Suç Gelirlerinin Aklanmasını Önleme Mevzuatı Değişiklikleri

5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun’un 13. maddesi; yükümlülük ihlallerinde uygulanacak idari para cezalarını, yazılı ihtar ve eksiklik tamamlama sürelerini, faaliyet tedbirlerine ilişkin bildirim mekanizmasını ve zamanaşımı niteliğindeki ceza verme sürelerini belirlemektedir. Bu yasal çerçevede ayrıca serbest avukatlar belirli faaliyetlerle sınırlı olarak yükümlü çevresine dahil edilmiş ve finansal gruplar için mevzuattaki yükümlülüklere uyum sağlama zorunluluğu getirilmiştir.

Yükümlü Kapsamına Alınan Meslek Grupları ve Finansal Gruplar

Serbest avukatlar, 5549 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlüler arasına belirli faaliyetlerle sınırlı olmak ve savunma hakkına ilişkin diğer kanun hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla dahil edilmiştir. Avukatlık mesleğinin icrasındaki savunma hakkı güvenceleri bu yükümlülüğün uygulanmasında gözetilmekte, mesleki faaliyetin niteliğine göre sınır çizilmektedir.

Merkezi yurt içinde veya yurt dışında yer alan bir ana kuruluşa bağlı yahut onun kontrolünde bulunan, Türkiye’de yerleşik finansal kuruluşlar ile bunların şube, acente, temsilci, ticari vekil ve benzeri birimlerinden meydana gelen finansal gruplara da 5549 sayılı Kanun’daki yükümlülüklere uyum sağlama zorunluluğu getirilmiştir.

İdari Para Cezaları ve Finansal Kuruluşlar Bakımından Özel Hüküm

Kanun’un 3 ve 6. maddelerindeki yükümlülüklerden birini ihlal eden yükümlülere Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı tarafından otuz bin Türk lirası idari para cezası uygulanır. Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında düzenlenen yükümlülüğün ihlali halinde ise uygulanacak idari para cezası elli bin Türk lirasıdır.

Bankacılık, sermaye piyasası, sigortacılık, finansal kiralama, faktoring, finansman, ikrazat, ödeme ve elektronik para alanında faaliyet gösteren kuruluşlar ile yetkili müesseseler ve yönetmelikle belirlenecek diğer finansal kuruluşlar için birinci fıkradaki ceza farklılaştırılmıştır. Bu nitelikteki yükümlüler bakımından idari para cezası, işlem tutarının yüzde beşinden az olmamak şartıyla iki kat olarak tatbik edilir.

İhtar Süreci, Kademeli Cezalar ve Faaliyet Tedbirleri

Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki yükümlülüklere aykırılık tespit edildiğinde yükümlüye derhal ceza verilmez; öncelikle yazılı ihtar yapılarak eksikliklerin giderilmesi için otuz günden az olmamak üzere bir süre tanınır. Bu sürenin hitamında eksiklikler tamamlanmadığı takdirde beş yüz bin Türk lirası idari para cezası uygulanır.

Uygulanan beş yüz bin Türk liralık ilk idari para cezasının tebliğiyle birlikte yükümlüye yazılı bir ihtar daha yapılır ve altmış günden az olmamak üzere yeni bir süre verilir. Tanınan bu ek sürede de eksiklikler ikmal edilmezse, daha önce verilen ilk cezanın iki katı tutarında idari para cezası daha tatbik edilir.

İkinci idari para cezasının tebliğ edildiği tarihten itibaren otuz günlük süre içinde eksikliklerin giderilmemesi halinde, yükümlünün faaliyetlerinin belirli bir süre durdurulması, sınırlandırılması veya faaliyet izin belgesinin iptali yönündeki tedbirlerin alınabilmesi için durum yetkili kuruma intikal ettirilir.

Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki yükümlülüklere aykırı davranılması durumunda, ilgili tüzel kişiliğin yanı sıra sorumlu yönetim kurulu üyesine, böyle bir üye bulunmuyorsa üst düzey yöneticisine de idari yaptırım öngörülmüştür. Bu yöneticilere ceza uygulanabilmesi için tüzel kişiye tanınan ihtarların yapılması ve sürelere riayet edilmesi şart olup tatbik edilecek idari para cezası yükümlü kuruluşa kesilen cezanın dörtte biridir.

Elektronik Tebligat, Yıllık Üst Hadler ve Zamanaşımı

Kanun’un 9/A maddesi doğrultusunda getirilen elektronik tebligat yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, kurum veya kuruluşlara her bir aykırılık tespiti için kırk bin Türk lirası idari para cezası tatbik edilir. Bu kapsamda bir takvim yılı içinde verilebilecek idari para cezalarının toplamı bir milyon Türk lirasını aşamaz.

Kanun’un 13. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları çerçevesinde verilecek idari para cezalarının toplam tutarı; her bir yükümlülük türü bakımından ve ihlalin gerçekleştiği yıl esas alınarak sınırlandırılmıştır. Bu yıllık azami sınır, cezanın iki kat uygulandığı finansal yükümlüler için kırk milyon Türk lirası, bu kapsam dışındaki diğer yükümlüler için dört milyon Türk lirasıdır.

Yıllık üst hadlerden idari para cezası uygulanan yükümlüler nezdinde, takip eden takvim yılında aynı türden bir yükümlülük ihlali tekrarlandığında, öngörülen kırk milyon ve dört milyon Türk liralık üst hadler iki kat olarak uygulanır.

Yükümlülüğün ihlal edildiği tarihten itibaren sekiz yıl geçtikten sonra idari para cezası verilemez. Maddenin tatbikatına ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle tayin olunur.

Hapis ve Adli Para Cezası Gerektiren İhlaller

Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrası ile 7 ve 8. maddelerindeki yükümlülüklere aykırı hareket eden şahıslar hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Bu suçun işlenmesi nedeniyle tüzel kişiler hakkında ise bunlara özgü güvenlik tedbirleri tatbik edilir.

Finansal Olmayan Meslekler İçin Tedbirler ve Uzaktan Kimlik Tespiti

Finansal kuruluşlar haricinde belirli iş ve meslek grupları için de uyum yükümlülükleri genişletilmiştir. Teknolojik risklere karşı tedbir alma, riskli ülkelerle yürütülen temaslarda önlem geliştirme ve Tedbirler Yönetmeliği’nin 26/A maddesinde hüküm altına alınan sıkılaştırılmış tedbirleri uygulama mecburiyeti bu meslek grupları açısından da zorunlu kılınmıştır.

Kapsama giren serbest avukatlar; sürekli iş ilişkisi tesis edilen durumlarda herhangi bir parasal tutar aranmaksızın, münferit işlerde ise işlem bedelinin yahut birbiriyle bağlantılı birden fazla işlemin toplamının yetmiş beş bin Türk lirasını aşması halinde kimlik tespiti yapmakla yükümlüdür. Bu çerçevede müşteri ile müşteri nam veya hesabına hareket edenlerin kimlik bilgileri teyit edilir ve işlemin gerçek faydalanıcısının ortaya çıkarılmasına yönelik tedbirler alınır.

Tedbirler Yönetmeliği’ne eklenen 6/A maddesi düzenlemesi doğrultusunda, mevzuat sistematiğinde gerçek kişiler bakımından uzaktan kimlik tespiti yapılmasına hukuki imkân tanınmıştır.

Yeni Yükümlüler Bakımından Uyum Takvimi

Uyum programı kapsamına yeni dahil edilen yükümlülerin, 1 Haziran 2021 tarihine kadar uyum görevlisi ile uyum görevlisi yardımcısını atamaları öngörülmüştür. Uyum programının teşekkül ettirilmesi ve hazırlanan kurum politikası taahhüt formunun kuruma ibrazı için ise 1 Temmuz 2021 tarihi belirlenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy