Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları ve Eşik Değerler
Sürdürülebilirlik raporlaması yükümlülüklerinde finansal kuruluşlar dışındaki işletmeler için belirlenen mali ve idari eşikler uygulama alanını belirlemektedir. Bankalar, derecelendirme kuruluşları, finansal holding şirketleri, finansal kiralama, faktöring, finansman, varlık yönetim ve tasarruf finansman şirketleri haricinde kalan kurum ve işletmelerin; aktif toplamı bakımından 1 milyar Türk lirası, yıllık net satış hasılatı bakımından 2 milyar Türk lirası ve çalışan sayısı bakımından 500 kişi ölçütlerinden en az ikisini art arda iki raporlama döneminde aşmaları durumunda sürdürülebilirlik raporlarının hazırlanmasında Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının (TSRS) uygulanması zorunludur.
Yeniden belirlenen bu parasal ve idari eşik değerler, 1 Ocak 2025 tarihinde veya bu tarihten sonra başlayan hesap dönemlerine ilişkin sürdürülebilirlik raporlamalarında hüküm doğurmaktadır.
Dip Tarama Faaliyetlerinde Çevresel Atık Değerlendirmesi
Kıyı ve deniz alanlarında yürütülen dip tarama faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan malzemelerin yönetimi belirli çevresel kriterlere tabidir. Analiz sonuçlarına göre malzemenin tehlikelilik özelliği taşıması veya faydalı kullanım ya da denize boşaltım seçeneklerinin uygun görülmemesi halinde, söz konusu malzeme atık olarak değerlendirilmekte ve ilgili atık mevzuatı hükümleri kapsamında yönetilmektedir.
Avrupa İklim Yasası, Ekotasarım Kuralları ve Karbon Fiyatlandırması
Avrupa İklim Yasası kapsamında kabul edilen düzenlemeler doğrultusunda, Avrupa Birliği net sera gazı emisyonlarının 1990 yılı seviyelerine kıyasla 2040 yılına kadar %90 oranında azaltılması hedeflenmektedir. Yasal düzenleme uyarınca öngörülen net sera gazı azaltımının en az %85'inin birlik sınırları içinde gerçekleştirilmesi zorunlu kılınmış olup, 2036 yılından itibaren uluslararası karbon kredilerinin azami %5 ile sınırlı olarak kullanılabileceği hükme bağlanmıştır.
Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Yönetmeliği (ESPR) kapsamında satılmayan giyim ürünleri, giyim aksesuarları ve ayakkabıların imhası kural olarak yasaklanmıştır. Anılan imha yasağı büyük ölçekli şirketler bakımından 19 Temmuz 2026 tarihinden, orta ölçekli şirketler bakımından ise 2030 yılından itibaren uygulanacaktır. Ürünün güvenliği veya hasarlı olması gibi belirli ve sınırlı durumlarda ise istisnalar tanınmaktadır.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) sertifikalarına esas teşkil eden karbon fiyatı 2026 yılı birinci çeyreği için 75,36 avro/ton CO₂ olarak belirlenmiştir. Emisyon hesaplama ve izleme süreçlerinde ise Sera Gazı Protokolü Arazi Kullanımı ve Karbon Giderimleri Standardı'nın 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmektedir.
Yeşil Aklama, Çevresel İddialar ve Yargısal Denetim Esasları
Tüketici mevzuatında çevresel beyanların denetimi sertifikasyon ve şeffaflık ilkelerine bağlanmaktadır. Nitekim İtalya Tüketici Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle çevresel iddia, genel çevresel iddia ve sürdürülebilirlik etiketi kavramları tanımlanmış; doğrulanamayan veya yanıltıcı çevresel iddialar ile sertifikasyona dayanmayan etiketlerin kullanımı haksız ticari uygulama olarak nitelendirilmiştir. Düzenleme uyarınca karbon denkleştirmesine dayalı çevresel beyanlar yasaklanmış olup bu kurallar 27 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.
Türkiye'de 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği hükümleri uyarınca reklamlarda yer alan genel ve karşılaştırmalı çevresel iddiaların bilimsel ve doğrulanabilir verilerle ispatlanması zorunludur. Yapılan idari denetimlerde bilimsel ispata dayanmayan bu tür tanıtımların mevzuata aykırı bulunarak durdurulmasına karar verilmektedir.
Çevresel beyanların yanıltıcı nitelikte olup olmadığının tespitinde ifadelerin sunulduğu bağlam ve ispata elverişlilik ölçütleri değerlendirilmektedir. Doğal gazın kömür gibi diğer fosil yakıtlara kıyasla temiz olarak nitelendirilmesi, ifadenin sunulduğu bağlam çerçevesinde yanıltıcı davranış olarak görülmeyebilmektedir. Benzer şekilde karbon nötr pazarlamasına dayalı yeşil aklama uyuşmazlıklarında iddiaların hukuken yeterli somutlukta ortaya konulamaması davaların reddine dayanak oluşturabilmektedir. Diğer yandan fosil yakıt şirketlerini boykot eden finansal kuruluşları kamu işlemlerinde hedef alan yasal kısıtlamalar anayasal hak ve ilkelere aykırılık gerekçesiyle durdurulabilmektedir.
İklim Politikaları ve Temel Haklar Kapsamında Devlet Sorumluluğu
İklim değişikliğiyle mücadelede uyum politikalarının eksikliği temel insan hakları çerçevesinde denetlenmektedir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin özel ve aile hayatına saygı hakkını güvence altına alan 8. maddesi ile ayrımcılık yasağını düzenleyen 14. maddesi kapsamında, kamu otoritelerinin iklim uyum planlarını hayata geçirmemesi hak ihlali oluşturabilmektedir. Bu doğrultuda kamu idarelerinin belirli yasal süreler dahilinde mutlak emisyon azaltım hedeflerini öngören düzenlemeleri yürürlüğe koyması ve kapsamlı iklim uyum planları hazırlayarak uygulaması yönünde bağlayıcı kararlar verilebilmektedir.
TSRS uygulama eşik değerleri hangi tarihten itibaren geçerlidir?
Belirlenen aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı ve çalışan sayısı eşik değerleri 1 Ocak 2025 tarihinde veya sonrasında başlayan hesap dönemlerinde geçerlidir.
Satılmayan giyim ürünlerinin imhası ne zamandan itibaren yasaktır?
Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Yönetmeliği kapsamında satılmayan giyim eşyası ve ayakkabıların imhası büyük ölçekli şirketler için 19 Temmuz 2026, orta ölçekli şirketler için ise 2030 yılından itibaren yasaktır.
Reklamlarda çevresel iddiaların kullanımı hangi kurallara tabidir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve ilgili yönetmelik uyarınca reklamlarda yer alan genel ve karşılaştırmalı çevresel iddiaların bilimsel ve doğrulanabilir verilerle ispatlanması zorunludur; aksi halde reklamların durdurulması yaptırımı uygulanır.
Avrupa İklim Yasası uyarınca 2040 emisyon azaltım hedefi nasıldır?
Avrupa İklim Yasası kapsamında net sera gazı emisyonlarının 1990 seviyelerine kıyasla 2040 yılına kadar %90 oranında azaltılması öngörülmüş olup, bu azaltımın en az %85'inin Avrupa Birliği sınırları içinde gerçekleştirilmesi zorunludur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy