Tahdit kodu, kamu düzeni ve kamu güvenliğinin korunması amacıyla yabancıların Türkiye'ye girişine getirilen idari kısıtlamadır. Kodun türüne göre ülkeye kabul için ön izin şartı uygulanabileceği gibi şartsız giriş yasağı da verilebilir. Bu kısıtlama; Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, İl Göç İdaresi Müdürlükleri veya hudut kapısı personeli tarafından sisteme işlenir.
Tahdit Kodunun Hukuki Dayanağı
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 9. maddesi, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle Göç İdaresi Genel Müdürlüğüne; idari para cezaları ve kamu alacakları gerekçesiyle ise valiliklere, yabancıların ülkeye kabulünü ön izin şartına bağlama yetkisi vermektedir. Maddenin sekizinci fıkrası gereğince uygulamanın usul ve esaslarını belirlemek Bakanlığa aittir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
Giriş yasağının kanuni bir dayanağa sahip olması zorunludur. Danıştay 10. Dairesi, E. 2010/9929 ve K. 2014/3373 sayılı kararında, salt idari düzenlemeyle getirilen süreli giriş yasağının yasal dayanaktan yoksun olduğunu belirlemiştir. Kararda, 1982 Anayasası'nın 23. maddesi uyarınca seyahat özgürlüğünün suç soruşturması veya suç işlenmesini önleme gibi anayasal nedenlerle ve kanunla sınırlanabileceği, yasada öngörülmeyen bir sınırlama nedeninin idari düzenlemeyle getirilemeyeceği vurgulanmıştır. Bu karar, 5683 sayılı eski kanun dönemi ve o dönemde yürürlükteki Emniyet Genel Müdürlüğü Genelgesi'ne ilişkindir; 6458 sayılı YUKK yürürlüğe girdikten sonraki uyuşmazlıklarda kararın ağırlığı somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Danıştay 10. Daire, E. 2010/9929, K. 2014/3373Kaynağı aç
Giriş Yasağının Azami Süresi
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Türkiye'ye giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir; süre artışı bu ciddi tehdit koşuluna bağlıdır.
Yaygın Tahdit Kodu Türleri ve Sonuçları
Tahdit kodları, ihlal edilen kurala göre farklı hukuki sonuçlar doğurur. Vize, vize muafiyeti, ikamet veya çalışma iznini ihlal edenlere uygulanan Ç-101 kodu hakkında üç ay giriş yasağı ve idari para cezası öngörüldüğü belirtilmektedir. Türkiye'ye yasadışı yollarla giriş yapanlara uygulanan Ç-113 kodu ise iki yıl giriş yasağı ve idari para cezası sonucunu doğurmakta; para cezasının ödenmemesi durumunda bu sürenin beş yıla uzadığı ifade edilmektedir. Bu kodlara ilişkin süre ve sonuçların güncel mevzuat dayanağı ayrıca doğrulanmalıdır.
İkamet izninin iptaline dayanan V-69 kodu uygulandığında kişiye beş yıl süreyle ikamet izni verilemeyeceği belirtilmektedir. Sahte evlilik gerekçesiyle uygulanan V-70 kodu kapsamında ülkeye girişin beş yıl boyunca yasaklandığı ifade edilmektedir. Terke davet niteliğindeki V-137 kodunda kişiye 15 günlük kesin süre tanındığı; bu süre içinde ülkeyi terk etmeyenler hakkında sınır dışı etme kararı verileceği belirtilmektedir. V-144 kodu, sınır dışı kararı bulunmakla birlikte sınır dışı edilmesi hâlinde hayati tehlike doğabilecek kişilere insani ikamet izni düzenlenmesini öngörmektedir. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine başvuran kişilere uygulanan V-154 kodu kapsamında ise dava süreci boyunca kişinin ülkeye girişinin engellenemeyeceği aktarılmaktadır. Bu kod türlerine ilişkin bilgilerin güncel mevzuat dayanağı ayrıca doğrulanmalıdır.
Sınır Dışı Etme Kararı: Koşullar ve Usul
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrası uyarınca sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğünün talimatıyla ya da resen valilikler tarafından alınır. Karar; gerekçeleriyle birlikte hakkında işlem yapılan yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Yabancının avukatı yoksa kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreler hakkında kendisi ya da yasal temsilcisi bilgilendirilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 53Kaynağı aç
6458 sayılı Kanun'un 54. maddesi sınır dışı edilecek yabancılara ilişkin halleri düzenlemektedir. Bu kapsamda terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar ile çıkar amaçlı suç örgütüyle ilişkilendirilenler, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar, vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler, ikamet izni iptal edilenler ile ikamet iznini on günden fazla ihlal edenler ve çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler yer almaktadır.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 54Kaynağı aç
Sınır dışı etme kararına karşı 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; başvuran kişi aynı zamanda kararı veren makama da başvurusunu bildirmek zorundadır. Dava dosyası, savunmanın verilmesiyle ya da savunma verme süresinin dolmasıyla tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde, 2577 sayılı Kanun'un 26. maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen süre iki ay olarak uygulanır. Mahkeme, dosya tekemmülünden ya da gereken hâllerde duruşma veya ara kararın tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde kararını açıklar; bu karar kesindir.
Sınır Dışı Edilemeyecek Kişiler
6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi, 54. madde kapsamına girseler dahi belirli kişiler hakkında sınır dışı kararı alınamayacağını düzenlemektedir. Bu kişiler şunlardır: gönderileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar (m. 55/1-a); ciddi sağlık sorunları, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler (m. 55/1-b); hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar (m. 55/1-c); mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları (m. 55/1-ç); tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları (m. 55/1-d).
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 55Kaynağı aç
Bu kapsamdaki değerlendirmeler her kişi için ayrı ayrı yapılır. Söz konusu kişilerden belirli bir adreste ikamet etmeleri veya istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunmaları istenebilir.
Yargı Yoluna Başvurunun Sınır Dışı Etmeyi Durdurma Etkisi
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesi, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar kişinin sınır dışı edilemeyeceğini açıkça düzenlemektedir. Hakkında sınır dışı kararı bulunan yabancı yargı yoluna başvurduğunda yetkili makamların mahkeme sonucunu beklemesi zorunludur.
Tahdit Kodunun Kaldırılması: İdari Başvuru ve İptal Davası
Tahdit kodunun kaldırılmasında iki yol bulunmaktadır. Birincisi, kodu koyan birim veya müdürlüğe idari başvuru yapılmasıdır; bu birim aynı zamanda kodu kaldırabilme yetkisine sahiptir. İkincisi, 6458 sayılı Kanun'un 9. maddesinin altıncı fıkrası çerçevesinde Genel Müdürlük giriş yasağını doğrudan kaldırabilir ya da yasak saklı kalmak kaydıyla belirli süre için giriş izni verebilir. Bunların yanı sıra idare mahkemesinde iptal davası açılması da mümkündür. İdareye başvuru yasal bir zorunluluk değildir; yabancı doğrudan idare mahkemesine başvurarak koda dayanan işlemin kaldırılmasını talep edebilir.
İptal davasında dikkat edilmesi gereken temel nokta şudur: davada tahdit kodunun kendisi değil, koda dayanılarak tesis edilen işlem — idari para cezası, sınır dışı etme işlemi ya da giriş yasağı — iptal konusu yapılmalıdır. Dava açıldığında idarenin işlemin gerekçesini ve hukuka uygunluğunu somut olarak ortaya koyması gerekmektedir.
Tahdit koduna dayanan işlemlere karşı açılacak iptal davasında dava açma süresi işlemin tebliği ile bağlantılıdır; ancak aynı konuda sürenin tebliğ tarihinden mi yoksa işlemin tesisinden mi işlemeye başladığı farklı biçimlerde aktarılmaktadır. Bu nedenle somut işlemin niteliğine göre sürenin başlangıcının dikkatle belirlenmesi gerekir. Sınır dışı etme kararı için ise 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesi bu karara özgü olarak kararın tebliğinden itibaren yedi günlük ayrı bir başvuru süresi öngörmektedir; sınır dışı kararına özgü bu süre diğer idari işlemlere uygulanamaz.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 7Kaynağı aç
İdare mahkemesinin sınır dışı etme kararı hakkında verdiği karar kesin nitelik taşıdığından, ret hâlinde Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yapılabilir; bu aşamanın tüketilmesinin ardından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne de başvuru yolu açık olabilir. Bu başvurularda öncelikli inceleme ve sınır dışı etmenin durdurulması da talep edilebilir. Her iki başvurunun süre ve kabul edilebilirlik koşulları somut uyuşmazlığa göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Tahdit kodu neden konulur?
Tahdit kodu, kamu düzeni ve kamu güvenliğinin korunması amacıyla yabancıların Türkiye'ye girişine sınırlandırma getirmek için uygulanır.
Tahdit kodu kim tarafından konulur?
Tahdit kodunu Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, İl Göç İdaresi Müdürlükleri ve hudut kapısı personeli koyabilir. 6458 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı gerekçesiyle Genel Müdürlük; idari para cezaları ve kamu alacakları gerekçesiyle valilikler yetkilidir.
Giriş yasağı en fazla ne kadar sürebilir?
6458 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.
Sınır dışı etme kararına itiraz süresi ne kadardır?
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesi, sınır dışı etme kararına özgü olarak kararın tebliğinden itibaren yedi günlük başvuru süresi öngörmektedir. Tahdit koduna dayanan diğer idari işlemlere karşı açılacak iptal davalarında ise genel dava açma süresi esas alınır; ancak bu sürenin başlangıcına ilişkin farklı aktarımlar bulunduğundan somut işlem türüne göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
İptal davası açılırsa sınır dışı işlemi durur mu?
6458 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca, yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar kişi sınır dışı edilemez.
Sınır dışı edilemeyecek kişiler kimlerdir?
6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi kapsamında; gönderileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar, ciddi sağlık sorunları, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler, hayati tehlike arz eden hastalıkları için tedavisi devam etmekte iken gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ile tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları hakkında sınır dışı kararı alınamaz.
Tahdit kodu kaldırmak için önce idareye başvurmak şart mıdır?
Hayır, idareye başvuru yasal olarak zorunlu değildir. Kişi doğrudan idare mahkemesine başvurarak koda dayanan işlemin kaldırılmasını talep edebilir; kodu koyan birime idari başvuru da ayrı bir seçenek olarak açıktır. Bunun yanı sıra Göç İdaresi Genel Müdürlüğü, 6458 sayılı Kanun'un 9. maddesi uyarınca giriş yasağını doğrudan kaldırabilir ya da yasak saklı kalmak kaydıyla belirli süre için giriş izni verebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

