Soybağı Yoluyla Romanya Vatandaşlığının Yasal Dayanağı ve İrade Dışı Kayıp
Romanya vatandaşlığının soybağı esasına göre yeniden kazanılması, 21/1991 sayılı Romanya Vatandaşlık Kanunu'nun 11. maddesinde düzenlenmiştir. Bu yasal düzenleme; doğum esasıyla Romanya vatandaşlığına sahip olup bu statüyü kendi kusuru bulunmaksızın veya iradesi dışında kaybetmiş kişileri ve bu kişilerin altsoylarını kapsamaktadır.
Tarihsel olarak 1940 yılında sınırların değişmesi neticesinde Besarabya, Bukovina ve Kadrilater bölgelerinin el değiştirmesiyle Romanya vatandaşlığını kaybeden şahıslar bakımından, vatandaşlık kaybının irade dışı gerçekleştiği kabul edilmektedir.
Soybağında Kuşak Sınırı ve Altsoyun Kapsamı
Kanun hükmü uyarınca soybağı hakkı, eski Romanya vatandaşının üçüncü dereceye kadar olan altsoyuyla sınırlandırılmıştır. Soy zincirinde Romanya'dan göç eden ata başlangıç noktası alındığında hak üç kuşak aşağıya inmektedir: Birinci derece altsoy olan çocuklar, ikinci derece altsoy olan torunlar ve üçüncü derece altsoy olan torun çocukları başvuru hakkından yararlanabilir. Dördüncü kuşak altsoyun ise bu madde kapsamında doğrudan başvuru hakkı bulunmamaktadır.
İkamet, Çifte Vatandaşlık ve Biyometrik Veri Esasları
Soybağı yoluyla vatandaşlık başvurusunda çifte vatandaşlık serbest bırakılmıştır; ilgililerin Türk vatandaşlığından ayrılması zorunlu değildir. Bunun yanı sıra başvuranların Romanya'da ikamet etmesi ya da oturma izni alması koşulu da aranmamaktadır.
Vatandaşlık hakkını kullanacak ilgilinin reşit olması zorunludur. Reşit olmayan çocuklar adına münferit başvuru yapılmaz; bu kişiler anne veya babanın başvurusuna dahil edilir. 1 Eylül 2024 tarihinden itibaren vatandaşlık müracaatlarında yüz görüntüsü ve iki parmak izinden oluşan biyometrik verilerin verilmesi mecburi kılınmış olup bu konuda herhangi bir istisna tanınmamıştır. Bu sebeple başvuru sahibinin ve dosyaya dahil edilen bütün çocukların başvuru sırasında bizzat hazır bulunması gerekmektedir.
Romence Dil Yeterliliği Kuralı, Belgelendirme Usulü ve Muafiyetler
14/2025 sayılı Kanun ile 15 Mart 2025 tarihinden itibaren soybağı yoluyla Romanya vatandaşlığına başvurularda Romence bilme şartı getirilmiştir. Bu doğrultuda başvuru sahibinden aranan dil seviyesinin Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi (CEFR) ölçütlerine göre en az B1 düzeyinde olması öngörülmüştür.
Dil yeterliliğinin ispatı iki yolla gerçekleştirilebilir. İlgililer, Romanya'da akredite edilmiş yükseköğretim kurumları, Romen Dili Enstitüsü veya Romanya Kültür Enstitüsü ile bu enstitünün yurt dışı merkezlerinden alınan B1 düzeyindeki yeterlilik belgesini sunabilir. Diğer bir imkân olarak ise başvuranın vatandaşı olduğu ya da ikamet ettiği ülkede lise veya yükseköğrenim seviyesinde en az üç yıl Romence eğitim aldığını tevsik eden tasdikli transkript belgesi dosyaya eklenebilir.
Romence dil şartından sadece bizzat eski Romanya vatandaşı olan kişiler ile başvuru tarihinde 65 yaşını doldurmuş bulunanlar muaftır. Kendisi daha önce Romanya vatandaşlığına sahip olmamış ve 65 yaşın altında bulunan altsoyların B1 belgesini sunması şarttır. Başvuru dosyasının açılışında sunulmayan B1 dil yeterlilik belgesinin sonradan dosyaya eklenmesi için tanınan süre 14 Mart 2027 tarihine kadar uzatılmış olup bu tarihe kadar belgenin ibraz edilmemesi halinde başvuru desteksiz sayılarak reddedilir.
Nüfus Kayıtlarının İdari Yoldan Tesisi ve Başvuru Makamı
Romanya arşivlerinde resmi doğum veya evlilik kütüklerinin bulunamaması halinde sayım kayıtları, kilise ve cami defterleri ile bölge arşivleri delil gösterilerek nüfus kaydının idari yoldan yeniden tesisi kararı alınabilmektedir. Bu idari tespit kararı vatandaşlık müracaat dosyasına eklenir.
Türkiye'de ikamet eden başvuru sahipleri işlemlerini Romanya'nın İstanbul Başkonsolosluğu aracılığıyla yürütebilir; teslim edilen dosya konsolosluk vasıtasıyla Bükreş'teki Vatandaşlık Komisyonu'na intikal ettirilir. Ayrıca soybağı yoluyla vatandaşlığı yeniden kazanma başvuruları kanunla belirlenmiş harçlardan muaftır.
İnceleme Süresi, Ceza Soruşturması ve Sadakat Yemini
14/2025 sayılı Kanun ile dosyaların karara bağlanmasına dair yasal inceleme süresi azami iki yıl ve gerekli durumlarda ilave altı ay olarak düzenlenmiş olup bu süre 15 Mart 2025 öncesinde açılmış derdest dosyalar hakkında da uygulanır. İnceleme aşamasında başvuran hakkında bir ceza soruşturması bulunması halinde, dosyada başka bir ret nedeni yoksa vatandaşlık inceleme süreci yürütülen ceza davası neticelenene kadar askıya alınabilir.
Romanya vatandaşlığı ancak sadakat yemininin yerine getirilmesiyle kazanılır. Yurt dışında ikamet edenler yönünden yemin, ilgili idari kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde ikamet edilen ülkedeki Romanya dış temsilciliğinde icra edilir ve haklı bir gerekçenin mevcudiyeti halinde bir defaya mahsus uzatılabilir. Yemin merasiminden önce başvuru sahibinin vefat etmesi durumunda mirasçılar bir yıl içinde vatandaşlık belgesini talep etme hakkına sahiptir; kalıcı engellilik veya kronik hastalık durumunda ise yemin için özel bir usul işletilir.
Ret Kararına Karşı Yargı Yolu ve Yeniden Başvuru
Vatandaşlık başvurusunun reddine ilişkin kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde Bükreş İstinaf Mahkemesi nezdinde hukuki yola başvurulabilir. Başvurusu reddedilen ilgililer, önceki başvurunun reddinden altı ay sonra yeni bir vatandaşlık başvurusunda bulunabilir.
Soybağı yoluyla Romanya vatandaşlığına kimler başvurabilir?
Doğumla Romanya vatandaşı olup bu statüyü iradesi dışında veya kusuru olmaksızın kaybedenler ile bu kişilerin üçüncü dereceye kadar altsoyu olan çocuklar, torunlar ve torun çocukları başvuru hakkına sahiptir.
Romanya vatandaşlığı için Romence dil şartı aranır mı?
15 Mart 2025 tarihinden itibaren 65 yaş altındaki altsoylar için CEFR B1 seviyesinde Romence dil yeterliliği aranmakta olup eski vatandaşlar ve 65 yaşını doldurmuş olanlar bu şarttan muaftır.
B1 Romence dil belgesi başvuru sonrasında tamamlanabilir mi?
Başvuru sırasında sunulamayan B1 seviyesindeki dil belgesinin dosyaya eklenmesi için tanınan süre 14 Mart 2027 tarihine kadar uzatılmış olup süresinde sunulmazsa başvuru reddedilir.
Başvuru sırasında çocukların hazır bulunması gerekir mi?
1 Eylül 2024 tarihinden itibaren biyometrik verilerin bizzat alınması zorunlu olduğundan, başvuranın ve dosyaya dahil edilen reşit olmayan çocukların başvuru sırasında hazır bulunması gerekmektedir.
Vatandaşlık başvurusunun reddi halinde hangi sürelerde dava açılabilir?
Ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bükreş İstinaf Mahkemesi'ne başvurulabilir; ayrıca ret kararından 6 ay sonra yeniden başvuru yapılması mümkündür.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy