Uyuşmazlık çözümünde taraflar arasında geçerli bir tahkim anlaşmasının bulunması mahkemelerin yargılama yetkisini bertaraf eder. Sözleşmede geçerli bir tahkim şartı yer almasına karşın uyuşmazlığın mahkemeye taşınması ve davalının süresi içinde tahkim itirazında bulunması halinde mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekir. Anayasa Mahkemesi, sözleşmede yer alan tahkim şartı nedeniyle uzun süren bir yargılama neticesinde verilen görevsizlik kararının mülkiyet hakkını ihlal etmediği sonucuna varmıştır.
Tahkim Şartının Geçerliliği ve Anayasal Denetim Sınırları
İlk derece mahkemesi kararında açıkça keyfi bir değerlendirme veya bariz bir takdir hatası bulunmadıkça Anayasa Mahkemesi mahkemelerin takdir hakkına müdahale edemez. Uyuşmazlığa bakan mahkemenin sözleşmede kararlaştırılan tahkim şartının geçerliliğine yönelik yaptığı değerlendirmeler de bu denetim sınırları kapsamında ele alınır; keyfilik veya bariz takdir hatası içermeyen kararlar yerinde kabul edilir.
Yabancı Tahkim Klozu ve Tarafların Öngörülebilirliği
Sözleşme ve eklerinin içeriğini bilen ve buna rağmen kararlaştırılan yabancı tahkim şartına uymayarak Türk mahkemeleri önünde dava açan taraf, yargılama sırasında tahkim itirazı ile karşılaşabileceğini ve mahkemenin görevsizlik kararı verebileceğini öngörebilecek durumdadır. Tarafın kendi serbest iradesiyle imzaladığı sözleşme hükümlerine aykırı davranarak dava açması, usuli sonucun öngörülemez olduğunu iddia etmesine olanak tanımaz.
Konişmentoda Çarter Partiye Atıf ve Tahkim Klozu
Konişmentoda çarter parti ile birlikte kullanılacağına yönelik kayıt yer alması ve konişmentonun arka yüzünde çarter partinin tüm hüküm ve şartları ile birlikte tahkim klozunun da geçerli kılındığının açıkça belirtilmesi halinde, taşıma sözleşmesindeki tahkim şartı atıf yoluyla konişmentoya dahil edilmiş sayılır. Bu nitelikteki atıf klozu geçerli kabul edilerek uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözülmesi gerekir.
Zamanaşımı İddiası ve Tahkim Yoluna Başvuru Şartı
Yargılamanın uzun sürmesi neticesinde görevsizlik kararı verilmesi durumunda, uyuşmazlık konusu alacağın yabancı hukuka göre zamanaşımına uğradığı ve tahsilin imkânsız hale geldiği iddiası kendiliğinden kabul edilemez. Tahkim yoluna fiilen başvurarak zamanaşımı sebebiyle talep hakkının kalmadığını ispatlamayan taraf, alacağın tahsilinin imkânsızlaşmasının yegâne sebebinin uzun yargılama ve verilen görevsizlik kararı olduğunu ileri süremez.
İtirazın İptali Davasında Hak Düşürücü Süre
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 67. maddesinin birinci fıkrası gereğince, ödeme emrine itirazla karşılaşan alacaklı taraf, söz konusu itiraz kendisine bildirildikten sonra işlemeye başlayan bir yıl içinde yetkili mahkemeye başvurma hakkına sahiptir. Alacaklı bu yasal hak düşürücü müddet zarfında genel hükümler doğrultusunda alacağını ispat ederek itirazın iptaline karar verilmesini isteyebilir.
2004 sayılı İCRA VE İFLAS KANUNU m. 67Kaynağı aç
Geçerli bir tahkim şartı varken mahkemede dava açılırsa ne olur?
Geçerli bir tahkim anlaşmasının varlığına rağmen uyuşmazlık mahkemeye taşınır ve karşı taraf süresinde tahkim itirazında bulunursa, mahkemenin yargılama yetkisi bertaraf edildiğinden görevsizlik kararı verilir.
Tahkim nedeniyle verilen görevsizlik kararı mülkiyet hakkını ihlal eder mi?
İlk derece mahkemesinin tahkim şartına ilişkin değerlendirmesinde açık bir keyfilik veya bariz takdir hatası bulunmadıkça, yargılama süreci uzamış olsa dahi görevsizlik kararı mülkiyet hakkını ihlal etmez.
Konişmentodaki atıf tahkim şartını geçerli kılar mı?
Konişmentoda çarter partiye ve arka yüzündeki tahkim klozuna açıkça yollama yapılması durumunda, taşıma sözleşmesindeki tahkim şartı konişmentoya dahil sayılır ve uyuşmazlığın tahkimde çözülmesini gerektirir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy