Ceza hukukunda kural olarak fail, gerçekleştirdiği her bağımsız fiil ve bu fiillerle meydana gelen her suç sebebiyle ayrı ayrı cezalandırılır. Gerçek içtima olarak adlandırılan bu temel ilkeye göre, birden fazla suç işleyen kişi her bir suç için kanunda öngörülen müstakil cezalara muhatap olur. Bununla birlikte kanun koyucu, adaletin ve ceza sorumluluğunun dengelenmesi amacıyla gerçek içtima kuralına bileşik suç, zincirleme suç ve fikri içtima gibi istisnalar getirmiştir.
Gerçek İçtima Kuralı
Gerçek içtima, failin birden çok bağımsız fiil ile birden çok suç işlemesi ve her bir eylemden ötürü ayrı ayrı cezai yaptırıma tabi tutulması halidir. Bu durumda suçlar birbirinin içinde erimez veya tek bir cezaya dönüştürülmez; fail icra ettiği her suçun kanuni karşılığı olan cezayı ayrı ayrı alır.
Bileşik Suç ve İçtima Yasağı
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 42. maddesi gereğince, biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bileşik suç kapsamında yer alan fiiller bakımından suçların içtimaına dair hükümler tatbik edilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 42Kaynağı aç
nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu
tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.
Zincirleme suç
Bileşik suçun varlığı kabul edildiğinde fail, bileşeni oluşturan araç suçlardan dolayı müstakil bir cezaya çarptırılmaz; icra edilen hareketler tek bir suç kabul edilerek hüküm kurulur. Ayrıca bileşik suç hukuki niteliği gereği kendisini meydana getiren alt suçlara bölünemez.
Zincirleme Suç ve Cezanın Belirlenmesi
Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda aynı kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi halinde zincirleme suç hükümleri uygulanır. Bu durumda faile her bir fiil için ayrı ayrı ceza verilmez; tek bir cezaya hükmedilerek belirlenen bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 43Kaynağı aç
zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi durumunda, bir
cezaya hükmedilir. Ancak bu ceza, dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Bir suçun temel şekli ile daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli
şekilleri, aynı suç sayılır. (Ek cümle: 29/6/2005 – 5377/6 md.) Mağduru
belli bir kişi olmayan suçlarda da bu fıkra hükmü uygulanır.
(2) Aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi
durumunda da, birinci fıkra hükmü uygulanır.
(3) Kasten öldürme, kasten yaralama,
işkence ve yağma suçlarında bu madde hükümleri uygulanmaz.[5]
Fikri içtima
Zincirleme suç hükümlerinin değerlendirilmesinde, bir suçun temel şekli ile cezanın daha ağır veya daha az uygulanmasını gerektiren nitelikli şekilleri aynı suç kabul edilir. Dolayısıyla suçun nitelikli hallerinin farklı zamanlarda gerçekleşmesi zincirleme suç değerlendirmesini engellemez.
Zincirleme suç müessesesi yalnızca mağduru somut olarak belirli olan fiillerle sınırlı değildir. Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi doğrultusunda, mağduru belirli bir kişi olmayan suçlarda da aynı şartlar dahilinde zincirleme suç kuralları tatbik edilir.
Aynı Fiille Birden Fazla Mağdura Karşı Suç İşlenmesi
Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin ikinci fıkrasına göre, aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda da zincirleme suça ilişkin ceza artırım kuralı uygulanır. Bu halde faile tek bir ceza verilir ve bu ceza kanunda öngörülen oran dahilinde artırılarak tayin edilir.
Zincirleme Suç Hükümlerinin Uygulanamayacağı Haller
Kanun koyucu kimi ağır suç tiplerini zincirleme suç kapsamı dışında tutmuştur. Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç ve aynı fiille birden fazla kişiye karşı suç işlenmesine dair içtima hükümleri uygulanamaz. Bu suçların birden fazla işlenmesi halinde her bir eylem için gerçek içtima kuralları işletilir.
Farklı Neviden Fikri İçtima
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 44. maddesinde düzenlenen farklı neviden fikri içtima uyarınca, işlediği tek bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren fail, meydana gelen bu suçlardan en ağır cezayı gerektiren suç esas alınarak cezalandırılır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 44Kaynağı aç
oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan
dolayı cezalandırılır.
ÜÇÜNCÜ
KISIM
Yaptırımlar
BİRİNCİ
BÖLÜM
Cezalar
Cezalar
Tek bir fiil icra edilerek birden fazla neticeye sebebiyet verilmesi durumunda farklı neviden fikri içtima devreye girer. Örneğin, kapıyı açan şahsa doğrultulan tüfekle tek el ateş edilmesi neticesinde hem hedefteki kişinin öldürülmesine teşebbüs edilmesi hem de kapı arkasında bulunan bir diğer kişinin yaralanması halinde, eylem hukuki anlamda tek bir fiil sayılır. Bu kapsamda fail hakkında daha hafif cezayı gerektiren yaralama eyleminden ötürü ayrıca ceza tayinine yer olmadığına karar verilerek yalnızca en ağır cezayı içeren öldürmeye teşebbüs suçundan ceza hükmü kurulur.
Bileşik suç nedir ve nasıl cezalandırılır?
Biri diğerinin unsurunu veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek fiil sayılan suçlara bileşik suç denir; bu suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz ve fail araç suçlardan dolayı ayrıca cezalandırılmayıp fiil bölünmeksizin tek bir suç üzerinden cezalandırılır.
Zincirleme suç halinde ceza nasıl belirlenir?
Bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suç birden fazla işlendiğinde faile tek ceza verilir; ancak bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Hangi suçlarda zincirleme suç hükümleri uygulanmaz?
Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca kasten öldürme, kasten yaralama, işkence ve yağma suçlarında zincirleme suç hükümleri uygulanamaz.
Tek bir fiille birden fazla farklı suç işlenirse fail nasıl cezalandırılır?
İşlediği tek bir fiil ile birden fazla farklı suçun oluşmasına sebebiyet veren fail, Türk Ceza Kanunu'nun 44. maddesi uyarınca bu suçlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır.
Aynı suçun tek bir fiille birden fazla kişiye karşı işlenmesi durumunda ceza artırılır mı?
Evet, aynı suçun birden fazla kişiye karşı tek bir fiille işlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 43. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca faile tek bir ceza verilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy