Sporda Şiddet Soruşturması ve Ceza Yargılaması

6222 Sayılı Kanunun Amacı ve İdari İnceleme Yetkisi

6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun; müsabaka öncesinde, esnasında ve sonrasında spor alanları ile bu alanların çevresinde, taraftarların gruplar halinde bulunduğu yerlerde ve müsabaka yerine gidiş-geliş güzergâhlarında şiddet ve düzensizliğin önlenmesini hedefler.

Kanun hükümleri uyarınca bir spor kulübüne veya spor kulübünün mensubuna ceza verilmiş olması, söz konusu kulübün bağlı bulunduğu federasyonun yaptırım uygulama yetkisini ortadan kaldırmaz.

Federasyon ve kulüpler ile ilgili diğer kurum ve kuruluşlar, Kanun kapsamına giren suçlarla bağlantılı olarak Gençlik ve Spor Bakanlığınca yürütülecek idari inceleme veya soruşturmalarda görevlendirilen denetim elemanlarına, herhangi bir kanuni engel bulunmadığı sürece incelemenin gerekleri doğrultusunda bilgi ve belgeleri sunmak ve incelemenin yürütülmesine yardımcı olmakla yükümlüdür.

Spor müsabakalarında vazife yürüten hakem, gözlemci, saha komiseri ve temsilciler, bu görevleriyle bağlantılı olarak kendilerine karşı işlenen suçlar bakımından kamu görevlisi kabul edilir.

İhbar, Şikâyet ve Savcılık Tarafından Gerçeğin Araştırılması

Suça ilişkin ihbar veya şikâyetler Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına iletilebilir. Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye ulaştırılan ihbar veya şikâyetler ise ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

Başvuru konusu eylemin herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin suç oluşturmadığının açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel mahiyette bulunması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir ve hakkında bildirim yapılan kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Bu karar varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı kanundaki usule göre itiraz edilebilir; itirazın kabulü hâlinde ise Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır.

Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka herhangi bir suretle suç işlendiği izlenimini veren bir hali öğrenir öğrenmez kamu davası açmaya yer olup olmadığını karara bağlamak üzere derhal işin gerçeğini araştırmaya koyulur.

Cumhuriyet savcısı, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve adil bir yargılamanın gerçekleşmesi amacıyla emrindeki adli kolluk görevlileri aracılığıyla şüphelinin hem lehine hem de aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almak ve şüphelinin haklarını gözetmekle yükümlüdür.

Arama, Tutuklama ve Şike Suçunda Koruma Tedbirleri

Şüphelinin veya sanığın yakalanabilmesi ya da delillerin elde edilebileceği hususunda makul şüphe bulunması halinde şüphelinin veya sanığın üstü, eşyası, konutu, işyeri veya kendisine ait diğer yerler Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde aranabilir.

Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde tutuklama kararı verilebilir; ancak işin önemi, beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmaması durumunda tutuklama kararı tesis edilemez.

Sadece adli para cezasını gerektiren fiillerde ya da kasten işlenen vücut dokunulmazlığı aleyhindeki suçlar ayrık olmak üzere, kanunda öngörülen hapis cezasının yukarı sınırı iki yılı aşmayan hallerde tutuklama kararı verilmesi kanunen mümkün değildir.

Ceza Muhakemesi Kanununun 135 inci maddesi hükümleri, 6222 sayılı Kanunun 11 inci maddesinde tanımlanan suç bakımından da uygulanır.

Soruşturma Aşamasında Seyirden Yasaklanma Koruma Tedbiri

6222 sayılı Kanunun 18 inci maddesi kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma evresine geçilmesiyle birlikte şüpheli hakkında spor müsabakalarını seyirden yasaklama önlemi derhal yürürlüğe konur. Bu yasak, soruşturmada Cumhuriyet savcısının veya kovuşturmada mahkemenin aksi yönde bir kararı bulunmadığı sürece koruma tedbiri niteliğiyle devam eder. Tedbir ayrıca savcılık ya da mahkemece kaldırılmasına hükmedilmesinin yanında, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi veya sanık hakkında beraat yahut düşme hükmü tesisiyle derhal hükümsüz kalır.

Koruma tedbiri olarak uygulanan veya güvenlik tedbiri olarak hükmedilen spor müsabakalarını seyirden yasaklama tedbirine dair bilgiler, Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde bu amaca özgü tutulan elektronik bilgi bankasına derhal kaydedilir. Bu bilgi bankasına spor kulüplerinin ve federasyonların erişimi sağlanır; yasaklanan şahıslara ait bilgiler ilgili spor kulüplerine ve yurt dışındaki müsabaka öncesinde müsabakanın yapılacağı ülkenin yetkili mercilerine iletilir.

Seyirden yasaklama müessesesi, spor alanı sınırları haricinde kalsa dahi taraftar gruplarınca gerçekleştirilen kasten yaralama, hakaret veya tehdit içerikli tezahüratlar ile mala zarar verme fiilleri yönünden de tatbik edilir.

Alkol ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisinde olduğu açıkça anlaşılan kişiler müsabaka, antrenman ve seyir alanlarına alınmaz. Bu alanlara giren ve dışarı çıkmamakta ısrar eden kişiler zor kullanılarak dışarı çıkarılır ve bir yıl süreyle spor müsabakalarını seyirden yasaklanır.

Seyir yasağı getirilen şahıs yurt sınırları içindeyse, tedbire gerekçe olan eylemin gerçekleştiği müsabakada yer alan ve mensubu bulunduğu kulübün maç günlerinde, başlama düdüğü çaldığı anda ve bu andan itibaren bir saat geçince en yakın genel kolluk makamına müracaat etmelidir; bu sürecin denetiminde biyometrik yöntemlere de başvurulabilir. Söz konusu başvuru şartını ihlal eden kişiye her bir müsabaka için yirmi beş günden az olmamak şartıyla adli para cezası verilir.

İfade ve Sorgu Esnasında Şüphelinin Savunma Hakları

İfade alma veya sorgu işlemlerinde kişiye yüklenen suç anlatılır; müdafi seçme hakkının bulunduğu, onun hukuki yardımından yararlanabileceği ve müdafiin ifade veya sorguda hazır bulunabileceği bildirilir. Şüphelinin müdafi seçecek durumda olmadığı ve talep ettiği takdirde baro tarafından kendisine bir müdafi görevlendirilir.

Kişiye yüklenen suç hakkında beyanda bulunmamasının kanuni bir hak olduğu hatırlatılır; aleyhindeki şüphe nedenlerini ortadan kaldırmak ve lehine olan hususları ileri sürebilmesi için somut delillerin toplanmasını isteme imkânı tanınır.

Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Bunu engelleyici nitelikte kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehditte bulunma, bazı araçları kullanma gibi bedensel veya ruhsal müdahalelerde bulunulamaz.

Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli ya da sanık tarafından doğrulanmadığı takdirde hükme esas alınamaz.

Soruşturmanın Sonuçlanması ve İdari Yaptırım Yetkisi

Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa kamu davasını açma görevi kapsamında Cumhuriyet savcısı tarafından iddianame tanzim edilir.

Soruşturma evresi nihayetinde kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hallerinde Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu karar suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş olan şüpheliye bildirilir ve kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii açıkça gösterilir.

Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildikten sonra kamu davasının açılması için yeterli şüphe teşkil edecek yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden ötürü kamu davası açılamaz.

Etkin soruşturma yapılmadan verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararının Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmesi veya dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon üzerine düşme kararı verilmesi halinde, anılan kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde talep edilmesi üzerine yeniden soruşturma açılır.

6222 sayılı Kanun hükümlerine göre idari para cezasına ve diğer idari yaptırımlara karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.

Şike ve Teşvik Primi Suçlarında Ceza Sorumluluğu

Belirli bir spor müsabakasının sonucunu etkilemek maksadıyla bir başkasına kazanç veya sair menfaat temin eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır; menfaat sağlanan şahıs da suçtan dolayı müşterek fail olarak cezalandırılır. Menfaat temini hususunda anlaşmaya varılmış olması dahi suç tamamlanmış gibi cezaya hükmedilmesini gerektirir. Şike anlaşmasının varlığını bilerek müsabakanın anlaşma doğrultusunda neticelenmesine katkıda bulunan şahıslar da birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır.

Menfaat vaat veya teklifinde bulunulup karşı tarafla anlaşmaya varılamaması halinde suç teşebbüs aşamasında kalmış kabul edilir. Suçun bir müsabakada bir takımın başarılı olmasını sağlamak gayesiyle teşvik primi verilmesi veya vaat edilmesi suretiyle işlenmesi halinde ise verilecek ceza yarı oranında indirilir. Buna karşılık milli takımlara veya milli sporculara yahut kulüpler tarafından kendi takım oyuncularına veya teknik heyetine başarıyı temin için prim verilmesi veya vaadinde bulunulması hallerinde bu suç hükümleri uygulanmaz.

Şike suçunun; kamu görevinin sağladığı güven veya nüfuzun kötüye kullanılması suretiyle, federasyon veya spor kulüpleri ile spor alanında faaliyet gösteren tüzel kişilerin genel kurul ve yönetim kurulu başkan veya üyeleri, teknik veya idari yöneticiler ile kulüplerin ve sporcuların menajerleri veya temsilciliğini yapan kişiler tarafından, suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde yahut bahis oyunlarının sonuçlarını etkilemek amacıyla işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Suçun spor kulüplerinin veya sair bir tüzel kişinin yararına işlenmesi halinde bunlara ayrıca şike veya teşvik primi miktarı kadar idari para cezası verilir; ancak uygulanacak idari para cezası yüz bin Türk lirasından az olamaz. Müsabaka yapılmadan önce suçun ortaya çıkmasını sağlayan kişiye ise ceza verilmez.

Şike ve teşvik primi suçlarından mahkûmiyet halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilemez, verilen hapis cezası seçenek yaptırımlara çevrilemez ve ertelenemez. Bu suçların bir suç işleme kararının icrası kapsamında değişik zamanlarda birden fazla işlenmesi durumunda en ağır cezayı gerektiren fiilden dolayı verilecek ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılarak tek cezaya hükmedilir. Mahkûmiyet kararıyla birlikte fail hakkında spor kulüplerinin, federasyonların ve sportif faaliyette bulunan tüzel kişilerin yönetim ve denetim organlarında görev yapmaktan yasaklanma yaptırımı uygulanır.

Ceza Yargılaması Usulü ve Güvenlik Tedbiri Olarak Seyir Yasağı

6222 sayılı Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı yargılama yapmaya Hâkimler ve Savcılar Kurulunun ihtisas mahkemesi olarak görevlendireceği asliye ceza mahkemeleri yetkilidir.

Kanunda tanımlanan veya yollamada bulunulan suçlardan dolayı mahkemece kurulan hükümde sanık hakkında güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanmasına karar verilir. Seyirden yasaklanma yaptırımı, kişinin müsabakaları ve antrenmanları izlemek amacıyla müsabaka, antrenman ve seyir alanlarına girişinin yasaklanması anlamına gelir.

Hükmün kesinleşmesiyle infaz aşamasına geçilen seyirden yasaklanma yaptırımının süresi, mahkûmiyet cezasının infazı tamamlandıktan itibaren bir yıllık sürenin dolmasıyla neticelenir. Güvenlik tedbirine ceza verilmesine yer olmadığı hükmüyle birlikte karar verilmişse, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren bir yılın geçmesiyle uygulamaya son verilir. Tedbir kararı Adli Sicil Kanunu hükümlerine dayanılarak sicile kaydedilir.

Seyirden yasaklanma yaptırımındaki bir yıllık süreler, fail hakkında ikinci kez seyirden yasaklanma kararı tesis edildiğinde üç yıl; üçüncü kez karar tesis edildiğinde ise beş yıl olarak uygulanır.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesine, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, hapis cezası yerine seçenek tedbire ya da hapis cezasının ertelenmesine hükmedilmesi hallerinde kararın kesinleştiği andan itibaren; önödeme uygulandığında ise ödemenin yapıldığı tarihten başlayarak bir yıl boyunca seyir yasağı tedbirinin tatbikine devam olunur.

Hakkında güvenlik tedbiri olarak spor müsabakalarını seyirden yasaklanma kararı verilen kişi, yasak süresince spor kulüplerinde, federasyonlarda ve taraftar derneklerinde yönetici olamaz; spor müsabakalarında hakem, temsilci veya gözlemci olarak görev icra edemez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy