Limited şirketlerde her ortak, şirket müdürlerinden şirketin bütün işleri ve hesapları hakkında bilgi verilmesini isteme ve belirli konularda inceleme yapma hakkına sahiptir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 614/1 hükmüyle düzenlenen bu hak, ortağın şirketin mali yapısını ve yönetim faaliyetlerini takip edebilmesini güvenceye bağlar. Şirket defter ve kayıtlarının ortağa gösterilmemesi durumunda izlenmesi gereken belirli kanuni aşamalar bulunmaktadır.
6102 sayılı TÜRK TİCARET KANUNU m. 614Kaynağı aç
Defter İnceleme Talebinin Kapsamı ve Muhatabı
Defter inceleme talebinin soyut olmaması gerekir. Bütün şirket belgelerinin incelenmek istendiği yönündeki genel talepler yerine, incelenmek istenen somut belgelerin ve ilgili dönemlerin açıkça belirtilmesi önem taşır.
Şirketin mali müşaviri şirket tüzel kişiliğiyle sözleşme ilişkisi içindedir ve şirket yetkilisinin talimatı olmaksızın belgeleri doğrudan ortağa vermekten çekinebilir. Bu nedenle defter ve belgeleri inceleme talebi doğrudan mali müşavir yerine şirkete ve şirket müdürüne yöneltilmelidir.
Noter İhtarnamesi ile Başvuru
Şirket müdürü veya çoğunluk ortak defterleri göstermiyorsa noter ihtarı gönderilmesi etkili bir ilk adımdır. Noter ihtarnamesi, ortağın bilgi alma ve inceleme hakkını kullanmak istediğini resmi şekilde ortaya koyar.
Müdürün İncelemeyi Sınırlandırması ve Genel Kurul Kararı
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 614/2 uyarınca ortağın elde edeceği bilgileri şirketin zararına olacak şekilde kullanması tehlikesi varsa, müdürler bilgi alınmasını ve incelemeyi gerekli ölçüde engelleyebilir. Bu sınırlamanın geçerli olabilmesi için müdürün soyut biçimde şirket sırrı iddiasında bulunması yeterli olmayıp bilginin şirket zararına kullanılma tehlikesinin somut bir gerekçeye dayanması gerekir. Müdürlerin engellemesi üzerine konu ortağın başvurusuyla şirket genel kuruluna taşınır ve genel kurul bu hususta bir karar verir.
Genel Kurulun Engellemesi ve Mahkeme Başvurusu
Genel kurulun bilgi alınmasını ve incelemeyi haksız yere engellemesi durumunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 614/3 uyarınca ortağın istemi üzerine mahkeme karar verir. Kanun gereğince bu hususta mahkemenin vereceği karar kesindir.
Limited şirket ortağının defter ve belgeleri inceleme talebinde görevli mahkeme genellikle Asliye Ticaret Mahkemesidir; yetkili mahkeme bakımından ise şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesi önem taşır.
Delil Tespiti ve Hukuka Uygun Delil Toplama
Şirket defterlerinin gizlenmesi, değiştirilmesi, yok edilmesi veya gerçeğe aykırı düzenlenmesi riski bulunduğu hallerde delil tespiti yoluna başvurulabilir. Özellikle ortaklar arasında uyuşmazlık bulunması, şirket müdürünün belgeleri paylaşmaması ve şirketten para kaçırıldığının düşünülmesi halinde kayıtların bilirkişi marifetiyle incelenmesi talep edilebilir.
Bilgi ve belgelere erişemeyen ortağın delil elde etme sürecinde hukuka uygun sınırlar içinde kalması gerekir. Şirkete ait bilişim sistemlerine veya e-postalara izinsiz erişim sağlanması, muhasebe görevlilerinden gizlice evrak temin edilmesi ya da kişisel verilerin kanuna aykırı şekilde elde edilmesi ortak aleyhine sonuçlar doğurabileceğinden delillerin hukuka uygun yollardan toplanması esastır.
Müdürün Sorumluluğu ve Haklı Sebeple Ortaklıktan Çıkma
Şirket müdürünün defterleri göstermeyerek usulsüz işlemleri, şirket zararını, para çıkışlarını veya kötü yönetimi gizlemesi hali, müdürün hukuki sorumluluğunun ileri sürülmesinde önemli bir unsur oluşturabilir.
Şirket ortaklığının devamı ortak açısından çekilmez hale gelmişse haklı sebebe dayanılarak ortaklıktan çıkma davası açılabilir. Şirket defterlerinin gösterilmemesi, şirket müdürünün hesap vermemesi ve ortaklık haklarının engellenmesi bu davada önemli deliller arasında yer alır.
Limited şirket ortağı defter inceleme talebini kime yöneltmelidir?
Mali müşavir şirketle sözleşme ilişkisi içinde bulunduğundan ve doğrudan belge vermekten çekinebileceğinden, defter inceleme talebi doğrudan mali müşavir yerine şirkete ve şirket müdürüne yöneltilmelidir.
Şirket müdürü defter incelemesini sır iddiasıyla doğrudan engelleyebilir mi?
Müdürün soyut biçimde şirket sırrı iddiasında bulunması yeterli değildir; bilginin şirket zararına kullanılma tehlikesinin somut gerekçeye dayanması gerekir ve engelleme halinde ortağın başvurusu üzerine genel kurul karar verir.
Mahkemenin bilgi alma ve inceleme hakkına dair verdiği karar kesin midir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 614/3 hükmü uyarınca, genel kurulun incelemeyi haksız engellemesi üzerine ortağın istemiyle mahkemenin bu hususta vereceği karar kesindir.
Defterlerin yok edilmesi veya değiştirilmesi riski varsa ne yapılır?
Şirket defterlerinin gizlenmesi, değiştirilmesi veya yok edilmesi riski varsa delil tespiti yoluna başvurularak defter ve kayıtların bilirkişi marifetiyle incelenmesi istenebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy