Vergi matrahının tamamen veya kısmen defter, kayıt ve belgelere dayanılarak tespit edilmesinin mümkün olmadığı hallerde vergi, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 30. maddesi uyarınca takdir komisyonu tarafından belirlenen matrah üzerinden re'sen tarh edilir.
Takdir Komisyonlarının Teşekkülü ve Görev Sınırları
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 72. maddesinin birinci fıkrasına göre takdir komisyonu; illerde defterdarın, ilçelerde malmüdürünün veya müstakil vergi dairesi olan ilçelerde ilgili vergi dairesi müdürünün ya da bunların tevkil edecekleri memurların başkanlığı altında, ilgili vergi dairesinin yetkili iki memuru ile seçilmiş iki üyeden kurulur. Daimi veya geçici komisyon olarak kurulabilen bu kurulların çalışma usul ve esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir; daimi komisyon bulunmayan yerlerde ise işlemler geçici komisyonlar eliyle yürütülür.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 72Kaynağı aç
Arsalara ait asgari ölçüde birim değer tespitinde komisyon; belediye başkanı veya tevkil edeceği memurun başkanlığında belediyenin yetkili bir memuru, defterdar veya vergi dairesi başkanlığınca görevlendirilecek iki memur, tapu sicil müdürü veya yetkilendireceği memur, ticaret odasınca seçilmiş bir üye ve ilgili mahalle veya köy muhtarının katılımıyla oluşur. Arazi birim değer tespitinde ise heyet, valinin başkanlığında defterdar, Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürü ile il merkezlerindeki ticaret ve ziraat odalarından seçilmiş birer üyeden meydana gelir.
Takdir komisyonu re'sen harekete geçemez. Komisyonun işlem yapabilmesi için vergi dairesi veya kanunen yetkili kılınan bir makamdan yazılı talep gelmesi şarttır. Komisyon yalnızca matrah takdiri yapmakla görevli olup tarh ve tahakkuk işlemini vergi dairesi yürütür.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 75. maddesi takdir komisyonlarına inceleme yetkisi tanırken, aynı Kanun'un 31. maddesinin 8. fıkrası takdir kararlarında takdirin dayanakları ile izahatının gösterilmesini zorunlu kılmıştır. Somut veri ve gerekçelere dayanmayan, genel ve soyut ifadelerle tesis edilen takdir komisyonu kararları yargı yerlerince hukuka aykırı bulunarak tarhiyatın iptaline karar verilmektedir.
Takdir İşleminin Tarh Zamanaşımına Etkisi
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 114. maddesi uyarınca vergiler, alacağın doğduğu takvim yılını izleyen senenin başından itibaren beş yıllık süre zarfında tarh edilip yükümlüye tebliğ edilmediği takdirde zamanaşımına uğrar. Vergi dairesinin matrah takdiri talebiyle takdir komisyonuna başvurması bu zamanaşımı süresini durdurur. Söz konusu durma hali, komisyon kararının vergi dairesine tevdi edildiği günü izleyen tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder; ancak takdir komisyonunda işlemeyen süre hiçbir koşulda bir yılı aşamaz.
213 sayılı VERGİ USUL KANUNU m. 114Kaynağı aç
Vergi Mahkemesinde Dava Açma Usulü ve Yetkili Yargı Yeri
Takdir komisyonu kararı doğrultusunda idarece düzenlenen vergi veya vergi ziyaı cezası ihbarnamelerine karşı yargı yoluna başvurulabilir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 377 ve 378. maddeleri ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi gereğince, ihbarnamenin muhatabına tebliğ edildiği tarihi takip eden 30 gün içinde vergi mahkemesinde iptal davası açılması gerekmektedir.
Açılacak iptal davasında yetkili mahkeme, vergiyi tarh eden vergi dairesinin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir.
Uzlaşma ve Düzeltme Yolları
İhbarnamenin tebliğinden itibaren 30 günlük süre içinde uzlaşma başvurusunda bulunulabilir. Uzlaşma sağlanması durumunda üzerinde mutabık kalınan vergi ve ceza tutarları için dava açılamaz. Uzlaşma sağlanamadığı takdirde, uzlaşmama tutanağının tebliğinden itibaren dava açma süresinden arta kalan süre içinde veya kalan süre 15 günden az ise 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir.
Tarhiyat işlemlerinde vergi hatası bulunması durumunda, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 116 ila 126. maddeleri çerçevesinde düzeltme başvurusu yapılabilir. Hatalı vergi veya cezanın düzeltilmesi amacıyla vergi dairesine yapılacak yazılı başvuru, vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde gerçekleştirilmelidir.
Mahkeme Kararının Hukuki Sonuçları
Takdir komisyonu kararına dayalı tarhiyatın vergi mahkemesince iptal edilmesi durumunda tarh edilen vergi ve kesilen cezalar terkin edilir; mükelleften tahsilat yapılmışsa tahsil edilen tutarlar iade olunur. Karar sonrasında beş yıllık tarh zamanaşımı süresi dolmuşsa idarece aynı döneme ilişkin yeniden tarhiyat yapılması mümkün değildir; zamanaşımı dolmamışsa eksiklikler giderilerek yeniden tarh işlemi tesis edilebilir.
Takdir komisyonu kararına karşı dava süresi ne zaman başlar?
Vergi dairesi tarafından takdir komisyonu kararına dayanılarak düzenlenen vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yetkili vergi mahkemesinde dava açılması gerekir.
Takdir komisyonuna sevk zamanaşımını ne kadar süreyle durdurur?
Takdir komisyonuna sevk ile duran tarh zamanaşımı, komisyon kararının vergi dairesine tevdi edildiği günü izleyen günden itibaren devam eder; bu durma süresi kanunen en fazla bir yıl olabilir.
Uzlaşma sağlanamadığında dava açma süresi ne kadardır?
Uzlaşmanın vaki olmaması halinde uzlaşmama tutanağının tebliğinden itibaren dava açma süresinden geriye kalan süre içinde, şayet kalan süre 15 günden az kalmışsa 15 gün içinde dava açılabilir.
Gerekçesiz ve soyut matrah takdirleri hukuken geçerli midir?
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 31. maddesinin 8. fıkrası uyarınca takdir kararlarında dayanak ve izahatın gösterilmesi zorunlu olduğundan, somut veriye dayanmayan soyut kararlar hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy