Bireysel Başvurunun Niteliği ve Kapsamı
Temel hak ve özgürlükleri kamu gücünün işlem veya eylemleriyle zedelenen kişilere tanınan bireysel başvuru, Anayasa ile Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerin ortak koruma alanındaki hak ihlallerini konu alan ikincil nitelikte bir denetim yoludur.
Bu yola başvurulabilmesi için ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmal bakımından kanunda öngörülen idari ve yargısal olağan başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması şarttır.
Başvuru Ehliyeti ve Taraf Sıfatı
Anayasa Mahkemesi önünde hak arama ehliyeti, kamu gücünün işlem, eylem veya ihmali sonucunda güncel ve kişisel bir hakkı etkilenen kişilerle sınırlandırılmıştır.
Kamu tüzel kişileri bireysel başvuruda bulunamaz. Özel hukuk tüzel kişileri ise yalnızca tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bu yola başvurabilir.
Yabancıların bireysel başvuru hakkı mevcuttur; ancak yalnızca Türk vatandaşlarına tanınmış olan haklarla ilgili olarak yabancıların bireysel başvuru yapma imkanı bulunmamaktadır.
Başvuru Şekli ve Usul Kuralları
Başvurunun 6216 sayılı Kanun ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nde belirtilen şartlara uygun biçimde, İçtüzük ekindeki bireysel başvuru formu kullanılarak ve resmî dilde yapılması zorunludur.
Bireysel başvurunun bir avukat aracılığıyla yapılması mecburi değildir. Kişiler başvuruyu bizzat yapabilecekleri gibi kanuni temsilcileri ya da avukatları vasıtasıyla da gerçekleştirebilirler. İşlemin vekil aracılığıyla yürütülmesi durumunda noter onaylı vekaletname sunulmalıdır.
Başvuruda bulunan kişi, gerekçesini açıklamak koşuluyla kamuya açık belgelerde kimlik bilgilerinin gizli tutulmasını talep edebilir.
Başvuru Süresi ve Sürelerin İşlemesi
Bireysel başvuru süresi, olağan başvuru yollarının tüketildiği tarihten, herhangi bir başvuru yolu öngörülmemişse hakkın ihlal edildiğinin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gündür.
Anayasa Mahkemesi adli tatile tabi değildir. Dolayısıyla adli tatil döneminde başvuru süresi ve Mahkemece verilen diğer yasal süreler işlemeye devam eder.
Evrak Eksikliği ve İdari Ret Kararına İtiraz
Başvuru formunda veya eklerindeki evrakta eksiklik tespit edilmesi halinde, söz konusu eksikliğin giderilmesi amacıyla başvurucuya veya varsa vekiline on beş günü geçmemek üzere kesin bir süre verilir. Geçerli bir mazeret sunulmaksızın bu süre içinde eksiklik giderilmezse başvuru reddedilir.
Başvurunun süresinde yapılmaması, şekil şartlarına uygun olmaması ve verilen kesin sürede eksikliklerin tamamlanmaması durumlarında Komisyonlar Başraportörünce başvurunun idari yönden reddine karar verilebilir. Bu idari ret kararlarına karşı Komisyonlara itiraz yolu açıktır. Buna karşılık Komisyonlar, Bölümler ve Genel Kurul tarafından verilen kararlar kesindir.
İcraya Etki ve Tedbir Kararı
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması, şikayete konu olan işlemin uygulanmasını veya icrasını kendiliğinden durdurmaz.
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü m. 73 uyarınca, başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlikenin varlığı halinde Mahkeme, resen ya da başvuru üzerine temel hakların korunması amacıyla zorunlu tedbirlerin alınmasına karar verebilir.
Başvurunun İncelenmesi ve Karar Türleri
Başvuruda ihlal iddialarının temellendirilememesi, ileri sürülen hususların salt kanun yolu şikayeti niteliğinde olması, başvurunun karmaşık veya zorlama şikayetlerden ibaret bulunması ya da temel hakka açık bir müdahalenin olmaması hallerinde açıkça dayanaktan yoksunluk sebebiyle kabul edilemezlik kararı verilir.
Başvurucunun davadan açıkça feragat etmesi, sürecin takipsiz bırakılması, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkması veya incelemenin sürdürülmesini haklı kılan bir nedenin kalmaması durumlarında başvurunun düşmesine hükmedilir.
Anayasa Mahkemesi tarafından bir hakkın ihlal edildiğine karar verildiğinde, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak amacıyla derece mahkemesi yeniden yargılama yapmakla yükümlüdür.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru süresi ne kadardır?
Bireysel başvuru süresi, olağan kanun yollarının tüketildiği tarihten, kanun yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gündür.
Bireysel başvuruda avukat tutmak zorunlu mudur?
Bireysel başvurunun avukat vasıtasıyla yapılması zorunlu olmayıp başvuru bizzat, kanuni temsilci aracılığıyla veya vekaletname sunulmak suretiyle avukatla yapılabilir.
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verirse ne olur?
Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verdiğinde, derece mahkemesi ihlali ve doğurduğu sonuçları ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak zorundadır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy