzalandıktan sonra vazgeçilmesi mümkün değildir. Tanığa soru kâğıdı gönderilmiş olması da vazgeçmeye engel oluşturmaz; tanığın yazılı yanıtları mahkemeye ulaşana kadar tanıktan vazgeçilebilir.

Tanığın birden çok vakıanın ispatı için gösterildiği durumlarda vazgeçme belirli bir vakıa ile sınırlı olarak da yapılabilir. Davacı veya davalı, tanığı gösterdiği vakıalardan biri için dinletmekten vazgeçip yalnızca diğeri için dinletmek isteyebilir. Karşı tarafın bu talebe açık izin vermesi hâlinde, yalnızca o vakıa bakımından tanık delilinden vazgeçilmiş olur.

Re'sen Araştırma İlkesi ve Zımni Vazgeçme Durumları

Velayet, soybağı ve nüfus davaları gibi re'sen araştırma ilkesine tabi uyuşmazlıklarda hâkim dava malzemesini getirme konusunda yetkili ve görevlidir. Bu tür yargılamalarda mahkeme tarafların tanıktan vazgeçme talepleriyle bağlı değildir; hâkim gerekli gördüğü takdirde vazgeçilmek istenen tanığın dinlenmesine re'sen karar verebilir.

Tanığın, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 248. maddesi uyarınca tanıklıktan çekinme sebebinin bulunduğunu bildirerek tanıklık yapmak istemediğini beyan etmesi ve tanığı gösteren tarafın bu beyana karşı çıkmaması hâlinde tanık delilinden vazgeçilmiş sayılır. Buna karşılık, tanığı gösteren tarafın tanığın dinleneceği duruşma oturumuna katılmaması, tanık delilinden zımnen vazgeçildiği anlamına gelmez.

Vazgeçilen Tanığa Yeniden Dayanılması ve Bozma Sonrası Usul

Tanık delilinden vazgeçilmesi o delilden feragat edildiği anlamına gelmeyip yalnızca tanığın dinlenilmesi talebinin geri alınması niteliğindedir. Bu bakımdan vazgeçilen tanığa aynı konuda kural olarak yeniden dayanılabilir. Ancak bu ihtimalde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 145. maddesinde düzenlenen sonradan delil gösterme kuralları dikkate alınır. Anılan madde uyarınca süresinden sonra kural olarak delil gösterilemez; mahkeme ancak delilin sonradan ileri sürülmesinin yargılamayı geciktirme amacı taşımadığını veya süresinde ileri sürülememesinin kusurdan kaynaklanmadığını tespit ederse o delilin sonradan gösterilmesine izin verebilir.

İlk derece yargılamasında karşı tarafın muvafakati ile dinlenilmesinden vazgeçilen tanıklar bakımından usuli haklar tüketilmiş olur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (E. 2017/45381, K. 2018/1957) kararında belirtildiği üzere, bozma ilamından önce yapılan yargılamada dinlenilmesinden vazgeçilen tanıkların, bozma sonrasında çağrılarak dinlenmesi ve bu beyanlara itibar edilerek hüküm kurulması usul kurallarına aykırıdır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy