Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı, istisnai kazanma düzeninin içinde yer alır. Kanunun 12 nci maddesinde sayılan hallerde yabancı, istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilir. Yönetmeliğin 20 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki şartlardan herhangi birini yerine getiren yabancı, Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi yönünden Cumhurbaşkanı kararıyla bu statüyü kazanabilir. Şartın tamamlanması sonucu kendiliğinden doğurmaz; kanun da millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmamasını ayrıca arar.
2010139 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNUNUN UYGULANMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK m. 20Kaynağı aç
5901 sayılı TÜRK VATANDAŞLIĞI KANUNU m. 12Kaynağı aç
Kimler bu istisnai yola girebilir
Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanları kapsar. Aynı bentte Turkuaz Kart sahibi yabancılar da sayılır. Yatırım tutarı, taşınmaz veya mevduat eşiği bu kanun fıkrasında düzenlenmez; bu eşikler uygulama yönetmeliğinin 20 nci maddesinde gösterilir.
Bu kapsama, ikamet izni alan veya Turkuaz Kart sahibi yabancının yabancı eşi de girer. Kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu da bentte yer alır. Metin, ergin ve bağımlı olmayan çocuklar için aynı hükmü kurmaz.
Millî güvenlik veya kamu düzeni bakımından engel hâli bulunan kişinin vatandaşlık talebi Bakanlık tarafından reddedilir.
Türkiye’ye sanayi tesisi getiren kişiler ile bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal alanda olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıkça gerekçeli teklife konu olan kişiler ayrı bir gruptur. Bu grup Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindedir. Bentte yatırım tutarı, taşınmaz veya mevduat şartı yoktur; (b) bendindeki ikamet izni haliyle aynı kural değildir.
Sabit sermaye ve istihdam
En az 500.000 Amerikan doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımını gerçekleştirdiği Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca tespit edilen yabancı, ikinci fıkranın (a) bendine girer. Tutar ile Bakanlık tespiti birlikte aranır. Tespitin nasıl yapılacağı, tespiti yapan kurumun belirleyeceği usul ve esaslara bırakılmıştır.
En az 50 kişilik istihdam oluşturduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca tespit edilen yabancı, aynı fıkranın (c) bendindedir. Bent, istihdamın türüne veya süresine dair ek ölçüt sıralamaz. Aranan husus, bu sayının oluştuğunun anılan Bakanlıkça tespit edilmesidir.
Taşınmazın satın alınması
Satın alma seçeneğinde eşik, en az 400.000 Amerikan doları veya karşılığı dövizdir. Taşınmazın kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş olması veya üzerinde yapı bulunan arsa niteliğinde olması gerekir. Tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi konulması ve satın almanın Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tespit edilmesi de şarttır.
Noterde düzenlenen satış vaadi
Satın almadan ayrı seçenek, kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş taşınmazın noterde düzenlenmiş sözleşmeyle satışının vaat edilmesidir. Burada en az 400.000 Amerikan doları veya karşılığı döviz peşin yatırılır. Üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdü tapu siciline şerh edilir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının tespiti de aranır. Peşin ödeme, noter sözleşmesi ve bu şerh birlikte uygulanır; satın alma seçeneğinin şartları bu seçeneğe aynen taşınmaz.
Mevduat, borçlanma aracı, fon ve emeklilik
Mevduat seçeneğinde yabancı, en az 500.000 Amerikan doları veya karşılığı dövizi Türkiye’de faaliyet gösteren bankalarda üç yıl tutma şartıyla bulundurur. Bu durumu Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tespit eder. Devlet borçlanma araçlarında da aynı asgari tutar ve üç yıllık elde tutma süresi aranır; tespiti Hazine ve Maliye Bakanlığı yapar.
Gayrimenkul yatırım fonu katılma payı veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payını, en az 500.000 Amerikan doları ya da karşılığı döviz tutarında ve en az üç yıl elinde tutma şartıyla satın alan yabancı (e) bendindedir. Satın almanın Sermaye Piyasası Kurulunca tespit edilmesi gerekir.
Bireysel emeklilik yolunda en az 500.000 Amerikan doları veya karşılığı döviz tutarındaki katkı payı sisteme yatırılır. Pay, kapsamı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunca belirlenen fonlarda tutulur ve üç yıl sistemde kalınır. Yatırımın aynı Kurumca tespit edilmesi şarttır. Fonların somut listesi bentte ayrıca sıralanmaz.
Dövizin satışı ve Türk lirası olarak tutulması
İkinci fıkranın (b), (ç), (d), (e) ve (f) bentlerindeki döviz tutarları, işlemden önce Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya satılır. Banka da bu tutarı Merkez Bankasına satar. Sabit sermaye ve istihdam bentleri bu satış hükmünde sayılmaz.
Satıştan sonra (ç) bendine göre elde edilen Türk lirası tutarlar Türk lirası mevduatta tutulur. (d) bendine göre elde edilen tutarlar Türk lirası cinsinden Devlet borçlanma araçlarında, (f) bendine göre elde edilen tutarlar ise Kurumun belirlediği emeklilik fonlarında üç yıl kalır. Uygulama esaslarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası belirler. Üç yıl Türk lirası olarak tutma sonucu bu üç bent için yazılmıştır; taşınmaz ve fon katılma payı bentleri için aynı sonuç cümlesi kurulmamıştır.
Kur, geçiş ve başvurunun izlenmesi
İkinci fıkradaki parasal değerler, tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuruyla belirlenir. Hesapta başvuru tarihi esas alınmaz. Amerikan doları dışındaki dövizin karşılığı da bu kurlara göre bulunur.
İkinci fıkra kapsamındaki yatırım türleri arasında, belirtilen süreyi tamamlamak amacıyla geçiş yapılabilir. Hangi türler arasında, hangi belgelerle ve hangi tespitten sonra geçileceği bu fıkrada ayrıntılandırılmaz. Geçiş, süreyi tamamlama amacına bağlıdır.
Yatırımın ikinci fıkradaki kapsam ve tutarda olup olmadığının tespitinde uygulanacak usul ve esasları, tespiti yapan kurum belirler. Sabit sermaye, taşınmaz, istihdam, mevduat, borçlanma aracı, fon payı ve emeklilik katkısı aynı kurumun tespitine bağlanmamıştır.
İkinci fıkra kapsamındaki kazanma başvurularının sürecini izlemek için İçişleri Bakanlığı bünyesinde komisyon kurulabilir. Komisyonda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı temsilcileri bulunur. Kurulma zorunlu değildir.
İstisnai yolla Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı hakkında, Bakanlığın yazılı talimatı üzerine müracaat makamı yönetmelikte belirtilen belgelerden dosya düzenler. Tamamlanan dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir. Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerinde, gerekli görülen hallerde başvuru Bakanlıkça da alınabilir.
Sık sorulan sorular
Yatırım şartı vatandaşlığı hemen kazandırır mı?
Hayır. Şartı sağlayan yabancı, Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ayrıca millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir. Engel varsa talep Bakanlıkça reddedilir.
Eş ve çocuklar kapsama girer mi?
Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 6458 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanları ve Turkuaz Kart sahiplerini kapsar. Bu kişilerin yabancı eşi ile kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu da aynı bentte yer alır.
Taşınmaz alımında tutar ve şerh nedir?
Eşik 400.000 Amerikan doları veya karşılığı dövizdir. Taşınmaz kat mülkiyetli, kat irtifaklı ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı olmalı; tapuya üç yıl satılmaması şerhi konulmalı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tespit etmelidir.
Satış vaadinde peşin ödeme aranır mı?
Evet. Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş taşınmazın noter sözleşmesiyle satışının vaat edildiği seçenekte tutar peşin yatırılır. Üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdünün tapuya şerhi ile Bakanlık tespiti birlikte aranır.
Mevduat ve borçlanma aracında süre nedir?
İki yolda da asgari tutar 500.000 Amerikan doları veya karşılığı dövizdir ve üç yıl tutma şartı vardır. Mevduatı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Devlet borçlanma aracını Hazine ve Maliye Bakanlığı tespit eder.
Döviz tutarı hangi kurla hesaplanır?
Parasal değerlerde tespit tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası efektif satış kuru ve/veya çapraz döviz kuru esas alınır. Başvuru tarihi bu hesap için esas tutulmamıştır.
Yatırım türleri arasında geçiş olur mu?
Evet. İkinci fıkra kapsamındaki türler arasında, öngörülen süreyi tamamlamak için geçiş mümkündür. Geçişin uygulama koşulları aynı fıkrada ayrıntılı değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

