Sınır Ötesi Alacak Takibi ve Avrupa Ödeme Emri Rehberi

Yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinde uyuşmazlığın çözümü, tarafların yaptığı yetki sözleşmeleri ve uluslararası alacak takip usulleri çerçevesinde belirlenir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 47. maddesi uyarınca, yer itibarıyla yetkinin münhasır yetki esasına göre tayin edilmediği hâllerde taraflar yabancılık unsuru taşıyan borç uyuşmazlıklarının yabancı bir devlet mahkemesinde görülmesini kararlaştırabilirler. Bu tür yetki anlaşmalarının geçerliliği yazılı delille ispat edilmesine bağlıdır. Yetki sözleşmesine rağmen yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz sayması veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmaması hâlinde uyuşmazlık yetkili Türk mahkemesinde görülür.

5718 sayılı Kanun'un 47. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, kanunun 44, 45 ve 46 ncı maddelerinde belirlenen mahkemelerin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez.

Avrupa Ödeme Emri ve Kapsam Koşulları

Avrupa Ödeme Emri, 1896/2006 sayılı Avrupa Birliği Tüzüğü ile oluşturulmuş, sınır ötesi para alacaklarının standart formlar kullanılarak tahsil edilmesini amaçlayan yazılı ve basitleştirilmiş bir yargı yoludur. Usulün işletilebilmesi için alacağın para alacağı olması, miktarının belirli bulunması, başvuru anında muaccel olması, bir hukuk ya da ticaret ilişkisinden doğması ve sınır ötesi nitelik taşıması zorunludur. Sistemde talep edilebilecek alacak miktarı bakımından genel bir parasal üst sınır belirlenmemiştir.

Sınır Ötesi Uyuşmazlık Ölçütü ve Coğrafi Uygulama Sınırları

1896/2006 sayılı Tüzük kapsamında bir uyuşmazlığın sınır ötesi nitelik taşıması, taraflardan en az birinin başvurulan mahkemenin yer aldığı üye devletten farklı bir üye devlette yerleşik veya mutat mesken sahibi olmasını ifade eder. Birleşik Krallık, 1 Ocak 2021 tarihi itibarıyla Avrupa Birliği üyesi olmadığından bu tarihten sonra başlatılan yeni başvurular bakımından Avrupa Ödeme Emri sistemine dâhil değildir; ancak bu geçiş tarihinden önce başlatılmış takiplere ilişkin ayrık düzenlemeler saklı tutulmuştur.

Sistem Kapsamı Dışında Bırakılan Uyuşmazlıklar

Vergi ve benzeri kamu gelirleri, gümrük uyuşmazlıkları, idari işler, devletin kamu gücü kullanmasından doğan sorumlulukları ile iflas, tasfiye ve benzeri toplu borç tasfiye usulleri Avrupa Ödeme Emri rejiminin dışındadır. Eşlerin mal rejimi, miras, sosyal güvenlik ilişkileri ve kural olarak sözleşme dışı borçlar da bu yolla takip edilemez. Haksız fiil gibi sözleşme dışı borçların kapsama girebilmesi ancak tarafların anlaşması, borcun kabulü veya ortak mülkiyetten doğan belirli bir para borcunun varlığı gibi istisnai hâllerde mümkündür.

Tüketici Uyuşmazlıklarında Yetki Kuralları

Talebin tüketicinin mesleki veya ticari faaliyeti dışındaki bir sözleşmeden kaynaklanması ve tüketicinin davalı konumunda yer alması hâlinde, Avrupa Ödeme Emri başvurusu kural olarak tüketicinin yerleşik olduğu üye devlet mahkemesinde yapılmalıdır. Sözleşmeye başka bir mahkemeyi yetkili kılan hüküm eklenmiş olması, tüketiciye tanınan koruyucu yetki düzenlemelerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ödeme Emrinin Düzenlenmesi ve İtiraz Süreci

Başvurunun usulüne uygun bulunması durumunda mahkeme kural olarak başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde Avrupa Ödeme Emri düzenler; tamamlama ve düzeltme işlemleri için geçen süreler bu hesaba dâhil edilmeyebilir. Kendisine ödeme emri tebliğ edilen borçlu, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde gerekçe göstermeksizin ve delil sunmaksızın itiraz hakkını kullanabilir. Bu itiraz işlemi kural olarak Form F vasıtasıyla yapılır.

Borçlunun yasal süresi içinde itiraz etmesi durumunda Avrupa Ödeme Emri kendiliğinden kesinleşmez. Uyuşmazlık, alacaklının başvuru aşamasındaki iradesine göre genel yargılama usulünde, şartları mevcutsa Avrupa Küçük Talepler Usulü'nde incelenmeye devam edebilir veya alacaklının talebi doğrultusunda sona erdirilebilir.

İcra Edilebilirlik ve Geçici Muhafaza Tedbirleri

Borçlu 30 günlük yasal süre içinde itiraz etmezse ödeme emri, düzenlendiği üye devlette icra edilebilir hâle gelir. Kesinleşen bu emir, Danimarka dışındaki katılımcı Avrupa Birliği üyesi devletlerde başkaca bir tanıma ya da tenfiz kararı aranmaksızın uygulanır; icra işlemleri malvarlığının yer aldığı ülkenin millî mevzuatına tabi olup kararın esası yeniden denetlenemez. Bunun yanında, şartları oluşan sınır ötesi uyuşmazlıklarda Danimarka haricindeki üye devletlerde Avrupa Hesap Koruma Emri yoluyla borçlunun başka bir üye devletteki banka hesabındaki paranın geçici olarak dondurulması talep edilebilir.

Yabancı Kararların ve İlamların Türkiye'de Hüküm Doğurması

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un 50. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilen ve o devlet kanunlarına göre kesinleşen ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesince tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Maddenin ikinci fıkrası gereğince yabancı mahkemelerin ceza ilamlarında yer alan kişisel haklara ilişkin hükümler hakkında da tenfiz istenebilir. Avrupa Ödeme Emri'nin Türkiye'deki malvarlığı üzerinde takibe konu edilmesi durumunda ise belgenin niteliği ve tanzim edildiği ülke hukuku gözetilerek Türk mahkemelerinde tanıma veya tenfiz yoluna başvurulması gerekebilir.

Tenfiz talebinin kabul edilebilmesi için yabancı devlet ile Türkiye arasında karşılıklılık bulunması, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir alanda verilmiş olması, hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırılık taşımaması ve davalının usulüne uygun şekilde savunma hakkının korunmuş olması şartları aranır.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy